СУАЛЛАРЫНЫЗ

Кор-лал-кар намаз гылмаға борҹлудурму?

Әҝәр адамын ҝөрмә вә ешитмә габилијјәти варса, онда о, Исламын бүтүн ваҹиб нормаларына риајәт етмәлидир, һәтта әҝәр о лал олса да. Әҝәр адам кор вә кар доғулубса ја да тәмјиз јашына гәдәр (ушағын тәхминән 6-7 јашы оланда вә о, сәрбәст олараг јејә, ичә, ајагјолуна ҝедә билир) беләси олубса, онда Шәриәтин фәрз нормалары онун үзәринә гојулмур. Әҝәр вахт кечәндән сонра о, ҝөрән вә ешидән олса, о, бурахылмыш фәрзләри бәрпа етмәјә борҹлу дејил. Әҝәр о, кор вә кар тәмјиз јашындан сонра олубса, артыг о, Ислам нормаларыны өјрәнәндән сонра, онда о, онлара онун нахошлуғу имкан вердији кими риајәт етмәлидир. Даһа доғрусуну исә Аллаһ билир. Нәһајәт әл-муһтаҹ (имам әшШәбрәмәллисинин субшәрһләри илә), ҹ. 1, с. 388. Һашијә әш-Ширвани, ҹ. С. 455.

Ушағы дәфн етдикдән сонра тәлгин охујурлармы?

Шәфии мәзһәбинин даһа әсасландырылмыш рәјинә ҝөрә, ушағы басдырандан сонра тәлгин охумурлар. Мәрһумун үстүндә тәлгин охумағын шәрти һәдди-бүлуғдур, һәдди-бүлуға чатмамыш (ушағы) исә гәбирдә сорғусуала тутмурлар. Демәли, онун үчүн тәлгин охумаг ваҹиб дејил. Даһа доғрусунуАллаһ-тәала билир. Тәлгин (һәрфијјән өјрәтмә, бејнинә јеритмә, бујурма, тәсир етмә) мәрһума мүнасибәтдә – мәләкләрин сорғу-суалы заманы мәрһума Исламын әсас постулатларыны бујурмаг ја да хатырлатмаг. Ајини мүсәлманын гәбринин баш тәрәфиндә дәрһал ону дәфн едәндән сонра кечирирләр. Муғни әл-муһтаҹ, ҹ. 2, с. 60. Фәтһ әл-әллам, ҹ. 2, с. 656.

Нә етмәли ки, әҝәр борҹлу дејир о, борҹуну өдәјә билмир вә буна ҝөрә дә борҹуну гајтармыр?

Әҝәр борҹлу борҹуну верә билмәдијини елан едирсә, онда имкан олунҹа өдәмәнин тәхирә салынмасы үчүн о, өзүнүн борҹу верә билмәмәсини ики шаһид (киши) илә сүбут етмәлидир. Шәрт – шаһидләрин гоншулуг ја да тезтез ҝөрүшмәләри сәбәбиндән борҹлунун вәзијјәти һаггында мәлуматы (хәбәри) олмагдыр. Әҝәр борҹлу әзәл башдан касыб, борҹуну өдәјә билмәјән кими мәлумдурса, онда онун борҹуну өдәмәјә имканы јохдур дејә анд ичмәси кифајәтдир. Аллаһ даһа јахшы билир. Ианәт әт-талибин, ҹ.3, с. 81.

Јемәкдән сонра мәрһум гоһумлара јемәјин әҹр-сәвабыны чатдырмаға Ислам нөгтеји-нәзәриндән јол верилирми?

Башгасына гонаглыг верән шәхс јемәкичмәјә ҝөрә мәрһум гоһумлара вә башга адамлара јемәјин әҹр-сәвабыны чатдыра биләр, чүнки бу, саваб ишдир. Бунун үчүн о, сүфрәдән сонра дуа едәрәк ја да онун (сүфрәнин, јемәјин) лап башланғыҹында бунун мәрһум гоһума ја да башгасына сәдәгә олдуғуну нијјәт едәрәк мәрһума мүкафат әвәзи чатдырмаг кифајәтдир. Даһа јахшысыны Аллаһ билир. Туһфәт әл-муһтаҹ (имам ӘшШирванинин субшәрһләри илә), ҹ. 3, с. 672. Фәтһ әл- мүин Ианәт әт-талибинин шәрһләри илә, ҹ. 3, с. 408-413.

Епилепсија хәстәлији олан кәс намаз гылмаға борҹлудурму?

