ГАДЫН

Бошама – һалалын ән хошаҝәлмәз оланыдыр

әввәли гәзетин өтән сајында

Бошанма елан етмәк үчүн шәртләр

Бошама – зөвҹә илә әлагәләрин гырылмасы олдуғуна ҝөрә, бунун үчүн бошандыгда, јәни “талаг” сөзүнү дејәндә, вә бошандыгдан сонра әмәл едиләси шәртләр вар, мәһз бунлар:

Биринҹиси. Арвады онун һејз (ајбашы) дөврүндә бошамаға иҹазә верилмир. Әҝәр арвадда ајбашы дөврү олан заман әри бошама сөзләрини дејиб ону бошаса, онда о, гадаған олунмуш иш ҝөрүр. Әҝәр јасаға (гадағана) бахмајараг әр талаг верәрсә, онда о, һәгиги һесаб олунур. Икинҹиси. Әҝәр ајбашы гуртарандан сонра әр арвады илә ҹинси әлагәдә олубса, онда она талаг вермәк гадағандыр. Тәзә ајбашы дөврү нә гәдәр узун чәксә дә, әр онун гуртармасыны ҝөзләмәлидир. Бу дөвр баша чатандан сонра о, ҹинси әлагәјә ҝирмәјәрәк арвадыны бошаја биләр. Әҝәр, гадағана бахмајараг, әр талаг верәрсә, онда о, һәгиги һесаб олунур. Үчүнҹү. Бошаманы дәрһал бир дәфәдән артыг билдирмәк арзу олунмур. Бирдәфәлик талагла кифајәтләнмәк лазымдыр, чүнки бу, әрә һәм истәјинә наил олмаға, һәм дә арвады ҝери гајтармаға имкан верир, әҝәр о, мүәјјән олунмуш вахт (иддә) әрзиндә өз гәрарыны дәјишсә. Әҝәр о, дәрһал арвада үчдәфәлик талаг верәрсә, онда о, арвады башгасына әрә ҝедиб онунла јахынлыг етмәјинҹә онунла бирләшә билмәз, вә јалныз ондан бошандыгдан вә ја онун вәфатындан сонра гадын јенидән биринҹи әринә ҝедә биләр. Јахшы оларды ки, һәр бошама сөзләринин сөјләнилмәси һалынын арасындакы вахт узунлуғу арвадын ајбашы дөврүнә мүвафиг олсун, јәни һәр дәфә онун ајбашы ифразы баша чатанда бир талаг дејилсин

Белә демәк јахшы дејил: “Сән ики дәфә бошанмысан” вә ја “сән үч дәфә бошанмысан”, вә јахуд: “сән бошанмысан, сән бошанмысан, сән бошанмысан”. Бөјүк Аллаһ-тәала Гуранда бујурмушдур (мәнасы): “Ја Пејғәмбәр! Сиз (јәни мүсәлманлар) өврәтләри бошамаг истәдијиниз заман мүәјјән олмуш мүддәтә мүвафиг (һејздән пак олдугдан сонра) бошајын, бу мүддәти (иддәти) сајын (онлары ҝери гајтармаг һаллары үчүн) вә Рәббиниз олан Аллаһдан горхун (Онун әмринә вә гадағанларына табе олун...” (“ӘтТалаг” сурәси, ајә 1). Бу ајәдә Һагг-тәаланын “мүәјјән олмуш мүддәтә мүвафиг” сөзләриндә нәзәрдә тутулур ки, бошанма сөзләри һәр дәфә зөвҹәнин ајбашы ифразлары гуртарандан сонра дејилсин вә о, фәрз дуаларыны јеринә јетирә билсин. Бир дәфә Аллаһ Елчисинин јанына бир адам ҝәлиб дејир ки, о, зөвҹәсинә бошама дүстуруну (формулуну) дәрһал үч дәфә бәјан едәрәк онунла бошанмышдыр. Пејғәмбәр она гәзәбләниб дејир: “Сән Аллаһын Китабыјла ојнајырсан! Мән ахы сизин араныздајам”. Дөрдүнҹү. Гадынын иддәни ҝөзләмәси зәрурәти. Бошанмадан сонра иддә – бу о вахт дөврүдүр ки, онун әрзиндә гадынын бошанандан сонра јенидән әрә ҝетмәјә һаггы јохдур, әҝәр әри онунла ҹинси јахынлыгда олубса.

давамы вар

Нијә биз Рамазан ајында оруҹ тутуруг?

Бәрәкәтли Рамазан ајы ҝәлди, вә бүтүн дүнја мүсәлманлары тәкҹә јемәк вә ичмәкдән дејил, һабелә пис әмәл вә фикирләрдән дә чәкинәрәк оруҹ тутурлар. Биз, јашҹа бөјүкләр, оруҹ тутуруг вә истәрдик ки, өвладларымыз да бизимлә бирликдә оруҹ тутсунлар.

Исламын бу ҝөзәл рүкнүнүн ваҹиблијини онлара неҹә јумшагҹасына баша салмалыдыр, өзү дә елә ки, онлар бизимлә бирликдә һәр ил Рамазан ајынын ҝәлмәсини сәбирсизликлә ҝөзләсинләр? Ола билсин ки, биз охуҹуларымызын диггәтинә тәклиф етдијимиз бир һадисә буна көмәк едәр.

- Бәсдир, ана, мән јемәк истәмирәм. Мән артыг бөјүјәм вә сәинлә вә ата илә бирликдә оруҹ тута билирәм, - деди Әһмәд өз анасына.

