Дағыстан Мүфтисинин суфизм һаггында үрәк сөзләри

Дағыстан Мүфтисинин суфизм һаггында үрәк сөзләри

Бу илин ијун ајынын 25- дә Дағыстанда әламәтдар һадисә – Гаһибдән бөјүк әмәлисалеһ, шејх Һәсәнәфәндинин “Тәнбиһ әсСаликин” вә “Хүласәт әл-Әдәб” китабларынын тәгдиматы олушдур. Бунунла бағлы Дағыстан Мүфтиси шејх Әһмәдәфәнди мүраҹиәтлә чыхыш етмиш, суфизмдән, мәнәви тәкмилләшмә јолуна ҝирмәкдән, шејхләрдән вә онларын һәр ики дүнјада инсанлары һәгигәтә вә ниҹата чағыран (дәвәт едән) јолундан данышмышдыр. Мүраҹиәтин мәтни ДР Мүфтијјәтинин сајтында дәрҹ олунмушдур.

“Һөрмәтли гардаш вә баҹылар! Бу ҝүн Һәсән-әфәндинин китабы һаггында данышмаг мәним үчүн бир тәрәфдән чох чәтиндир. Диҝәр тәрәфдән, мән өзүмү бу барәдә данышмаға лајиг инсан ҝөрмүрәм, анҹаг һәр һалда бир нечә сөз дејәҹәјәм. Биринҹи нөвбәдә, тәригәтә (мәнәви тәкмилләшмә вә Јараданы дәрк етмә јолуна) дахил олмаг һәр мүсәлман-инсан үчүн фәрзүл-ејндир, јәни һәр кәс тәригәтә дахил олмалыдыр.

Нә үчүн? Өз үрәјини тәмизләмәк, мәнән (руһән) тәмизләнмәк үчүн. Лакин истисналар вар. Әҝәр шәхс мәнәви ҹәһәтдән зәнҝин, үрәји тәмиздирсә, јәни пахыллыг, һәсәд, тәшәххүс, худпәсәндлик вә саирә кими хәстәликләрдән сағламдырса, бу шәхс о адамларын групуна ҝирмәли дејил вә ҝирмир. Галанларын һамысы мүтләг тәригәтә дахил олмалыдырлар. Шәхс тәригәтә дахил оланда о, билмәлидир ки, о, нә илә мәшғул олур, һараја дахил олур, онун тәәһһүдләри (өһдәликләри) нәдир,һансы һүгуглары вар вә тәригәт нәдир, һамынын дахил олаҹағы јол нәдир. Буну һәр бир кәс билмәлидир.

Ики китаб

Бу ики китаба – “Тәнбиһ әсСаликн” вә “Хүласәт әл-Әдәбә” – шејх Һәсән-әфәнди тәригәтин бүтүн мәғзини, маһијјәтини гојмушдур. Әҝәр ким етиканы (әдәб гајдаларыны) ҝөзләмәк истәјирсә, бу барәдә орада мәлумат вар; тәригәт нәдир, орада изаһ олунур. Достларла өзүнү неҹә апармалы, тәрбијәчи, мүәллим, шејхлә неҹә рәфтар етмәли – бүтүн бунлар бу китаблара гојулмушдур. Башлајан мүридә (шаҝирдә) нә лазымдырса, һамысы бу китабларда вар. Буна ҝөрә дә мән сизә мүраҹиәт етмәк истәрдим ки, сиз бу китаблары һәм охујасыныз, һәм өјрәнәсиниз, һәм дә онлары столүстү китабларыныз едәсиниз. Вә икинҹиси, демәк истәдијим нәдир: әлбәттә, кимсә суал верә биләр: бу китаблары јенидән нәшр етмәјин нә һаҹәти (лүзуму) варды? Бу суала мән белә ҹаваб верәрдим. Бу китаблар тәхминән 1909-ҹу илдә бурахылмышдыр – о вахтдан бәри онлары јенидән нәшр етмиш вә дәрҹ етмишләр.

