Суалазе жавабал кьуна имам ШафигIил мазгьабалда рекъон

Суалазе жавабал кьуна имам ШафигIил мазгьабалда рекъон

Рогьалил как кида ахIулеб?

Аварагасул хIадисалда буго: «Рогьалил какил гIуж буго рогьел баккаралдаса бакъ баккизегIан гьоркьоб заман», - ан абун (Муслим). Рогьалил какалъул гIуж байбихьула битIараб хъахIлъи баккиялдалъун. Сардил ахиралда кIиго хъахIлъи баккула. Цин гьересияб хьахIлъи, гьеб букIуна хIубигIадин бахъунчIун зодобе араб канлъи. Цинги бецIлъи бачIун гьеб канлъи тlагIуна. Хадуб, цо сагIатгIанасеб заманалдаса, ракьалъул рагIалда гIебса тIибитIараб хъахIлъи баккула ва гьелда абула битIараб хъахIлъиян. Гьеб буго рогьалил какие гIуж щвараб заман. Рогьалил какил гIуж лъугIула, гIатIиракьалда ругони - бакъул горалъул рагIал къватIибе баккиялдалъун, мугIрузул ракьалда ругони - мугIрузул тIогьазде бакъул чIор щвеялдалъун. Гьединлъидал, рогьалил как ахIулеб ва гьелъие гIуж щолеб заман буго битIараб хъахIлъи баккараб мех. («ИгIанату тIалибин» «Иршадул гIавам»)

Мажгиталде вачIиндал салам кида кьелеб? ТахIияталъул как базегIангойищ яги бан хадубищ?

ХIадисалда буго: «Мажгиталде лъугьиндал нужер цонигияв гIодов чIоге мажгит кIодо гьабиялъул кIиго ракагIат (тахIият) как базегIан», - абун (Бухари). Цо-цо бакIалда хъвалеб буго мажгиталде лъугьиндал тахIияталъул как базегIан гIодор чIезе ва гьенир ругезе салам кьезе карагьатаб бугин.

Мажгиталде рачIунел чагIи рачIунги ругони, как базе къамат гьабизегIан гьоркьоб бихьизабураб заман инегIан чIезе тIадаб бугищ?

Как ахIиялъе ва къамат гьабиялъе ругел суннатал жалазул бицунаго гьоркьоб рехсон буго как ахIиялдаги къамат гьабиялдаги гьоркьоб гIадамал жамагIаталд ракIаризегIан дагьаб заманалъ лъалхъизе суннатаб бугин. Амма тIадаб гьечIо. Цо мажгит бугони хасал чагIи гурони рачIунареб, гьезие щибго къварилъи гьечIо рачIунел чагIи рачIиндал, къаматги гьабун как базе. Амма мажгит бугони щибаб какде батIи-батIиял гIадамал рачIунеб, гьенив вугев имам какалдаги къамат гьабиялдаги гьоркьоб бихьизабураб заман инегIан чIела. («Иршадул гIавам»)

Мажгиталде вачIунарев чияс как ахIарабго, къаматги гьабун, гьеб базе бегьулищ?

Бусурбанчиясул гьабулеб гIамалалъул бищун лъикIаб буго жиндир заманалда бараб как. Гьелъул хIакъалъулъ ибну МасгIудидаса бицараб аварагасул хIадисалда буго: «Бищун лъикIаб гIамал буго базе бихьизабураб гIужалъул авалалда как бай», - абун (Тирмизи). Гьединлъидал мажгиталдеги ун, жамагIаталда гьеб базе санагIалъи букIунарев чияс как ахIидал гьеб базе бегьула. Как ахIун хадуб как базегIан гьоркьоб заман ин тIадаб гьечIо.

Мажгиталъуве лъугьунаго сужда гьабиялъул аят цIалулеб рагIани, цин сужуду тилаватищ гьабилеб ялъуни тахIияталъул какищ балеб?

Сужуду тилават ккола Къуръаналда ругел цо-цо аятал цIалиялдалъун гьабулеб сужда. Гьеб сужда какилъ ялъуни какилъ гьечIониги гьабизе лъикIаб буго. Къуръаналда кинабниги сужуду тилават гьабизе бихьизабурал аятал 14 руго. Гьел аяталги хадур рехсарал сурабазулъ руго: «Ал-ХIаж», 18 ва 77 аятал; «Ал-АгIраф», 206 аят; «Ар-РагIд», 15 аят; «Ан-НахIл», 50 аят; «АлИсраъ» 109 аят; «Марям», аят 58; «Ал-Фуркъан», аят 60; «Ан-Намл», аятал 25-26; «Ас-Саждат», аят 15; «Фуссилят», аятал 37-38; «Ан-Нажм», аят 62; «Ал-Иншикъакъ», аят 21; «Ал-ГIалякъ», аят 19. Мажгиталъуве лъугьиндал гьел аятал цIалулел рагIани, тIоцебе сужуду тилават гьабураб лъикIаб буго. Сужуду тилаваталъул гIодор рукIиналъ тахIият-как баялъул суннат хвезабуларо. Цоялдалъун къокълъун чIезе бокьарасеги лъикIаб буго сужуду тилават тIаса бищизе. («ТухIфатул МухIтаж», «Нигьаятул МухIтаж»)

Унти сабаблъун паризаяб черх чуризе ялъуни таямум гьабизе рес гьечIони, какилъ цIалулел сурабазда щиб гьабилеб?

