НӘСИҺӘТ

Оруҹун һикмәти

Рамазан ајында оруҹ фәрз едилмәсинин һикмәти

Оруҹ – УҹаАллаһын ﷻ бизә тапшырдығы, һәвалә етдији ибадәтдир.

Оруҹдан габаг, диҝәр ибадәтләри дә јеринә јетирмәкдән габаг олдуғу кими, мүсәлман (үрәкдән) нијјәт етмәли, онун бојнуна гојулмуш вәзифәләри јеринә јетирдијинә ҝөрә Бөјүк Аллаһ-тәаланын ризасына наил олмалыдыр. Һәгигәти анлајандан сонра бәндәјә һәвалә олунмуш вәзифәләрин сирри вә мәнасыны дәрк етмәк гадаған дејилдир. Аллаһ ﷻ дәрин мәнасы олмајан һеч нәји она тапшырмаз, һәтта әҝәр бәндә буну билмәсә дә.

Оруҹ фәрз едилмәсинин мәнасы вә һикмәти

1. Оруҹ тутан һәмишә Аллаһы ﷻ јада салаҹагдыр. Мәсәлән, һәр дәфә о, јемәк вә ичмәк истәјәндә јада салаҹагдыр ки, оруҹ тутур, оруҹу позан һәрәкәтләри Аллаһ ﷻ она гадаған етмишдир.

2. Оруҹ вахты бәдән јүнҝүлләшир, фикирләр ајдынлашыр, Уҹа Аллаһа едилән ибадәт әлчатан вә хошаҝәлән олур. Һәдисдә дејилмишдир: “Оруҹ – ибадәтин гапыларыдыр”.

3. Һәмишә тох оланын үрәји даша дөнүр, хасијјәти кобудлашыр. Белә хассәләр сыхышдырма (зүлм), јанлышлыг (алданмаг), күфр вә диҝәр кими даһа тәһлүкәли хүсусијјәтләрин төрәнмәсинә сәбәб олур. Оруҹ исә буна мане олур.

4. Тох олан билмир ки, аҹлыг нәдир, вә буна ҝөрә дә аҹ галанын вәзијјәтини баша дүшмәк игтидарында дејил. Оруҹ тутанын гәлбиндә аҹ оланлара гаршы рәһм, мәрһәмәт доғур вә онлара көмәк етмәк истәји баш галдырыр. Бунунла мүсәлманларын арасында севҝи вә һөрмәт дирчәлир.

5. Шәриәт өјрәдир ки, оруҹ тутмаг – тәкҹә јемәкдән вә ичмәкдән имтина етмәк дејил, һәм дә дили сөјүш вә гејбәтдән, ҝөзләри вә гулаглары – ҝүнаһ әмәлләри, ҝөрмәк вә ешитмәкдән, еһтираслары зинакарлыгдан вә өзүнү башгасына зијан вурмагдан горумагдыр.

6. Һал-һазырда бүтүн дүнјада аҹ галма үсулу илә мүалиҹә тәтбиг олунур. Пејғәмбәр ﷺ бу барәдә һәлә 1400 ил бундан габаг демишдир: “Сағалмаг үчүн сиз оруҹ тутун” (Тәбәрани).

7. Инсан үчүн ән бөјүк бәдбәхтлик өзүнүн дүнјәви, һејвани еһтирасларына гуллуг етмәкдир. Оруҹ бүтөв ҝүн әрзиндә еһтираслардан өзүнү сахлајараг онларла мүбаризә апармаға гүввәт верир.

Рамазан ајында оруҹу хурма илә ачын

Әт-Тирмизи, ән-Нисаи, Әһмәд вә Әбу Давудун ҝәтирдикләри һәдисдә дејилир: “Сизләрдән кимсә оруҹуну ачанда гој хурма илә ачсын, чүнки бунда бәрәкәт вар. Әҝәр хурма олмаса, онда су илә ачын, чүнки бу да тәмизләјәнләрдәндир”.

Һәр шејдән јахшы тәзә хурмаларла ачмагдыр, онлардан сонра дәјәр (гијмәт) дәрәҹәсинә ҝөрә гурудулмуш хурмалар, сонра Зәм-зәм сују, сонра ади су, сонра әнҹир, кишмиш, диҝәр мејвә вә ја ширнијјатлар ҝәлир. “Шәрһүл мәфрузда” јазылмышдыр ки, оруҹу сүд илә ачмаг бал илә ачмагдан даһа үстүндүр (с. 211).

Ән јахшысы үч вә јахуд һәр һансы тәк сајда хурма илә ачмагдыр. Сүннәт исә јеринә јетирилмиш һесаб олунур, әҝәр бир вә ја ики хурма илә ачсан. Бүҹәјрәми јазыр ки, оруҹу хурма илә ачмаг мәдәни мөһкәмләндирир. О, һәмчинин хурманын хүсусијјәтләриндән дејир: әҝәр мәдә бошдурса – онда о, јемәји әвәз едир, әҝәр јох – онда о, мәдәдән гиданын галыгларыны чыхарыр. Ибну Һәҹәр јазыр ки, ҝеҹикиб хурма илә ачмагдан вахтында су илә ачмаг јахшыдыр.

