СУАЛЛАРЫНЫЗ

Итирилмиш шеји гајтармагда көмәјә ҝөрә мүкафат тәјин етмәк олармы?

Јеринә јетирилмәси һәр һансы бир сәји тәләб едән хидмәтә ҝөрә мүәјјән һагг гојулмасы изинли сөвдәләрдән һесаб олунур. Бу сөвдәнин белә аспектләри (нөгтејинәзәрләри) вар: 1)мүкафаты тәјин едән (мүтләг дејил ки, бу шәхс итирилмиш шеј вә ја әмлакын саһиби олсун); 2)она мүкафат тәјин едилән шәхс; 3)мүәјјән ҹәһд тәләб едән иш;

4)мүкафатын шифаһи формада елан едилмәси. Бу барәдә елан верәнин өз арзусу илә һәрәкәт етмәси вә өз әмлакыны ишләтмәк сәлаһијјәти олмасы шәртдир. Һәмчинин мүкафат алмаг истәјән адамын онун еланы һаггында дәгиг мәлуматы олмасы вә еланын јајылдығы адамларын категоријасына дүшмәсини билмәси ваҹибдир. Мүкафат әшјасы кими тәркиб һиссәләрә ҝәлинҹә, онун гијмәти вә мүәјјәнлији, ајдынлығы олмалыдыр (јәни әҝәр мүкафат пул еквивалентиндә елан олунубса, онун мәбләғини ҝөстәрмәк лазымдыр), әвәзинә мүкафат елан едилән хидмәт исә нәсә бир ҹәһд, сәј тәмсил едән олмалыдыр. О ки галды еланын өзүнә, онун һәр һансы бир вахт мәһдудијјәти олмамалыдыр. Јәни бу формада елан олунмамалыдыр: «Итирдијим әшјаны ики ҝүн әрзиндә гајтаран филан мүкафаты алаҹагдыр…».

Гејд: Тез-тез белә олур ки, итмиш шеји тапан адамлар онун саһиби елан веринҹә өзләри мүкафат тәләб едирләр. Бу һалда иткини тапан мүкафат тәләб етмәдән ону гајтармалыдыр. Әвәзинә мүкафат елан олунмамыш иткини тапан вә ҝөтүрән ондан өтрү мәсулијјәт дашыјыр, вә о, мүәјјән бир гәрара ҝәлмәлидир ки, бу тапынтыјла нә етмәлидир. Минһаҹ әт-талибин, с. 187. Муғни әл-мүһтаҹ, ҹ. 3. с. 618.

Витр-намаз нечә рәкәәтдән ибарәтдир, вә ону нә вахт гылырлар?

Витр-намазын вахты ҝеҹә намазыны гыландан сонра ҝәлир, асылы олмајараг ки, ону өз вахтында гылмысыныз ја да јолда олараг ҝеҹә намазыны кечирдијиниз ахшам намазынын вахтында, вә сәһәр сүбһүнә кими давам едир. Витр-намазын ән аз сајы – бир рәкәәтдир, ән чох сајы – 11. Бир рәкәтлә мәһдудлашмајыб 3,5,7,9 вә ја 11 гылмаг јахшыдыр. Ону гылмағын ики үсулу вар: 1)Бир саламла битирәрәк бүтүн рәкәтләри бир јердә гылмалы.

Мәсәлән, 11 рәкәт бир јердә гылыб вә сонунҹуда тәшәһһүддә («Әттәһијјәтдә») салам сөјләмәли, ја да 10 вә 11 рәкәтләрдә тәшәһһүд охумалы вә дуаны саламла битирмәли. Ики дәфәдән артыг тәшәһһүд бу һалда охумаг олмаз. 2)Витр-намазы ајры-ајры гылмаг даһа јахшыдыр, 2 рәкәтлә, орада тәшәһһүд охумагла вә саламла битирмәклә, сонра исә ајрыҹа бир рәкәт гылмаг, ону да тәшәһһүд вә саламла. Витрин бүтүн үч рәкәтини ики тәшәһһүдлә гылмаг тәгдир олунмур, чүнки бурада о, ахшам намазына охшајыр ки, бу да арзуолунмаздыр.