Сурәтләрини нечә дәфә чыхармышлар, чүнки онлар чох тәләб олунандыр. Лакин инди, сон илләрдә, әлимизә Һәсәнәфәнди әлјазмаларынын орижиналлары дүшдү, биз онлары орижиналла тутушдурдуг, јохладыг, нәјисә дүзәлтдик, буна ҝөрә дә бу әсәрләри јенидән нәшр еләмәк зәрурәти ортаја чыхды. Чох фајдалы китаблардыр, онлары өјрәниб орада јазыланлара риајәт етмәји һамыја төвсијә едирәм. Мән Аллаһдан диләјирәм ки, О бизә Һәсән-әфәнди вә Сејфуллагази бәрәкәтини, онларын мүәллимләринин бәрәкәтини, онларын хәләфләринин (давамчыларынын) бәрәкәтини версин. Аллаһ бизә, демәк олар ки, о дүнјада бизи Ҹәһәннәм әзабларындан хилас етмәјә чалышан белә инсанлара мүнасибәтдә әдәб гајдаларыны ҝөзләмәк имканы версин. Онлар чалышмышлар. Шејхләр һаггында Мән Сәид-әфәндидән ешитмишәм, о мәним јанымда демишдир, вә, јәгин ки, буну ешидән адамлар да вар: “Әҝәр Сејфулла-газы вә Һәсән-әфәнди олмасајды, онда инсанлар тәригәти баша дүшмәмәјә биләрдиләр”.

Бу ағырлыг мәним чијинләримә дүшмәјинҹә, мән дә ола билсин ки, баша дүшмәздим. Мән Сәид-әфәндидән сөзләри мәнимсәдим, лакин, ҝөрүнүр, дәриндән дәрк етмәдим. Инди мән там мәсулијјәтлә дејирәм: әҝәр Һәсән-әфәнди вә Сејфулла-газы олмасајды, тәригәтин нә олдуғуну биз анламаздыг. Бу сөзләр, дүшүнүрәм ки, Һәсәнәфәндинин һәјаты вә зәманәсинин ваҹиблији һаггында кифаәјјт гәдәр дејир. Сејфулла-газы вә Һәсәнәфәнди о заман, ингилаб заманы, мүмкүн олан һәр шеји етмишләр ки, Дағыстанда ган төкүлмәсин. Вәзијјәти там истисна едә, дәјишә билмәзди онлар, ган төкүлдү, анҹаг елә олду ки, ән аз мигдарда төкүлдү. Онлар буна наил одулар. Әлбәттә, адамлар варды ки, онлары тәһгир едир, дејирдиләр: сиз горхагсыныз, сиз өз ағҹијәр мүридләринизлә евдә отурун, биз исә вурушаг, әдаләти бәрпа едәрик. Онлар елә дә еләдиләр, онлар өз “горхаг” мүридләри илә евдә отурмаға чалышырдылар ки, бу онларда неҹәсә баш тутду, вә бунунла онлар бир тәрәфдән инсанларын һәјатыны хилас едир, диҝәр тәрәфдән - онлары маарифләндирирдиләр. Вә бу, онларда чох јахшы баш тутурду. Онлары Аллаһа тапшырырыг Елә вахтлар варды ки, һәтта шәхси мүһакимә етмәк лазым дејилди, ондан јазмаг кифајәт иди – вә ону тутуб апарырдылар, чох һалларда о, гајытмырды.

Адамлар варды ки, елә бизим адамларымыз, онлары тәһлүкә алтына салмаға, пис вәзијјәтдә гојмаға чалышырдылар. Биз онлара пис дуа етмирик, һамыја һаким Аллаһ-тәаладыр, анҹаг биз онлары бағышламырыг, чүнки бағышламаға бизим һаггымыз јохдур – Бағышлајан Аллаһ-тәаладыр. О гој бағышласын – кимә О бағышлајырса, биз дә бағышлајырыг. Бир јандан, әҝәр бахсан – инсанлар үчүн, һакимијјәт башында дуранлар вә ади инсанлар үчүн, диндарлар вә динсизләр үчүн, адамлары ибадәт етмәјә, бир-биринә һөрмәт бәсләмәјә, бөјүкләрә еһтирам етмәјә, ишләмәјә вә өз һалал зәһмәти илә јашамаға чағырмагдан башга Һәсәнәфәнди нә пис иш ҝөрүб ки? Кимсә она һәдијјә верәндә о шәхсә миннәтдарлығыны билдирәр вә һәр дәфә белә вә ја бәлкә дә бир аз баһалы һәдијјә илә ҹаваб верәрди.

О. Башгасынын зәһмәти илә јашајан инсан дејилди. Амма, Шүкр олсун Јарадана, онлар бу тәригәти алмышлар, вә елә олмур ки, онлар һарајаса ҝетсинләр, ону пај вермәји диләсинләр, буну тәкид етсинләр, буна наил олсунлар вә мүрәбби, мүәллим олсунлар. Белә олмур. Бу, тамамилә башга һадисәдир. Гәрар белә, киминсә хаһиши илә чыхарылмыр, Бу, Аллаһ-тәаланын ирадәси, ихтијары, изни илә баш верир.