Оруҹу ачанда ағыза ҝөтүрүлмүш сују түпүрүб атмаг јахшы дејил ки, оруҹ вахты ағызда әмәлә ҝәлмиш рајиһә дә онунла ҝетмәсин. Рамазан ајында дан јери ағармамышдан габаг дурмаг “Сиз, дан јери ағарынҹа дурараг, һеч олмаса бирҹә дәфә су удун” “Әт-тәрғиб вә әт-тәрһиб” китабынын һашијәтиндә (сәфиһә кәнарларында)

Мустафа Мүһәммәд Әммарат јазыр: “Аллаһ Рәсулу бизи дан јери ағармамышдан габаг дурмаға чағырарды, чүнки буна һәм Аллаһы зикр еләмәк, һәм Аллаһы мәдһ еләмәк (тәсбиһ), һәм Гуран охумаг, һәм тәһәҹҹүд (намазсүннәт) етмәк, һәм сүбһ намазыны вахтында гылмаг дахилдир, јәни бу вахт бу ишләр үчүн јахшы, мүнасиб вә јарарлыдыр”.

Вә сүбһ габағы дурмағын бәрәкәти дә бу әмәлләри етмәкдәдир: дурурсан, дәстәмаз алырсан, тәһәҹҹүд намазы гылырсан вә јемәјә башлајырсан. Һәр шејдән јахшысы одур ки, сүбһ габағы хурма јејәсән вә бундан сонра вахты ибадәтдә (Аллаһа ситајишдә) кечирәсән. Лакин, әҝәр әлүстү ојанараг һәтта әл-үзүнү јумадан дәрһал јемәјә башлајыр вә мәдәни долдуруб сонра јенә јухуја ҝедирсәнсә, һәтта сәһәр намазыны гылмаг үчүн вахтында дурмајараг, онда мүкафатын да аз олар, сағламлығына да зијан дәјәр.

Сүбһ габағы јемәк

Дан ағарынҹа дуруб јемәк – оруҹун арзуолунан (сүннә) һәрәкәтләридир. Һәдисдә дејилиб: “Сиз сүб ачылынҹа јејин. Доғрудан да, бунун хејри вар” (имамлар Бухари вә Мүслим), јәни Бөјүк Аллаһтәаладан хејир вә бәрәкәт алмаг олар. Имам Һакимин сөјләдији һәдисдә дејилмишдир: “Сиз сүбһ ачылынҹа јемәклә вә ҝеҹә дурмаг үчүн ҝүнортаја гәдәр јатмагла өзүнүзә оруҹлугда көмәк един”. Тәбәрани вә Ибну Һиббандан һәдис нәгл едирләр: “Аллаһ вә онун мәләкләри сүбһ габағы дуруб јејәнләрә хејирдуа верирләр”.

Нә гәдәр кичик бир тикә јесән дә, дан јери ағарынҹа дурмаг сүннәси јеринә јетирилмиш һесаб олунур. Ибну Һиббандан һәдис сөјләјирләр: “Сиз сүбһ габағы дурараг һеч олмаса бир дәфә су удун”. Әҝәр аз јејирсәнсә, буну да елә оруҹу ачанда једијин хурмаларла еләсән јахшыдыр. Дурмаг вахты ҝеҹә јарыдан кечәндән сонра ҝәлир. Ҝеҹәнин јарысына гәдәр јемәк сүбһгабағы јемәји һесаб олунмур, вә бунунла сүннәјә дә риајәт олунмур. Бәзи алимләр дејирләр ки, сүбһгабағы дурмағын вахты – бу, сәһәрә ҝеҹәнин алтыда бир һиссәси галандадыр. Лакин ән лајигли вахт – сүбһә јахындыр. Һәдисдә дејилиб: “Бөјүк Аллаһ-тәаланын хошуна ҝәлән үч һәрәкәт вар, - оруҹу ачанда тәләсмәк, сүбһгабағы јемәји ҝеҹикдирмәк вә намаз вахты бир әли о бири әлин үстүнә гојмаг” (Тәбәрани. “Овсәт”).

Әл-Бухари Зејд ибн Сабитдән данышмышдыр: “Биз Рәсулүллаһын јанында сүбһ габағы јејирдик, сонра намаза дурдуг. Бунларын арасында о гәдәр вахт вар иди ки, әлли ајә охумаг оларды”. Ибну Һәҹәр вә Рәмали дејирләр ки, бу һәдис бизә сүбһгабағы јемәји һансы вахта тәхирә салмағы ҝөстәрир. Вә буна риајәт етмәк лазымдыр. Јемәји ләнҝитмәјин арзу олунан вахты - сүбһ ачыланаҹандыр. О һалда ки, сүбһ ачылмасындан горхурсан, онда јемәкдән дајанмаг лазымдыр. Һәдис вар: “Сән шүбһәлини бурах вә әмин олдуғундан јапыш”.

Бәҹури демишдир: “Һәлә ҝеҹә олдуғу шүбһәсиндәсәнсә, јемәк олар, лакин әҝәр белә вәзијјәтдә сәһәрин ачылмасына әмин олурсанса, онда бу оруҹ һесаб олунмур вә ону бәрпа етмәк лазымдыр”. Бунунла имамларын һамысы да разылашдылар. Әҝәр сәһәр ачыландан сонра ағызда гида галыглары галыбса вә онлары дәрһал түпүрүб атсан, оруҹ позулмур. Әҝәр сәһәрин ачылдығыны ҝөрүб ағзында оланы удсан, оруҹ батил олар.