Гурбаны неҹә дүзҝүн шәкилдә кәсмәк олар

Гурбан кәсмәк үчүн јарарлы ев һејванлары

Ев һејванларындан дәвәни, ири вә хырда бујнузлу һејваны гурбан кәсирләр. Јәни, дөрд мәзһәбин рәјинә ҝөрә ев һејванларындан јалныз бу һејванлары курбан кәсмәјә иҹазә вар. Дәвәни вә ја ири бујнузлу һејваны једди нәфәрин јеринә гурбан кәсмәк олар, хырда бујнузлу һејваны исә јалныз бир адамын јеринә кәсмәк олар.

Абдуллаһ ибн Аббасын **** рәјинә ҝөрә һәр һансы бир ев һејваныны гурбан кәсмәк сүннәдир, гој һәтта бу, тојуг ја да хоруз олсун. Буна ҝөрә дә дәвәни, ири ја да хырда бујнузлу һејваны кәсмәјә имканы олмајан шәхсләр онун рәјинә риајәт едәрәк хоруз, тојуг, өрдәк, газ, һинд хорузу кәсиб гурбан версәләр јахшыдыр. (Бүғјәту әл-мүстәршидин”, сәһ. 422; “Шәрһу әл-мәфруз”, сәһ. 203).

Бәҹүри јазыр ки, онун шејхи касыблара, ибн Аббасын **** дедији кими едәрәк, гурбан үчүн һеч олмаса бир тојуг вә ја хоруз кәсмәји мәсләһәт ҝөрүрдү, һәмчинин о дејирди ки, бунлар әгигә ајини үчүн дә јарарлыдыр.

Гурбанлыг һејванын јашы

Гурбан үчүн кәсилән дәвә бешјашлы олмалыдыр. Ири бујнузлу һејван (инәк, кәл) икииллик олмалыдыр, һабелә кечиләр дә икијашар олмалыдыр, гојунлар исә бирјашлы олмалыдыр. Әҝәр гојун алты ајлыг јашына чатыб вә әҝәр онун дишләри дүшүбсә, онда о да гурбан үчүн јарарлыдыр. Гурбан кәсилән һејванын јашыны бу һејванын сатыҹысындан јәгин етмәк олар. (”Мәвһибәтү зил-фәзли”, сәһ. 685, ҹилд 4).

Гурбанлыг һејванын хүсусијјәтләри

Гурбанлыг һејван онун әтинин мигдарыны азалдан вә ја ону корлајан нөгсанлардан тәмиз олмалыдыр. Бујнузлары олмајан вә јахуд сынан һејваны гурбан вермәјә иҹазә вар (әҝәр онун башга нөгсаны јохдурса); һабелә бәзи дишләри олмајан һејваны, анҹаг дишләринин чоху вә ја һамысы олмајан һејваны кәсмәјә изин јохдур. Лакин дишсиз бөјүмүш һејван бу мәгсәд үчүн јарарлы һесаб олунур. (“Шәрһу әл-минһаҹ”).

Гурбан кәсмәк үчүн һәмчинин ҝөзләри зәиф ҝөрән; гулағы јарылмыш; гулағы ҹырылмыш, лакин гопарылмамыш; һәтта бир нечә дәфә доғмуш диши һејван; ахталанмамыш еркәк һејван, кичик гулаглары олан һејван, там сағлам олмајан, бир азҹа ахсајан, кифајәт гәдәр көкәлмәмиш һејванлар јарарлыдыр.

Ҝөзләри јашаран һејван; дамғалы һејван; ҝеҹәләр ҝөрмәјән, амма ҝүндүз вахты ҝөрән һејван јарарлыдыр.

Јелинсиз, гујругсуз доғулан һејван, гујругсуз доғулан гојун јарарлыдыр.

Гарнында баласы олан, чох арыг, бәрк хәстә, чох зәиф ҝөрән, бәрк ахсајан јарарлы дејил (“Шәрһу әл-мәфруз”), сәһ 201-202), јәни әҝәр елә ахсајыр ки, сүрүдән ҝеридә галыр вә јахуд әҝәр јахшы от ахтарышында диҝәр һејванлар ону габаглајырса.

Гулағынын, дилинин, јелининин вә гујруғунун һеч олмаса бир кичик һиссәси кәсилән һејван јарарсыздыр.

