Суалазе жавабал кьуна имам Шафтгiил мазгьабалда рекъон

Суалазе жавабал кьуна имам Шафтгiил мазгьабалда рекъон

Метер кIал кквезе ракIалда бугони, радал чвердезейин абун къасиго паризаяб черх чуричIого тезе бегьулищ?

Бусурбанчиясе суннатаб буго рогьел баккизегIанго паризаяб черх чури гьабизе, кIал кквеялъул авалалдаго вацIцIадавлъун вукIине. Амма къасиго черх чури гьабичIониги гьесул кIал биххуларо, тIубараблъун букIуна, щайгурелъул, паризаяб черх чури гьабизе букIиналъ кIал кквей хвезабуларелъул. Кин бугониги, тIахьазда рехсолеб буго хирияб бугин паризаяб черх чури тIалъун хадуб нахъбахъун течIого гIедегIил гьабизе.

ГIаишатица бицараб хIадисалда буго: «Авараг цо-цо нухалъ паризаяб черх чуризе тIадавлъунги вукIун рогьалил гIужалде щвезегIан хутIулаан, цинги чвердон, кIалги кколаан», - абун (Бухари).

Бихьинчиясе хехго чвердезе суннатаб бугебго гIадин, хIайизалдаса яцIцIалъарай чIужугIаданалъги черх чуризе ккола. («Аль-МугIтамад»).

КIал ккун вугев чиясе, бигьалъи букIинейин абун къад заманалъ кьижун яги телевизор-телефон гIадал жалазде вуссун заман инабизе рекъараб бугищ?

КIал ккурав чи вуго гIибадаталда ва Аллагьасде гIагарлъиялда вугев чи. Гьелъ рекъараб ва лъикIаб буго Аллагьасде гIагарлъулел лъикIал гIамалал цIикIкIун гьаризе. Гьелъулъ буго аварагасда нахърилълъинги, щайин абуни, гьев вукIана гIадамазул бищун сахаватав, кIал ккун вугеб заманалда абуни гьабулеб гIамал ва садакъа-хайраталъулъ вукIана гьури гIадинав.

Гьединлъидал кIал ккурав чиясе рекъараб буго агьлу-хъизамалъе гIатIилъи гьаби, гIага-божаразулгун, мадугьалзабазулгун хурхен кквей, гьеб цIи гьаби. Къуръан цIали гIемер гьаби, хутIарал какал рецIи, суннатал рай, мажгиталде ун игIтикаф гьаби гIадал кири цIикIкIарал лъикIал гIамалазда тIадчIей гьаби. («Аль-МугIтамад»).

Дир гIадат буго къаси вахъун тагьажуд балеб. Амма, кигIан жигар бахъаниги, рокъосел гьелде ругьун гьаризе бажарулеб гьечIо. ХIал гьабун гьел рахъинаризе бегьулищ?

«Аль-МугIтамад» тIехьалда хъвалеб буго бихьинчиясе суннатаб бугин къаси гIибадаталъе вахъараб мехалъ гьелъие чIужуги яхъинайизе, чIужугIадан яхъани, гьелъиеги суннатаб буго росги вахъинавизеян.

Рос-лъади гурел цогиязеги рекъараб бугинги буго «Нужеца цоцазе лъикIлъиялъе ва Аллагьасдаса хIинкъиялде рачунеб гIамалалъе кумек гьабе», - ян абураб аяталда нахърилълъине (суратул «Маидат», 2 аят).

Абу-Гьурайратицаги бицун буго аварагас абунин: «Аллагь гурхIаги жив макьидаса ворчIарав ва какги барав, гьелъие чIужуги яхъинавурав чиясда…», - абун. («Аль-МугIтамад»).

Рузманалъул как балеб гIужалда даран-базар гьабизе бегьулищ?

Рузманалъул как балаго даран-базар ва цогидал ишал гьаризе бегьунгутIиялде Аллагьасул каламалъ тIоритIел гьабуна (магIна): «Я, иман лъурал гIадамал! Рузман къоялъул къалъул гIужалда как ахIараб мехалда даран-базар ва цогидаб хIалтIи те ва хехлъи гьабе Аллагьасе как базе ва Гьев рехсезе мажгиталде ине. Гьеб нужее лъикIаб буго, нужеда лъалеб букIарабани», - ян (суратул «ЖумугIат», аят 9).