Дағыстанда биринҹи шејх Әсабдан Әбдүрәһман-һаҹы олмушдур. Һәсән-әфәнди онун шаҝирдидир. Вә о вахтдан бәри – о заман онлар, бундан сонра исә онларын шаҝирдләри – онлара өтүрүләни горујуб сахламаға чалышырдылар. Сонралар артыг бу нәзәријјә Һәсән-әфәнди вә Сејфуллагазынын дашыдыглары сәвијјәдә олмамышдыр. Амма ки, мүмкүн олан гәдәр. Вә бу, бу шәхсләрдән асылы дејил , јалныз Бөјүк Танрыдан асылыдыр. Аллаһ-тәала кимә лазымдырса мәтанәт вә имкан верир – вә шәхс бу ағыр јүкү даһа да дашыјыр.

Имам Меһди һаггында

Биз севинә билирик, бизим хошбәхтлијимиз – имам әр-Рәббанинин дедијидир: “Нәгшибәнди тәригәти имам Меһди зүһур едәнә кими галаҹагдыр, вә Меһди –имам бизим нисбәтимиздә олаҹагдыр”. Бах белә демишдир о. Нәзәрдә тутулур (нәзәријјә ардыҹылларынын) бу дәстәсиндә. Вә Нәгшибәнди тәригәтинин сон шејхи имам Меһди олаҹагдыр. Вә бундан сонра тәригәти инкар едән адамлардан, тәригәтә гаршы мүбаризәдә өзүнүн бүтүн вәсаит мәнбәләрининдән истифадә едәрәк бүтүн мүмкүн јолларла дөјүшәнләдән хаһиш едәрдим ки, имам Меһди зүһур единҹә бир аз ҝөзләсинләр. Бундан сонра онлар вурушмалы олмајаҹаглар, имам Меһдидән сонра тәригәт онсуз да олмајаҹагдыр. Буна ҝөрә дә сон дәрәҹә сәбирли олун. Мән вурушан вә тәригәти, шејхләри, мүгәддәс инсанлары инкар едән шәхсләрә мүраҹиәт едирәм.

Бир аз галыб, мәһз нә гәдәр вахт – дәгиг һеч ким билмәз. Пејғәмбәр ﷺ демишдир: “Мән – сон вахтлар ҝәлән Пејғәмбәрәм”. О вахтдан исә 1440-дән артыг ил кечиб. Нә гәдәр галдығыны билмирәм. Бәлкә, чох галыб, бәлкә дә аз, анҹаг һәр һалда әрәбләрин дедији кими “күлли әтүн-гәрибүн”, о демәкдир ки “ҝәлән һәр шеј, - јахынлашыр”. Бу, чох јахындадыр. Буна ҝөрә дә, нечә ил олса да, бу о гәдәр узаг дејил. Имам Меһдинин зүһуруна гәдәр дөзүн. Ҝүҹүнүзү, сәјинизи тәригәт адамларынын мәһвинә сәрф етмәк лазым олмајаҹаг, бу әбәсдир. Имам Меһдидән сонра онлар онсуз да олмајаҹаглар. Бир даһа һамыныза арзулајырам ки, сиз тәригәти баша дүшәсиниз, она дахил оласыныз.

Мән билирәм ки, сиз тәригәтә дахил олмајаҹагсыныз. Чүнки тәригәтә Аллаһ-тәала тәлгин едән адам дахил олур, бу исә надир һалдыр. Аздыр тәригәт ардыҹыллары, онлар чох аздырлар. Нә үчүн мән өз чыхышымын әввәлиндә дедим ки, тәригәтә ҝирмәк фәрзүл-ејндир, јәни һәр бир инсанын борҹудур, һалбуки билирәм ки, сиз дахил олмајаҹагсыныз? Чүнки, әҝәр бирдән Аллаһ-тәала бизә версә, шәхсән мәнә, мәсәлән, о дүнјада Пејғәмбәрлә ҝөрүшмәк имканыны, мән буна үмид едирәм, вә Пејғәмбәр ﷺ мәнә дејәр: “Мән үммәтими хилас етмәк наминә Ҹәһәннәмә ҝирмәјә һазырам... бәс сән бунун үчүн нә етмисән?” Әҝәр бирдән мәнә ҹаваб вермәк имканы версә, мән дејәрәм: “Мән инсанлары һеч олмаса сөзлә дәвәт етмишәм”. Вә мән үмидварам ки, кимсә мәни ешидиб, баша дүшәр... Баша дүшәр ки, бүтүн бу вахт әрзиндә мән инсанлары өзүм үчүн дејил, онларын наминә чағырырам. Вәссәламуәлејкумвәрәһмәтулл аитәалавәбәрәкатуһу”