Һансы һәрәкәтләр касыблығын сәбәби ола биләр?

Һансы һәрәкәтләр касыблығын сәбәби ола биләр?

Бу ҝүнкү ҝүндә мүсәлман өлкәләринин чохунда, һәтта нефти чох олан Јахын Шәрг реҝионунда касыблыг, јохсуллуг проблеми һәлл едилмәмишдир. Лакин, мүсәлманлара үз верән бүтүн диҝәр бәлалар кими, касыблыг бәндәнин Аллаһ ﷻ гаршысында дәрәҹәсини галдырмаг васитәси ја да ҝүнаһлары јумаг кими Аллаһ-тәала ﷻ тәрәфиндән имтаһан, сынаг кими дә ҝөндәрилә биләр.

Әлбәттә ки, о, һәм дә ҝүнаһлара ҝөрә ҹәза кими дә ҝөндәрилә биләр. Ислам үммәтиндә јохсуллуғун әсас, башлыҹа сәбәби исә мүсәлманларын шәриәт ганунларына, гајдаларына риајәт етмәмәсидир. Истиснасыз олараг һамы тәрәфиндән Исламын рүкнләриндән бирини, мәсәлән, зәкаты јеринә јетирмәк ҹәмијјәтимиздә јохсуллуғун көкүнү там кәсә, арадан галдыра биләр. Буну тарихдән бир ҝениш мәлум олан мисал сүбут едир. Мөмин хәлифә Өмәр ибн Әбдүләзизин һакимијјәти дөврүндә бүтүн бөјүк мүсәлман дөвләтиндә практики олараг зәкат дүшән бир адам галмамышды. Онун кечирдији игтисади ислаһатлар нәтиҹәсиндә әһалинин һәјат сәвијјәси әһәмијјәтли дәрәҹәдә јүксәлмишди. Адамлар елә јахшы јашајырдылар ки, зәкат вермәјә бир нәфәр тапмаға чәтинлик чәкирдиләр. Бундан башга јохсуллуғун диҝәр чохлу сәбәбләри дә вар. Нәтиҹәләрә фикир вермәдән инсанын етдији пис әмәлләр, һәрәкәтләр бу сәбәбләрдән ола биләр. Бу мәгаләдә биз белә сәбәб ола билән һәрәкәтләрдән данышаҹағыг ки, һәр кәс билсин вә онлардан узаглаша билсин.

1.Зина

Инсан јохсуллуғунун сәбәби олан ҝүнаһларын башында зинакарлыг дурур. Ибн Аббасдан нәгл олунур ки, Рәсулүллаһ ﷺ демишдир: «Әҝәр һәр һансы бир кәнддә зинакарлыг вә сәләмчилик (мүамиләчилик) јајыларса, онда бу сакинләр өзләрини Аллаһын ҹәзасына дүчар едәҹәкләр» (ӘлҺаким, Тәбәрани). Белә ҹәзалардан бири дә јохсуллугдур, неҹә ки бу барәдә диҝәр һәдисдә дејилир, она әсасән мәһз зина касыблығын сәбәбидир. Аллаһын Рәсулу ﷺ демишдир: «Зина јохсуллуға ҝәтирир». (ӘлБәјһәки, «Шүәб әл-иман», 4/363). Сәмими төвбә етмәклә, ҝүнаһларын бағышланмасы һаггында тез-тез диләкләр вә ҝүнаһлары јујан јахшы ишләр ҝөрмәклә белә бәладан гуртулмаг вә Ахирәтдә онун ҹәзасындан азад олмаг олар. Чохлу мисал ҝәтирмәк олар ки, зина едән адамлар неҹә өз мәнфур ҝүнаһы илә фәхр едирләр. Анҹаг онларын һәјаты намуслу адамларын һәјатындан фәргләнир. Бу ҝүн бу адамлар бирисиндән борҹ истәјәр, сабаһ – башгасындан, вә һамысы онун үчүн ки, нөвбәти әјләнҹә мәҹлисиндә јенә һәмин ҝүнаһы ишләтсин, бунунла белә әтрафында борҹлу галдыглары адамлары јығараг – будур зинакарын һәјаты.

