Рәҹәб ајынын хүсусијјәтләри
“Рәҹәб” сөзү “әр-рүҹуб” сөзүндән төрәмәдир, “тәрифләмә, јүксәлтмә, ҝөјләрә галдырма” кими тәрҹүмә олунур. Бу онунла бағлыдыр ки, мәһз бу бәрәкәтли, хејирли ајда Аллаһ-Тәала Мүһәммәд Пејғәмбәри ﷺ бәлкә дә ән мәшһур әламәтдар һадисәләрдән бири олан Мераҹ вә Исра илә јүксәлтмишдир (бир ҝеҹәнин ичиндә Мәккәдән Јерусәлимә кечмә вә орадан ҝөјләрә јүксәлмә).
Рәҹәб һәм дә мүһарибәләр үчүн һарам бујурулмуш (гадаған олунмуш) дөрд ајдан биридир (әшһур әл-һүрум). Бу гадаған һәлә пејғәмбәрләр Ибраһим (Авраам) вә онун оғлу Исмаил (Измаил) дөвләриндән фәалијјәтдә, гүввәдә иди. Бу пејғәмбәрләрин өјүд-нәсиһәтинә әмәл едәрәк әрәбләр Исламдан әввәлки дөврдә дә һәмчинин мүһарибә апармагдан имтина едәрдиләр. Гуран тәфсирләриндән бириндә дејилир (мәнасы): “Һәгигәтән, Аллаһ јанында ајларын сајы (илдә) – он икидир, вә бу, Онун ҝөјләри вә јери јаратдығы ҝүндә Аллаһ Китабына (Лөвһи-мәһфуза) јазылмышдыр. Онлардан дөрдү - һарам ајлардыр (Зүл-Гәдә, Зүл-Һиҹҹә, Мүһәррәм вә Рәҹәб). Бу, доғру диндир, она ҝөрә дә һәмин ајларда өзүнүзә зүлм етмәјин...” (“Әт-Төвбә” сурәси, ајә 36).
Бу ајларын јасаглығы һәм дә онларда Аллаһ-Тәалаја итаәтә вә ҝүнаһ ишләр ҝөрмәкдән имтинаја ҝөрә хүсуси мүкафатдан ибарәтдир. Әрәфә вадисиндә оларкән вида һәҹҹи вахты Рәсулүллаһ ﷺ орада оланлара хүтбә илә мүраҹиәт етмиш, бу ајларын һарамлығына диггәт јетирмәји бујурмушдур. “Доғрудан да, вахт Аллаһын ҝөјләри вә јерләри јаратдығы ҝүндән бәри олдуғу гајдаја, низама гајытмышдыр. Ил 12 ајдан ибарәтдир, онларын арасында дөрдү – һарамдыр. Үч ај далбадал ҝәлир: Зүл-Гәдә, Зүл-Һиҹҹә, Мүһәррәм вә һәмчинин Рәҹәб “Мүзар” (ад бу ајда мүһарибә јасағына риајәт едиб она хүсуси еһтирам бәсләјән әрәб гөвмүнүн шәрәфинәдир), һансы ки Ҹүмад үл-Ахир вә Шәбан арасындадыр (әл-Бухари, Мүслим). Пејғәмбәрин ﷺ “доғрудан да, вахт Аллаһын ҝөјләри вә јерләри јаратдығы ҝүндән бәри олдуғу гајдаја, низама гајытмышдыр” сөзләри әрәбләрин ҹаһилијјәт дөврүндә (Исламдан әввәлки дөвр) өзләринә ихтијар вердикләри, јәни һарам ајыны башга аја кечирдикләри вә саирә ишләрдә һәгигәтин бәрпа олунмасыны ҝөстәрир. Бу барәдә “Әт-Төвбә” сурәсинин 37 ајәсинин тәфсириндә дејилир (мәнасы): “Һарам ајыны башга аја кечирмәк (мисал үчүн, Мүһәррәм ајыны Сәфәрә кечирирдиләр) јалныз күфрү артырыр...”. Рәҹәб ајында, һарам ајларынын һәр һансында олдуғу кими, оруҹ тутмаг јахшыдыр, чүнки Пејғәмбәр ﷺ өзүнүн сәһиһ һәдисиндә демишдир: “ Һарам ајларында оруҹ тут вә ифтар ет, һарам ајларында оруҹ тут вә ифтар ет, һарам ајларында оруҹ тут вә ифтар ет” (Әбу Давуд). Имам әл-Хатиб әш-Ширбини бу барәдә өзүнүн “Мүғни әл-Мүһтаҹ” китабында белә јазыр: “Оруҹ тутмаг үчүн Рамазандан сонра ән јахшылары һарам ајлардыр (әшһур әл-һүрум), онлардан ән лајиглиси исә Мүһәррәм ајыдыр (гәмәри илин биринҹи ајы), имам Мүслимин ҝәтирдији һәдисә әсасән: “Рамазан ајындан сонра ән јахшы оруҹ Аллаһын һарам ајы Мүһәррәмдәки оруҹдур”. Ондан сонра фәзиләтинә ҝөрә оруҹ тутмаг үчүн ән јахшы ај Рәҹәб һесаб олунур, сонра диҝәр һарам ајлар ҝәлир (Зүл-Гәдә вә Зүл-Һиҹҹә)”. Рәҹәб ајында “атирә” адланан гурбан кәсмәк јахшыдыр. Атирә – Рәҹәб ајынын биринҹи он ҝүнүндә, һабелә башга ајларда кәсилән гурбандыр. Ибн Һәҹәр әл-Һәјтәми “Түһфәт әл-Мүһтаҹ” китабында јазыр: “Шәфии мәзһәбиндә даһа әсасландырылмыш рәј беләдир ки, “атирә” етмәк – Рәҹәб ајынын биринҹи он ҝүнүндә гурбан кәсмәк – јахшыдыр, чүнки буну сәһиһ һәдисләр сүбут едир, неҹә ки буну имам ән-Нәвави өзүнүн “Әл-Мәҹму” китабында изаһ етмишдир”. Һәмчинин “фәраә” – һејванын анасындан узаглашдырылмыш биринҹи баласыны кәсмәк јахшыдыр, бу һејванын (анасынын) хејирли олуб бөјүк нәсил верәҹәјинин әламәти кими. Һәр ики гурбан кәсилмәси јахшыдыр, чүнки мәгсәд еһтијаҹы оланлара әт пајламагдыр”.
Һамымыза бәллидир ки, Рәҹәб ајы мүбарәк Рамазан ајынын јахынлашмасынын, ҝәлмәсинин мүждәчисидир. Вә Аллаһ Елчиси ﷺ Рәҹәб ајында ҝөјдә ајын тәзә чыхдығыны ҝөрүб шөвглә, руһ јүксәклији илә бу дуаны охујарды (мәнасы): “Ја Аллаһ, Рәҹәб вә Шәбан ајларында бизә уғур, јахшылыг әта ет вә Рамазаны гаршыламаг имканы вер” (әт-Тәбәрани). Дејилир ки, өзүнү руһән илин әсас, баш ајына һазырлајараг, бу јалварышы Рәҹәб вә Шәбан ајлары әрзиндә мүнтәзәм олараг охумаг јахшыдыр.