Епилепсија – гәфләтән әмәлә ҝәлән вә тәкрарланан тутмаларла сәҹијјәләнән хроник (узунсүрән) невроложи хәстәликдир. Епилепсијанын бәзи формалары гыҹ олма, шүурун итмәси вә диҝәр симптомларла (әламәтләрлә) мүшајиәт олунур. Бу мәсәләјә даир ашағыдакы шәриәт гәрары верилир. Әҝәр шәхсин сонракы бајылмасы (өзүндән ҝетмәси) илә тутмасы баш верибсә, вә о, бүтүн намаз вахты әрзиндә өзүнә ҝәлмәјибсә, онда намазы әвәз (гәза) етмәк мәҹбури дејил, анҹаг арзу олунур.

Әҝәр исә өзүнә ҝәлибсә, онда бу вахтын намазыны гылмаг вә бунунла бирләшдирилә билән әввәлки намазы, әҝәр о, бу намазын да вахтында һушсуз галыбса, зәруридир. Белә ки, әҝәр шәхс гүруб габағы намаз вахтында өзүнә ҝәлибсә, онда гүруб габағы намазы гылмаг вә ҝүнорта намазыны әвәз етмәк зәруридир, әҝәр ҝүнорта намазынын бүтүн вахты да һәмчинин һушсуз галыбса. Әҝәр ишә намазы вахтында ојаныбса, онда она мәғриб намазыны әвәз етмәк зәруридир, әксинә јох. Әҝәр ҝүнорта вахты өзүнә ҝәлиб јенә дә һушдан ҝедибсә, мәғриб намазы ҝәлинҹә о, јалныз ҝүнорта намазыны бәрпа етмәлидир, гүруб габағы намазы јох. Шајәд, әҝәр о, мәғриб намазынын бир нечә вахты ағлында олубса, лакин бүтүн ҝеҹәни сәһәр намазына кими өзүндән ҝедибсә, о јалныз мәғриб намазыны өдәјир, ишә намазыны јох.

Диҝәр һалларда, белә хәстәликдән әзаб чәкән адам һәлә ки о, өз һушундадыр вә дуа етмәк имканы вар, намазларыны вахтында гылмалыдыр. Әҝәр адам намазын вахты ҝәләндән сонра өзүндән ҝедибсә, лакин онун ҝәлмәси мәгамындан јалныз фәрз һәрәкәтләрдән ибарәт намаз гылмаға кими вахт мүддәтиндә шүурунда олубса, онда мәһз бу намазы јеринә јетирмәк лазымдыр, сонракыны јох. Һәмчинин кичик дәстәмаз алмаг үчүн кифајәт гәдәр вахт о һалда нәзәрә алыныр ки, әҝәр епилепсијадан әзаб чәкән намаз вахтынын ҝәлмәсиндән сонра дәстәмаз алмаға борҹлу олан кәсдирсә. Мәсәлән, сидијини сахлаја билмәмәкдән әзијјәт чәкән јахуд да истиһазәси (метроррагијасы) олан гадын, ја да тәјәммүм еләмәләи шәхсдир. Гејд: Илаһијјатчы алимләр һесаб едирләр ки, бу хәстәлијин әмәлә ҝәлмәсинин сәбәби ҹинләрин дә тәсири ола биләр ки, нәтиҹәдә адамын сонракы бајылма (өзүндән ҝетмәси) илә тутулмалары башланыр. Муғни әл-муһтаҹ, ҹ. 1, с. 314. Туһфәт әл-муһтаҹ, ҹ. 1, с. 454.

Әҝәр јолда оларкән шәхс ишә намазыны мәғрибә кечириб ону јолда гылыбса, тәјинат мәнтәгәсинә ҝәлиб чатандан сонра ону јенидән гылмалыдырмы?

Әҝәр шәхс ишә намазыны мәғрибә кечириб вә јолда һәр ики намазы там јеринә јетирибсә, онда тәјинат мәнтәгәсинә (мәсәлән вәтәнә, орада намазлары артыг бирләшдирмәк олмаз) ҝәләндән сонра ишә намазыны тәзәдән тәкрар етмәјә лүзум јохдур, һәтта әҝәр онун (ишә намазынын) вахты һәлә чатмајыбса да. Әҝәр шәхс мәғриб намазыны ишәјә кечириб онлары јолда гылмајыбса, вә белә олуб ки, о, тәјинат мәнтәгәсинә ишә намазы вахтынын башланмасындан габаг ҝәлиб, онда о, ишә намазы вахтынын ҝәлмәсини ҝөзләмәдән мәғриб намазыны гылмалыдыр. Әҝәр о, ишә намазынын вахтындан сонра ҝәлиб чатыбса, онда онун мәғриб намазы ишә намазы илә бирләшдирилмиш дејил, бәрпа олунмуш кими һесаб едиләҹәкдир, һансында ки ҝүнаһ јохдур. Аллаһ исә даһа јахшы билир. Туһфәт әл-муһтаҹ (имам Әш-ширванинин субшәрһләри илә).