Лъим гьечIолъиялъ ялъуни цогидаб гIилла сабаблъун, паризаяб черх чуризе рес гьечIони, гьес таямумги гьабун базе ккола как. Таямум гьабизеги рес гьечIони, гьесие Къуръан ялъуни гьелъул аят Къуръан цIалиялъул нияталда цIализе хIарамаб буго, амма паризаяб каказулъ рес къотIиялъ АлхIам цIализе ккола. Суннатал какалин абуни, гьеб хIалалъулъ разе хIарамлъула. («ТухIфатул МухIтаж»)

Жаназа чурулаго хварасул загьирлъарал лъикIал ва квешал гIаламатал цогидал гIадамазда рицине бегьулищ?

Хварасдасан загьирлъарал квешал ва лъикIал гIаламатал къватIире загьир гьабизе бегьи-бегьунгутIи хурхараб буго гьев хварас кин гIумру тIамулеб, кинаб дин гьес ккун букIарабин абураб суалалда. Бусурбанчи хун хадуб гьесдаса загьирлъарал лъикIал гIаламатал, масала, бетIер сверун гвангъи, берцинаб махI, ай гьединал гIаламатал загьир гьаризе лъикIаб буго. Гьоркьоса рахъун руго бидгIачи ва фасикъ. Гьездаса загьирлъарал лъикIал гIаламатал гIадамазда бицине лъикIаб гьечIо, гьеб сабаблъун гьезул гIумру берцин бихьун гIадамал къосине рес букIиналъ.

Бусурбанчи хведал гьесдаса загьирлъарал квешал гIаламатал рахчизе лъикIаб буго. Гьел загьир гьари хварасдасан гъибат гьаби ккола. Бичасул Расуласги амру гьабуна хварал какугеян, гьезие хъваралъе гьел мустахIикълъун руго. Амма гьенирги гьоркьоса вахъун вуго бидгIачи ва фасикъ. ТIадеги гьезул загьирлъарал квешал гIаламатаз гIадамал къосиналдаса ва мекъаб нухде ккеялдаса цIунулел ругони, гьел гIаламатал загьир гьаризе лъикIабцин буго. Аллагьасда лъикI лъала. («ТухIфатул МухIтаж»)

ГIанкI рокъоб хьихьизе ва гьелъул гьан кваназе бегьулищ?

Гьелъул гьан кваназе гьукъун гьечIо ункъабго мазгьабалда рекъон. Гьелъие нугIлъи гьабула аварагасул хIадисалъ, гьесие гьелъул хьибил ва мачIчIу босун бачIиндал, гьес къабул гьабуна. Гьединго гьукъун гьечIо гьел рокъор хьихьизеги. Щайин абуни, гьел рукъалъул хIайваналлъун рикIкIунел рукIиналъ. («Мугънил МухIтаж», бутIа 6, гьум. 146)

Садакъаялъул пайда кинаб бугеб?

Аллагьас садакъаде кьураб цо чамасдакцин кIодо гьабун, УхIуд мегIергIан лъугьинабула. Садакъа кьеялдалъун боцIи дагьлъуларо. Кванараб жо тIаса уна, садакъаде кьураб нахъе хутIула, бащдаб чамасдакгIанасеб садакъаялъцин жужахIалъул цIаялдаса цIунула. Садакъаялъ Аллагьасул ццин бахъин нахъчIвала, квешаб хвалил нуцIа къала. Садакъа кьурав чи къиямасеб къоялъ жиндирго садакъаялъул рагIдукь вукIуна. Гьелъ гIумруги халат гьабула. Бищун хирияб садакъа буго ресукъав чияс кьураб. ХIисаб гьабе, суннатаб садакъаялъулцин гьединаб хиралъи бугеб мехалда, паризаяб закаталъул хиралъи кигIан цIикIкIараб букIинебали. Аллагь разилъаяв имаму Раббанияс хъвалеб буго, закаталъул цо диргьам кьей суннатаб садакъа кьеялдаса гIемерго хирияб бугилан. («Аль-фикъгьул мангьаж» ва «Аттаргъиб ва ттаргьиб»)

Какичуриялъул авалалда кверал чурани, хадуб гъуждул чурулаго гьел чуризе кколищ?

Какичуриялъул авалалда кIиябго квер чури суннатаб буго. Кинниги гъуждул чурулаго цIидасан чуризе ккола квералги. Гьел чуричIого тани, какичури рикIкIунаро. («ТухIфатул МухIтаж»)