Әҝәр гурбан кәсәндә һејванын ајағы вә даһа да нәји сынарса, онда бу һејван гурбан үчүн јарарсыз олур. Һәмчинин гурбан үчүн гудуз һејван вә бир ҝөзү кор олмуш һејван јарарсыздыр. Гулагсыз доғулан һејван да јарарсыздыр.

Сынмыш бујнузлу, һабелә сынандан сонра тәкрарән бујнузу чыхмыш һејван јарарлыдыр, әҝәр һејванын әтинә бунун зијаны дәјмәјибсә. Лакин гурбан үчүн бујнузлары сынмыш вә ја тамам бујнузсуз һејваны кәсмәк арзуолунмаздыр (кәраһәтдир).

Имам Әбу Һәнифә мәзһәбинә ҝөрә гулағынын үчдә бир һиссәсиндән аз кәсилмиш һејван гурбан үчүн јарарлыдыр.

Әбу Јусиф демишдир ки, гулағынын јарысындан азы кәсилмиш һејван гурбан үчүн јарарлыдыр. Имам Гази Һүсејн шәфии мәзһәбинин ардыҹылларына фәтва верирди ки, гулағынын јарысындан азы кәсилмиш һејваны кәсмәјә иҹазә вар, чүнки там гулаглары олан һејван тапмаг чәтиндир. (“Бүһјәт”, сәһ. 423).

Имам Әбу Һәнифә мәзһәбинә ҝөрә ахсаг һејваны (анҹаг чох ахсаг јох) кәсмәјә иҹазә вар, о да ки гујруғунун үчдә бир һиссәсиндән азы кәсилмиш олса.

Әҝәр там гулаглы һејван тапмаг чәтиндирсә, онда шәфии мәзһәбинин тәрәфдарларына, имам Әбу Һәнифә мәзһәбинә әмәл едәрәк, гулағынын үчдә бир һиссәсиндән аз кәсилмиш һејваны гурбан етмәјә иҹазә верилир. Лакин бу һалда гурбаны бајрам ҝүнү, тәшрикин биринҹи вә икинҹи ҝүнү әрзиндә кәсмәлидир, чүнки һејваны тәшрикин үчүнҹү ҝүнү кәсмәк имам Әбу Һәнифә мәзһәбинә ҝөрә артыг ҝеҹдир. ((“Бүғјәт”, сәһ. 423).

Гурбан кәсмәк үчүн даһа үстүн тутулан һејванларын нөвләри

Гурбан кәсмәк үчүн ән јахшы һејван дәвәдир, сонра ири бујнузлу һејванлар, сонра гојунлар, сонра кечиләр. Шәхс, онларын јеринә дәвә кәсилән једди нәфәрин сајына дахил олса јахшыдыр, сонра јеринә ири бујнузлу һејван кәсилән једди нәфәрин сајына.

Јеринә дәвә вә ја ири бујнузлу һејван кәсилән једди нәфәрин сајына дахил олмагдан бир гојун кәсмәк даһа јахшыдыр.

Бир дәвә вә јахуд ири бујнузлу һејван гурбан веринҹә једди гојун кәсмәк даһа јахшыдыр. Једди гојун једди кечидән даһа јахшыдыр. О ки галды рәнҝинә, ән јахшы рәнҝ – ағ рәнҝдир, сонра сарымтыл рәнҝ, сонра боз, сонра гырмызы, сонра ала-бәзәк (гарышыг), сонра исә гара. Еркәк һејван диши һејвандан үстүндүр. Бала вермәјән диши һејван чохлу дәфә ҹүтләшән еркәк һејвандан даһа јахшыдыр. Көк һејван арыг һејвандан даһа јахшыдыр. Бир көк гојун бир нечә арыг гојундан үстүндүр. Хырда бујнузлу һејванлардан ән үстүнү бөјүк бујнузлу көк ағ гојундур. (“Әл-Мәнһәҹу әл-гәвим”, “Мәвһибәтү зил-фәзли”, ҹилд 4, сәһ. 682-684).

Јүксәк гијмәтли һејван гијмәти аз олан белә һејвандан үстүндүр. Мисал үчүн, мин рубла алынмыш бир гојун бу гијмәтә олан үч гојундан үстүндүр. (“Мүғни әл-мүһтаҹ”, ҹилд 4 сәһ. 360).