Түһфәт әл-мүһтаҹ, ҹ. 2, с. 225.

Тәркибиндә илбиз мүсини олан косметикадан истифадә етмәк олармы?

Мүсин, шәриәт нөгтеји-нәзәриндән тәмиздир, чүнки бу, илбизин хүсуси вәзиләринин ҹисмани стресә ҹаваб олараг ифраз етдикләри селикдир. Мүсин алмаг үчүн илбизләрә лабораторија шәраитиндә ҹидди нәзарәт алтында ҹисмани тәсир ҝөстәрирләр (силкәләмәдә фырланма). Бу, илбизләрин селикли вәзиләриндән секретин (вәзи һүҹејрәләринин һазырладығы ширә) ҝүҹлү ифразына сәбәб олур.

Демәли, сифәтә гуллуг етмәк үчүн тәркибиндә илбиз мүсини олан косметикадан истифадә етмәк олар вә ону намаздан габаг јумағын лүзуму јохдур. О ки галды декоратив косметикаја, әрсиз гадына ондан истифадә етмәк гадағандыр (һарамдыр). Әрли гадын ондан истифадә едә биләр, әҝәр бу, онун әринин хошуна ҝәлирсә.

Анҹаг ки үз-ҝөзүнү бојајыб евдән чыхмаг она гадағандыр (һарамдыр), һәтта әринин изни илә, әҝәр о, әминдирсә ки, бу, башгаларыны ҝүнаһа сала биләр биләр, чүнки бу чох ағыр ҝүнаһ һесаб олунур. Әҝәр о, әмин дејилсә, анҹаг буну бөјүк еһтималла ҝүман едирсә, онда әтирләниб чыхмаг кичик ҝүнаһ сајылыр. Әҝәр онун буна шүбһәси варса, онда евдән белә чыхмаг јахшы дејил (кәраһәтдир), амма ки гадаған дејилдир.

Түһфәт әл-мүһтаҹ (Имам әшШирванинин субшәрһләри илә), ҹ. 1, с. 197. Һашијә әш-Ширван, ҹ. 2, с. 128.

Әҝәр ики нәфәр мүзәрәбә сөвдәси бағлајыбса (ҝәлири јары вә ја башга нисбәтдә бөлмәк разылығы илә башгасына бизнес үчүн пул верилмәси), бизнесдән зәкаты ким вермәлидир?

Мүзәрәбә сөвдәсиндә зәкаты әсас сәрмајәнин саһиби вермәлидир. Зәкаты саһиб әсас сәрмајәдән вә үмуми ҝәлирдән өдәјир. Зәкатын мәбләғи үмуми ҝәлирдән һесабланыб мүәјјән едилир. Мәсәлән, Әли Өмәрә мүзәрәбәјә ҝәлири јары бөлмәк мүгавиләси (разылашмасы) илә бир милјон рубл пул верир. Илин сонунда онлар бир милјон рубл мәбләғиндә ҝәлир әлдә едирләр. Бу һалда Әли ики милјон рублдан 2.5% (50.000 рубл) зәкат верир (бир милјон әсас сәрмајә вә о бири милјон ҝәлирдир) вә бу 50.000 үмуми ҝәлирдән һесаблајыб чыхардырлар.

Нәтиҹәдә 1.950.000 рубл галыр, онлардан 1.475000 Әлијә мәхсусдур, 475.000 исә Өмәрә чатыр. Түһфәт әл-мүһтаҹ, ҹ. 3, с. 303.

Һансы ад киши үчүн ән јахшысы һесаб олунур, вә адамлара Аллаһын адларыны вермәк олармы?

Үмумијјәтлә, инсана јахшы вә ҝөзәл ад вермәк јахшы ишдир (сүннәтдир). Ушаға ад сечмәк үстүнлүјү атаја верилир. Әҝәр о јохдурса, онда бабаја вә и. а. Ән мәналы, әһәмијјәтли киши ады АбдуЛлаһ, сонра Әбдү-Рәһман, сонра исә «әбд» сөзүндән вә Бөјүк Танрынын һәр һансы бир адындан ибарәт һәр һансы бир аддыр, мәсәлән, Әбдү-Ррәзаг вә и. а., сонра Мүһәммәд ады, сонра Әһмәд ады, сонра галанлары.