- Јахшы, Әһмәд. Мән буну ешитмәјимә севинирәм. Сабаһ мән сәни сүһура ојадарам, сән мәнимлә вә ата илә сәһәр јемәји јејәрсән. Сәһәр мүсәлманлар јејирләр ки, бүтүн ҝүн үчүн ҝүҹ, гүввә топласынлар, сонра бүтүн ҝүнү јемирләр, ахшам исә ахшам намазынын ҝәлиши илә оруҹларыны ачырлар. Әһмәд фикрә ҝедәрәк бир аз отурду, сонра исә сорушду:

- Ана, бәс биз нијә оруҹ тутуруг?

- Бу, јахшы суалдыр, Әһмәд, - о, дуруб мәтбәхә кечди, шкафа јахынлашды вә орадан нәсә ҝөтүрдү.

- Оғул, билирсәнми бу нәдир?

- Бу, блендердир. - Бәс билирсәнми о, нә едир?

- О, мејвә вә тәрәвәзләри хырдалајыр, сән тез-тез блендерлә мәним үчүн ширәләр һазырлајырсан. Ана ҝүлүмсүндү. - Бәли, тамамилә доғрудур. Блендер әрзағы хырдалајыр. Организмимиз дә белә едир – о, једијимиз гиданы үјүдүр. Аллаһ-тәала бизи елә гәрибә јаратмышдыр ки, организмимиздә (бәдәнимиздә) бизим көмәјимиз олмадан неҹә чәтин просесләрин баш вердијини биз һәтта ҝөрмүрүк. Организмимиз једијимиз әрзагдан бизим үчүн фајдалы оланы ҝөтүрүр, галанларын һамысыны исә чыхарыр. Вә о, буну һәр вахт, һәр ҝүн, бүтүн өмрүмүз боју едир.

- Анҹаг организмимиз, јәгин ки, чох јорулур, ана?

- Сән һаглысан. Блендер кими еләҹә. Әҝәр биз ондан чох тезтез истифадә едәриксә, о, хараб ола биләр. Онда ону тәмир етмәк лазым олур. Буна ҝөрә дә биз бәдәнимизә истираһәт етмәк имканы вермәлијик ки, сонра о, бизим үчүн даһа јахшы ишләјә билсин. Мәһз буна ҝөрә дә биз, мүсәлманлар, Рамазан ајында вә илин бәзи башга ҝүнләриндә оруҹ тутуруг. Оғлан даһа бир аз фикирләшиб сонра сорушду:

- Бәс оруҹ тутмајанла нә олаҹаг, чүнки о, истәмир?

- Мән сәнә дејәрәм. Анҹаг әввәлҹә ҹаваб вер: баҹын Зејнәбин севимли рәнҝи һансыдыр?

- Чәһрајы (гызылҝүл рәнҝи). - Бәс онун мәктәб формасы һансы рәнҝдәдир? - Ҝөј рәнҝдә. Амма о, дејир ки, чәһрајы рәнҝли форма ҝејмәк истәјир. - Бәс нијә ону ҝејмир? -Горхур ки, мүәллими ону ҹәзаландырар. - Ҝөрүрсәнми, о, чәһрајы палтарда ҝәлсә мәктәб гајдаларыны поздуғуна ҝөрә ону ҹәзаландыра биләҹәк мүәллимдән горхур. Баша дүшүрсәнми, оғлум, Аллаһ билир бизим үчүн јахшы нәдир, вә буна ҝөрә дә биз Онун һөкм етдијини јеринә јетирмәлијик, чүнки О, ҝөрүр вә һәр шеји билир. Биз Ону севәҹәк вә Ондан горхаҹағык, вә һәр шеји етмәјә чалышаҹағык ки, О, биздән разы олсун. Оруҹлуг исә – бу, Аллаһын разы олдуғудур, бах буна ҝөрә дә биз Рамазан ајынын ҝәлмәсинә севинирик. - Мәҝәр сәнә аҹлыг әзијјәт вермирми, ана? - Әлбәттә, јемәк вә ичмәк истәјирсән, хүсусилә јајда.

Анҹаг башга ваҹиб ишләрлә мәшғул олмаг олар ки, өзүнү јемәк истәјиндән јајындырасан. Биз Гуран охујур, хәстәләрә баш чәкир, мәсҹидә ҝедир вә диҝәр хејирхаһ ишләр ҝөрүрүк. Ону да нәзәрә алаг ки, бүтүн бунлара ҝөрә бөјүк Аллаһдан мүкафат вәд олунмушдур, бир дә ки, вахт елә һисс едилмәдән учур вә оруҹу ачмаг вахты тез ҝәлиб чатыр.

- Мүсәлманларын оруҹ тумағы үчүн даһа да башга сәбәбләр вармы?

- Бәли. Бизим бәхтимиз ҝәтирмишдир, Әһмәд, чүнки һәр ҝүн јемәјимиз вар. Анҹаг адамларын һамысында јемәк јохдур. Вә биз дә онлар кими аҹ галанда бизә онларын вәзијјәтини баша дүшмәк асандыр. Биз башга адамларын еһтијаҹларына даһа диггәтли олур, үрәкләримиз јумшалыр. Ҝөрүнүр, Әһмәд ананын ҹавабларындан разы иди:

- Ана, олар ки бу ҝүн ахшама јемәк һазырламагда сәнә көмәк едим?

- Әлбәттә, оғлум, - ана да севинирди ки, Әһмәд һәр шеји баша дүшдү...

МУСЛИМӘТ ҺЕЈДӘРОВА