2.Диләнчилик

Диләнчилик еләјән үчүн дә һәмчинин јохсуллуг гапылары ачылыр. Әбу Гәбши Өмәр ибн Сад әл-Әнмәринин сөзләриндән нәгл олунмуш һәдисләрин бириндә мәлумат верилир ки, о, Рәсулүллаһ ﷺ дејәндә ешитмишдир: «Мән сизә үч шејдә анд ичәҹәјәм вә сизә нәсә дејәҹәјәм, сиз исә буну јадда сахлајын! (Анд ичирәм ки), сәдәгә Аллаһ бәндәсинин әмлакыны азалтмыр. Әҝәр Аллаһ бәндәсинә һагсызлыг етсәләр, о исә сәбр етсә, онда Аллаһ ﷻ мүтләг онун ҹәлалыны јүксәлдәр. Вә әҝәр Аллаһын гулу диләнчилик гапыларыны ачарса, онда Аллаһ ﷻ һөкмән онун габағында јохсуллуг гапыларыны ачаҹагдыр». (Имам Әһмәд 4/231 Тирмизи 2325). Бу һәдисин Имам Әл-Гәзалинин өзүнүн «Иһјә үлүм әд-дин» китабында ҝәтирдији диҝәр вариантында дејилир: «Өзү үчүн диләнчилијин бир гапысыны ачанын габағында Бөјүк Аллаһ јохсуллуғун јетмиш гапысыны ачар».

3.Риба (сәләмчилик)

Инсанлары рифаһдан мәһрум едән ән чох јајылмыш ҝүнаһлардан бири сәләмчиликдир, һансы ки һәмчинин, тәәссүфләр олсун, мүасир һәјатын нормасы олуб. Бу, тәкҹә фаиз илә борҹ аланын дејил, верәнин вә ја рибанын диҝәр нөвләри илә мәшғул оланын да јохсуллашмасынын сәбәби ола биләр. Әмр Ибн Әл-Әл-Әсәдән нәгл олунур ки, о, демишдир: «Бир дәфә мән ешитдим ки, неҹә Аллаһ Рәсулу ﷺ дејирди: «Ичиндә мүамиләчилик јајылаҹаг ҹамаат не ҹүр олса да, ону Аллаһ јохсуллугла ҹәзаландыраҹагдыр. Ичиндә рүшвәтхорлуг јајылаҹаг халг исә горху илә ҹәзаландырылаҹагдыр, вә горху ону тәрк етмәјәҹәкдир». (Имам Әһмәд). Бөјүк Аллаһ ﷻ Гуранда бујурмушдур: (мәнасы): «Аллаһ сәләми мәһв едир (сәләмчинин әмлакыны мәһв едир вә белә әмлакы мәнфәәтдән вә бәрәкәтдән мәһрум едир), сәдәгә кими ианә верилмиш әмлакын әвәзини гат-гат артырыр вә әмлакы бәрәкәтли едир». («ӘлБәгәрә» сурәси: 276).

Риба илә мәшғул олана – фаизлә пул вериб ја да алана елә ҝәлир ки, о, бөјүк ҝәлир (газанҹ) вә мәнфәәт алыр. Анҹаг ки бүтүн ишләр онларын сон нәтиҹәсинә ҝөрә гијмәтләндирилир.

Буна ҝөрә дә, һәтта әҝәр бу дүнјада риба илә гарышмыш сөвдәдән һәр һансы бир хејир алса да, Ахирәтдә о, мүтләг мүфлисләрин (банкротларын) сајында олаҹагдыр. Бу барәдә Ибн Мәсуддан һәдисдә дејилир, она әсасән Пејғәмбәр ﷺ демишдир: «Һәтта әҝәр сәләмчилик чох ҝәлир ҝәтирирсә дә, һәгигәтән, онун јекуну кәсир олур (әскик ҝәлән пул, мал вә с.)». (Имам Әһмәд). Бу мәгаләдә биз јохсуллуғун сәбәби ола билән бир нечә һәрәкәт, әмәл ҝәтирдик. Һәр биримиз бу вә диҝәр пис әмәлләрдән узаглашыб шәриәт бизә ҝөстәрәнә риајәт етмәлијик. Онда, Бөјүк Танрынын ирадәси, истәји илә, бизә јохсуллуг вә диҝәр бу кими бәлалар тохунмаз.

МҮСЛИМ АБДУЛАЈЕВ