Пејғәмбәримизин адларындан бири Абдүллаһ адыдыр. Инсана һәр бир пејғәмбәрин јахуд да мәләјин адыны гојмаға изин вар. Мүһәммәд адында чох фәзиләт вар, вә ушаға бу ады вермәк тәрифә лајигдир. Гулаға хош ҝәлмәјән ад вермәк, мәсәлән, Хәраб, јахшы дејил. Һабелә онлара инкар әдаты (шәкилчиси) әлавә едәндә, мәсәлән, Бәрәкә (әрәб дилиндән тәрҹүмәдә – «бәрәкәт» демәкдир) пис (хоша ҝәлмәјән) сәсләнән адлар да арзу олунмаздыр. Вә, демәли, белә адлары дәјишмәк јахшыдыр. Адама јалныз Аллаһа хас олан ады гојмаг гадағандыр (һарамдыр), мәсәлән, әр-Рәһман, әл-Гүддус, әл-Мүһәјмин вә саирә.

Һәмчинин Аллаһа мәнсуб олмајан адлара «әбд» (әрәб дилиндән тәрҹүмәдә – «гул», «көлә») шәкилчиси әлавә олунмуш адлар да гадағандыр, мәслән, Әбдүррәсул, Әбдү-Нәби, Әбдүл-Әли, Әбдүл-Һүсејн, Әбдүл-Кәбә вә и. а. Һабелә Ҹәруллаһ вә Рәфигуллаһ адлары јасагдыр. Әҝәр һәр һалда адама белә адлар верилибсә, онлары дәјишдирмәк лазымдыр. Өвладларын валидејнләрини адлары илә чағырмасы јахшы дејил (кәраһәтдир), онлара «ата», «ана» дејә мүраҹиәт етмәк даһа мүнасибдир. Һабелә мүәллимләри ады илә чағырмаг јахшы дејил, онлара мүраҹиәт «мүәллим», «устаз» вә саирә кими даһа јахшы сәсләнир.

Түһфәт әл-мүһтаҹ (Имам әш-Ширванинин субшәрһләри илә), ҹ. 9. с. 373. Әл-минһаҹ шәрһ Сәһиһу Мүслим, ҹ. 7, с. 266, Һпшијә әл-бүҹәјрәми, ҹ. 5, с. 256. Иаәнт әт-талибин, ҹ. 2, с. 384.

Мәсҹиддә алыш-вериш вә и. а. сөвдәләри бағламаг олармы?

Мүәјјән едилмиш дин гајдалары илә мәсҹиддә алыш-вериш вә ја диҝәр сөвдәләр бағламаг гадаған дејилдир, анҹаг ки никаһдан башга бүтүн сазишләр, сөвдәләр арзу олунмаздыр (јахшы дејилдир). Мәсҹидин ичиндә никаһ сүннә һесаб олур.

Ҝениш вүсәтли ишләрлә мәшғул олмаг, әҝәр бу сөвдәләр (Аллаһ евинә) етинасызлыға сәбәб дејилсә, о да арзуолунмаздыр. Әҝәр сәбәб олурса, онда гадағандыр. Мәсҹиди анбар, завод вә ја мағаза кими истифадә етмәк гадаған әмәлдир, чүнки мәсҹидләрин тәјинаты тамамилә башгадыр. Пејғәмбәрин сәһабәси Әбу Һүрејра нәгл едир ки, Рәсулүллаһ r демишдир: «Әҝәр сиз мәсҹиддә ҝөрсәниз ки, кимсә сатыр ја да сатын алыр, сиз дејин: «Гој Аллаһ сәнин алвериндә сәнә ҝәлир вермәсин». (Әт-Тирмизи), № 1321).

Түһфәт әл-мүһтаҹ (Имам әш-Ширванинин субшәрһләри илә), ҹ. 2, с. 480. Әсна әл-мәталиб (Имам әр-Рәмлинин субшәрһләри илә), ҹ. 1, с. 269. Һашијә әл-бүҹәјрәми әла әл-Хатиб, ҹ. 3, с. 280. Муғни әл-мүһтаҹ, ҹ. 1, с. 426.