Оруҹу позан һәрәкәтләр
Оруҹун икинҹи тәркиб һиссәси (рүкнү) оруҹу позан шејләри рәдд етмәкдир. Онлар ҹәми једдидир.
- Јемәк вә ја ички олсун, нә гәдәр аз олса да, һәр һансы бир јемәјин дахилә мәгсәдјөнлү гәбулу. Анҹаг әҝәр оруҹ тутдуғуну унудуб нәсә јесән вә ичсән дә, һәтта дојунҹа, оруҹ позулмур. Чүнки Рәсулүллаһ ﷺ демишдир: “Ким оруҹ тутдуғуну унудуб нәсә јесә ја да ичсә, оруҹ тутмаға давам етсин, һәгигәтән Аллаһ ону једиздириб вә ичиртмишдир” (Сәһиһ әл-Бухари”, № 1831; “Сәһиһ Мүслим”, № 1155).
- Инсанын тәбии (физиоложи) дешији васитәсилә физики бәдән бошлуғуна нүфуз (ејн). Физики бәдән дејәндә ади ҝөзлә ҝөрүлә билән һәр шеј, тәбии дешик дедикдә исә: ағыз, бурун, гулаглар, ҹинсијјәт органлары вә анус (дал дешик) нәзәрдә тутулур. Ағыздан нүфуз етмәји позан јалныз физики маддә һүлгумдан кечәндә, јәни “һә - ح
” сәсинин мејдана ҝәлдији јерин хариҹинә кечәндә, буруна исә - физики ҹисим һајморал голтугларын сәрһәдиндән кечдикдә һесаб олунур. Һәр һансы бир физики ҹисмин јухарыда ҝөстәрилән тәбии деликләрә нүфуз етмәси оруҹу позур. Мәсәлән, буруна дүшән дамҹылар оруҹу позур, ҝөзләрә дүшән дамҹылар исә позмур, чүнки бошлуг јохдур. ималә дә (клизма) оруҹу позур, чүнки физики ҹисим бошлуға нүфуз едир, инјексија исә, истәр әзәләдахили, истәрсә дә венадахили олсун, оруҹу позмур. Анҹаг иддиа едән илаһијјатчылар вар ки, бир инсан хәстәлик үзүндән дејил, садәҹә оруҹун раһат бир шәкилдә јеринә јетирилмәси үчүн глүкоза дамҹылары гојурса, - оруҹ етибарлы дејил!
Бүтүн бунлар јалныз ҹисмин нүфуз етмәси шүурлу шәкилдә едилдикдә оруҹу позур. Мәсәлән, оруҹ тутан шәхс оруҹ тутдуғуну унудуб гулаг каналларыны памбыг гөнчәләри илә тәмизләсә, унутганлыгла бир шеј ичиб вә ја јејәндә позулмадығы кими оруҹ позулмур. Тозун вә она охшар шејләрин ағыздан батинә нүфуз етмәси дә оруҹу позмур, чүнки белә шејләрдән горунмаг олдугҹа чәтиндир. Өз түпүрҹәјинизи удмаг да оруҹу позмур. Вә башга бир шејин гарышдығы түпүрҹәји, мәсәлән, диш әтиндән ган гәбул едәнләрдә, вахт кечсә дә вә түпүрҹәк јенидән тәбии рәнҝини алса да, оруҹ позулур. Оруҹун позулмамасы үчүн ағзынызы тәмиз су илә јахаламаг вә галыг олмадан һамысыны түпүрмәк лазымдыр ки, бир дамла су боғазын хариҹинә кечмәсин. Ејнилә, дишләринизи фырчалајаркән нә сују, нә дә пастаны удмамаг үчүн сон дәрәҹә диггәтли олмалысыныз, әкс һалда оруҹ позулур. Дәстәмаз заманы ағыз вә бурун бошлуғунун јујулмасы (мәзмәзәт вә истиншаг) кими арзу олунан һәрәкәтләрә ҝәлдикдә, сујун нүфуз етмәси јалныз јујан шәхсин онлары јахаламагда сәј ҝөстәрмәмәси шәртилә оруҹу позмур, әкс һалда оруҹ позулур, чүнки оруҹ тутанын етдији ҝүнаһлары јеринә јетирир. Оруҹ тутанын дишләри арасында гида галыглары варса вә чыхарыла билмирсә, оруҹ позулмур, ағыз бошлуғуну, хүсусән дә дишләр арасында гида галыгларындан тәмизләмәк мүмкүндүрсә вә оруҹ тутан буну етмәзсә, онун оруҹу позулур. Бир шәхс, мәсәлән, репрессија тәһдиди алтында бир шеј јемәјә вә ја ичмәјә мәҹбур едилдикдә оруҹ позулмур.
