Макка бахъи
«Ал-ФатхI» сураталъул 27-абилеб аяталда Аллагьас ﷻ абулеб буго (магIна): «Аллагьас ﷻ жиндирго аварагасул хIакъаб макьу ритIухъ гьабуна: «ХIакълъунго, нуж Аллагьасе бокьани, Масжидул хIарамалде лъугьине руго божараллъун, нужеца нужерго бутIрулги кIкIван ва цо-цояз къунцIун, ва щибго жоялдаса нужги хIинкъулареллъун».
Гьесда лъана гьеб нахъбахъиялъулъ бугеб хIикмат, нужеда лъалареб жо. Гьесги гьабуна, гьеб Масжидул хIарамалде лъугьинегIан къотIи тIубазабун, гьезда гIагарда бугеб бакI бахъи (Хайбар), гьел муъминзаби гIодоре риччазаризе».
ГIаламалъул хирияв ﷺ Маккаялдаса гьижра гьабурал муъминзабазда гьеб рохел бицине гIедегIана. Мадинаялде гьижра гьабуралдаса жеги тIадруссине муъминзабазда кIолеб букIинчIелъул, нагагь кквезе щвани, мушрикиназ гIакъуба кьолеб букIиналда бан.
ГIемер заман иналдего гьеб макьуялдаса жиндирго Аварагасул ﷺ ракIчIей букIине жеги вахIюги рещтIана, Дур макьу ритIухъаб бугин абураб магIнаялда, бусурбабиги божараллъун, щибго хIинкъи гьечIого Масжидул хIарамалде лъугьине ругин абун.
ХIакъикъаталдаги гьоркьоб заман иналдего сиясатги кьучIдасанго хисула, бусурбабиги цебе рещтIараб вахIюялда рекъон бергьенлъигун Масжидул хIарамалде лъугьуна.
Амма гьаниб буго нилъеца хIисаб гьабизе кколеб бакI, доб «Ал-ФатхI» сураталъул 27-абилеб аяталда абулеб буго, Макка бахъилалде бусурбабаз цоги бергьенлъи босизе бугин абун. ХIакъикъаталдаги, 628-абилеб соналъ, аяталда бицухъе, бусурбабаз цин ягьудиязул милкалда букIараб Хайбар босула, хадуб Маккаги бахъула.
Хайбар бахъиялдалъун гъваридаб лъалкI тана жалго шагьаралда гIумру гьабун ругезе гуребги, Аварагасул ﷺ тушбабазегицин, хIатта гьел дандечIей гьабичIого кверде рачIунел рукIана. Хайбар бахъидал тIоцересел бусурбабазул къадарги цIикIкIана, дагь-дагьккун бусурбабаз жидерго хIукуматги гIуцIула.
Гьале цоги аятал Макка бахъиялъул хIакъалъулъ бусурбаби рохизарун рещтIарал:
«ХIакълъунго, Дица дуе рагьи гьабуна баянабго рагьиялъ. Аллагьас ﷻ дур цере арал ва нахъа ругел гIайибчIвай гIадал жал рахчизе гIоло ва Гьесги тIубазабизе дуда тIад жиндирго нигIмат, ва Гьес мунги тIовитIизе битIараб нухда. Ва Аллагьас ﷻ дуе кверги бакъизе бергьараб квербакъиялъ» («Ал-ФатхI» сураталъул 1-3 аятал).
«Ва гьев Аллагьги жинца гьезул (Маккаялъул капурзабазул) кверал нужедаса нахъчIварав вуго, ва нужер кверал гьездасаги, Маккаялъул жаниблъиялда нужер кверщел гьезда тIадги батизабун хадуб, нахъчIварав вуго. Ва Аллагьги нужеца гьабулеб жо Жинда бихьулев вуго» («Ал-ФатхI» сураталъул 24-абилеб аят).
«Ва гьел (Маккаялъул) ракьалдаса къватIиве гъезейилан рахъана. Гьедин къватIиве гъей ккараб мехалъ, гьел кватIиларо хилапалда дагьабго заманалъ гурони. (Гьединго гьезул иш кватIичIо Мадинаялде гьал щун цо сон арабго гьел Бадруялда гъурана)» («Исраъ» сураталъул 76-абилеб аят).
Авараг ﷺ гьижра гьабун микьго соналдаса тIад вуссана Маккаялде бергьенлъигун. Цоги кIиго соналдаса шагьаралда рукIанщинал, Аллагь ﷻ цо вукIиналдаги мукIурлъичIел, Аварагасдаги ﷺ божичIел мушрикинал Макка тун къватIире ана, аяталда бицухъе.
Гьаниб буго жеги нилъеца кIвар кьезе кколеб бакI: Аварагас ﷺ Маккаялде тIадруссиналъулги, бергьенлъи босиялъулги рохел бицана мугьажирзабазда (Маккаялдаса гьижра гьабурал), гьел цIакъ захIмалъиялдаги, къварилъиялдаги, Маккаялде тIадруссине хьулгицин гьезул гьечIеб хIалалъулъ рукIаго. Маккаялъул мушрикиналин абуни, гьедун рукIана тIокIав МухIаммадги ﷺ гьесул асхIабзабиги Маккаялде риччазе гьечIилан. Аварагас ﷺ вахIю бициндал, цо-цо иман загIипал гIадамал релъизецин релъула Аварагасда ﷺ божичIого.
Амма хIалкIолев Аллагьас ﷻ жиндирго Аварагасул ﷺ ритIухълъи, тIадегIанлъи, камиллъи загьир гьабула.
Аварагас ﷺ жинда тIадкъараб авараглъиги мустахIикъаб куцалда тIубазабуна, КагIба-рокъор рукIарал хъанчалги гъурана.
Гьаб кинабго иш, Къуръаналда рехсараб куцалдаса алхинчIого лъугьин ккола, Къуръаналъул хIикматлъун.
