Суалазе жавабал кьуна имам ШафигIил мазгьабалда рекъон
Рос хварай чIужугIаданалъ кигIан заманалъ гIидда гьабизе ва чIегIер базе кколеб?
Рос хварай чIужугIаданалъ гIидда гьабизе ккола ункъо моцIгун анцIго къоялъ. Муслим Бухарияс бицараб хIадисалда буго:
«Аллагьасдаги божулей Къиямасеб къоялда иманги лъолей чIужугIаданалъе лъабго къоялдаса цIикIкIун хварасдаса чIегIер базе хIалаллъуларо, рос хварай чIужугIаданалъе хутIун. Гьелъ ункъо моцIалъгун анцIго къоялъ гьабизе буго», - ян.
Гьединго гьелъие хIарамаб буго къаси заманалда бугониги берцинго къачIадизе, къад заманалда курхьен-баргъич базе ва берал унти гIадаб даруялъе хIалтIизабизе гуреб, хIажат гьечIого кухIлу бахине.
(«ИгIанату тIалибин»)
Какие чурулаго гьабизе карагьатал жал щал ругеб?
Какие чурулаго гьаризе рес бугел карагьатал жал 12 руго:
- лъим исрап гьаби,
- квегIаб квараналдаса цебе гьаби,
- чурулеб лага лъабгоялдаса цIикIкIун ва дагь гьаби,
- гIузру гьечIого лугбал чурулаго цогиясдаса кумек тIалаб гьаби,
- лъим тIезе кумек гьаби (гьелъулъни хилаф буго),
- кIал ккурав чиясе бащдаб къо ун хадуб сивак бахъи,
- кIал ккурасе рагIа-ракьанде щун кIал ва магIарзукъалал ххули,
- какие чурулеб хIалалда зикру ва дугIа хутIун цогидаб калам гьаби,
- горбода масхIу гьаби,
- туалеталдаго какичури,
- лугбал рацIцIин ва лъим тIаса инаби.
(«Танвирул къулуб», 122 гьум.)
Щуабилеб ракагIаталде имам вахъун ани, хадуб как балес щиб гьабилеб?
Имам щуабилеб ракагIаталде вахъани, хадуб как балесе бегьуларо гьесда хадув вахъине, жамагIаталде кватIун вачIарав чи жив вукIун ватаниги. Гьединаб хIалалъулъ хадуб как балев имамасдаса ватIалъила ва саламги кьела, ялъуни салам кьечIого, имам гъоркьеги вачIун, гьесул ракагIат бан лъугIидал, гьесул саламалда хадуб салам кьезелъун валагьун чIела.
(«ИгIанату тIалибин»)
ДЦПялъ унтарав ва балугълъиялде вахарав чияс как базе кколищ?
ГIакълуялда вугев бусурбанчияс паризаяб как тезе бегьуларо. ДЦПялъул унти бугес как бачIого тезе ккани, гьев гIакълу мукъсанав, сверухъ кколеб-толеб бичIчIуларев вукIине ккола. Гьединав ватичIони, как тIаса кколаро. Унтарас как бала жиндаго кIолеб къагIидаялъ. Гьесда, гьединго, тIадаб букIуна черх чуризеги какие чуризеги. Жиндаго кIолеб гьечIони, гьес ахIизе ккола кумекалъе чагIи. Гьелги гьечIони, гIарац кьун кквезе ккола
(«Мугънил МухIтаж» бутIа 1)
АскIов вугев лъабабилесда бичIчIулареб мацIалда кIигояв кIалъазе бегьулищ?
Аварагасул хIадисалда буго:
«Нужер цояс балъгояб хабар бицунге лъабабилев чи аскIов вукIаго. Гьелъ гьев пашманлъизавула», - ян.
ХIарамлъула лъабго яги цIикIкIун чи вугеб бакIалда батIияб, киназдаго бичIчIулареб мацIалъ хабар бицине. ХIармалъиялъе гIиллаги ккола гьев чиясул ракI хвезабизе яги гьесие рихине рес букIине букIиналъ. Гьез гьесухъа ихтияр босани, бегьула.
(«Фатава ал-Фикъгьия ал-Кубра», бутIа 1)
ЛъачIого кIал холеб жо гьабун батани, гьеб бецIизе кколищ?
КIал биххизабулеб жо гьабуни, гьеб биххизабулеблъи лъалебги букIинчIони, гьеб кIал хола, гьанжего-гьанже исламалдеги вачIун, лъалеб батичIони яги гIалимзабаздаса рикIкIад гIумру гьабулев ватани. КIочон тун кванани яги гьекъани, кIал биххуларо. Гьеб хIукму бачIуна кинабниги кIал биххизабулеб жоялъе, куфруялде ккей хутIун, хехго исламалде вачIаниги.
(«ТIухIфатул МухIтаж»)
ХIайизалда йигей чIужуялда цIар тIамизе бегьулищ?
ЦIар тIамизе хIарамал бакIаздасан ккола хIайиз-нифасалда йигей лъадуда цIар тIами. Гьеб хIукмуги тIибитIула рос-лъадул гьоркьоблъи букIун батани. ХIарамлъиялъе гIиллаги гIиддаялъул заман халалъи буго, ай хIайизалъул ва нифасалъул заманалда цIар тIамуни гьел гIиддаялъул заманалде гъорлъе унарелъул. Цебе бицараб масъалаялъулъ цIар тIамизе хIарамаб бугониги, гьеб цIар рикIкIуна.
(«ТухIфатул мухIтаж»)
КIал ккун йикIаго гьабулеб кванил тIагIам лъазелъун, мацI хъван хIалбихьани, кIал биххулищ?
КIал ккведал кванил тIагIамалъул халгьабиялъ, ай щибго къулчIизе биччачIони, кIал холаро. Амма гьедин гьабизе лъикIаб гьечIо, къулчIун ине рес букIиналъ. Гьабулеб кванда цIам-пурчч рекъон ялъуни белъун-бежун бугищали халгьабизе бегьула ва гьелъулъ карагьалъиги гьечIо.
(«ТухIфатул мухIтаж», «ХIашиятул бужайрими», «Мангьажул къавим»)
ШаргIалда рекъон кутул ва гьаби ричизе бегьулищ?
Кутул ричизе ва ричун росизе бегьула, амма гIалхул кутузул (гъалбацI, цIиркъ ва гьелда релълъарал) гьабураб даран рикIкIунаро, гьездаса пайда гьечIолъиялъ. Абу Давудица бицараб хIадисалда буго Бичасул Расулас кутузухъ гIарац босиялдаса гьукъанин.
Имам Къафалица абуна хIадисалда гIалхул кутузул бицунеб бугин, гьездаса щибго пайда гьечIого букIиналъ. Имам Нававияс хIадисалъе баян гьабун абуна, нилъер мазгьабалда кутул рича-хисизе бегьулин. Имам ШафигIияс ва цогидал гIалимзабаз мухIканго бицанин гьелъулилан. Гьой нажасаб жо букIиналъ, гьелъул гьабураб даран рикIкIунаро.
БатIалъи гьечIо, босулес гьеб чанае ялъуни рукъ цIуниялъе хIалтIизабулеб бугониги. Гьеб масъалаялъулъ даран гьабичIого, бичулес ихтияр, босулес гIарац кьун гьабизе ккола. Масала, «гьаб гьоялда тIад бугеб дир ихтияр дица духъе кьолеб буго гьадигIанасеб гIарцул къадаралъухъ», - илан абун. Босулесги абила: «Дун разияв вуго», - ян.