- Оруҹун позулмасынын үчүнҹү сәбәби, гәсдән гусмагдыр, һәтта әҝәр гусунтудан мәдәјә бир дамла белә гајытмаса да! Әбу Һүрејрәнин нәгл етдији һәдисдә дејилир: “Оруҹ заманы истәр-истәмәз гусан шәхсин әвәзини өдәмәјә еһтијаҹ јохдур, јәни оруҹ позулмур. Өзү гусмаға сәбәб олан исә оруҹу тәзәдән тутсун”. (“Сүнәнү Аби Давуд”, № 2380; “Сүнәнү әт-Тирмизи”, № 720).
- Шүурлу шәкилдә едилмиш ҹинси әлагә. Ҹинси әлагә бошалма олмаса да, оруҹу позур. Чүнки Гуранда Уҹа Аллаһ бујурур (мәнасы): “... сәһәр намазынын вахты ҝәлмәмишдән әввәл јејин-ичин, бундан сонра исә ахшам намазынын вахты ҝәләнә гәдәр оруҹ тутун вә оруҹ вахты гадынларынызла јахынлыг етмәјин” (“Әл-Бәгәрә” сурәси, ајә 187).
Унутганлыгла едилән ҹинси әлагә оруҹу позмур. Рамазан ајыны ҹинси әлагә илә позараг мурдарлајан һәр кәс ҝүнәш батмаздан әввәл нәинки јемәкдән, ичмәкдән вә оруҹу позан һәр шејдән чәкинмәли, һәм дә Рамазан ајындан сонра бу оруҹун әвәзини өдәмәлидир. Бундан әлавә, јенә дә ҹәримә олараг ардыҹыл ики ај оруҹ тутмалы вә физики олараг буну едә билмирсә, 60 јохсула бир мүдд (600 грам) тахыл вермәлидир.
Һәјат јолдашынын өпүшүндән, һәмчининтмастурбасија (онанизм, кефләмә) нәтиҹәсиндә мејдана ҝәлән бошалма (мәнинин ҝәлмәси) оруҹу позур. Өпүшдән шәһвәтә ҝәлмәкдән горхан һәр кәс буну етмәкдә ҝүнаһкардыр, чүнки оруҹ тутан шәхс бу һәрәкәтлә фәрз оруҹуна тәһдид едир. Ким өзүнә ҝүвәнирсә, гынаныр (кәраһәтдир), амма өпмәк гадаған дејил. Аишәнин (Аллаһ ондан разы олсун) рәвајәт етдији һәдис буна сүбутдур: “Аллаһ Рәсулу оруҹда оларкән мәни өпүрдү. Рәсулүллаһ кими истәкләринизә һансыныз саһибсиниз?” (“Сәһиһ Мүслим”, № 1106).
Илаһијјатчылар Аишәнин сөзләрини шәрһ едәрәк демишләр ки, онун сөзләринин мәнасы будур ки, өпүш оруҹу позмаса да, ондан еһтијатланмаг лазымдыр, чүнки бу, бошалмаја вә ја ҝүҹлү шәһвәтин ојанмасына сәбәб ола биләр ки, Аллаһ Рәсулунун ﷺ баҹардығы кими өһдәсиндән ҝәлә билмәрик.
- Ајлыг вә доғушдан сонракы ифразлар. Онларын ҝәлмәси, мүддәти гыса олса да, оруҹу позур. Вә әлбәттә ки, бурахылмыш оруҹлар онларын башламасы сәбәбиндән ҝери гајтарылмалыдыр
- Ағыл иткиси вә ја, Уҹа Аллаһ бизи бундан горусун, мүртәдлик (диндән донмәк) дә оруҹу позур.
Һәр бир оруҹ тутан шәхс јухарыда ҝөстәрилән једди сәбәбдән еһтијатлы олмалыдыр, әкс һалда оруҹ позулаҹаг вә етибарсыз олаҹагдыр. Јухарыда ҝөстәриләнләрдән һәр һансы бирини едән, сәһәр намазынын вахтынын һәлә ҝәлмәдијини, амма әслиндә артыг ҝәлдијини вә бунун бир шәкилдә ортаја чыхаҹағыны фәрз едән шәхсин оруҹу позулур, лакин бунунла бирликдә бу шәхс Рамазан ајына һөрмәт ҝөстәрәрәк ҝүнүн сонуна гәдәр оруҹуну позан һәр шејдән чәкинмәлидир. Ејнилә, оруҹ тутан шәхс ахшам намазынын вахтынын артыг ҝәлдијини вә мәлум олдуғу кими олмадығыны дүшүнәрәк оруҹуну бурахдыгда, оруҹ позулур вә бу оруҹун әвәзини өдәмәлидир.