1. Рузманкъоялъул кIиабилеб как ахIаралдаса рузманалъул как базегIан балугълъиялде вахарав чиясе мажгиталде ине хутIун батIияб жоялде машгъуллъизе хIарамаб буго. Масала, гьеб гIужалъ хIарамаб буго цониги жо бичизе ва щиб бугониги бичун босизе.
2. Рузманкъоялъул кIиябго как ахIиялда, ай къалъул гIужалъул ва имамас минбаралдаса салам кьун хадуб ахIулел каказда гьоркьоб даран-базаралде руссине карагьатаб буго.

Гьаб рехсараб хIарамлъи ва карагьалъи тIаса унаро рузманалъул как базе кватIуларевлъи якъинго лъалеб бугонигицин. Гьединго мажгиталдаса рикIкIад вукIун къалъул какил гIуж щвелалде мажгиталде ине кколесдаги гьеб хIарамлъи тIаде бачIуна.

Рузманалде ине тIадал гьечIезеги, тIоцебесеб мисалалда рекъон, хIарамаб ва кIиабилелда рекъон карагьатабги буго рузманалде ине тIадал чагIазулгун даран-базар гьабизе. Масала, рузманалъул кIиабилеб как ахIун хадуб чIужугIаданалъе хIарамаб буго рузманалде ине кколев бихьинчиясе щиб бугониги жо бичизе ва ялъуни бичун босизе.

ХIарамлъи ялъуни карагьалъи тIаде бачIунаро чарагьечIого хIажатаб жоялъе даран-базар гьабиялдалъун, масала, какие чуризе лъим боси ва гьелда релълъараб. ХIарамлъи ва карагьалъи рузманалъул как бан бахъинегIан даимлъула. Аллагьасда лъикI лъала. («ТухIфатул МухIтаж»)

КъваригIел тIубайдал нахъвуссине нияталда вугев сапаралде вахъарасе какал данде росизе ва къокъ гьаризе чан къоялъ шаргIалъ бегьизабун бугеб?

Пуланаб шагьаралде, ункъо камилаб къо гьениб базе кколареб хъулухъалъ вачIарав чи гьеб хъулухъ тIубаларого хутIани, бокьараб къоялъ тIубазе ресги бугеб хIалалда ва гьеб тIубарабго нахъвуссиналъул къасдалдаги вугони, гьесие анцIила микьго къоялъ какал къокъ гьаризе ва данде росизе бегьула. Амма лъалеб бугони къваригIел тIубазе ункъо ялъуни цIикIкIун къоял къваригIунеблъи, гьеб мехалъ гьесул сапар лъугIула. («ТухIфатул МухIтаж»)

Жаназа аскIосан босун унеб бугони, тIаде рахъине суннатаб бугищ?

Суннатаб буго тIаде рахъине, адаб-хIурмат гьабун. ХIатта жаназа балугълъичIеб (лъимер) батаниги. («Нигьаятул МухтIаж»).

Лазералъ васасе суннат гьабизе бегьулищ?

Лазералъ васасул гьеб бакI нахъе инабуни, гIей гьабула. Щайгурелъул гьеб къотIула рагIалдаса, чороклъи бакIаричIого букIине. Гьединлъидал кин нахъе инабуниги батIалъи гьечIо. («Бугъятул Мустаршидин»).

Даюс щив кколев ва гьелъул кинаб мунагь бугеб?

Даюсилан абула лъади чияхъ балагьулей, чияр бихьиналгун дандчIвалей, гьелъул мекъал гIаламатал загьирлъун хадубги гьеб хIехьон чIолев чиясда.

Аварагасул хIадисалда буго: «Эбел-эмен пашман гьарулев чиги, даюсги, бихьиназул гIамал хIалтIизабулей чIужугIаданги алжаналде унаро», - абун.

ЧIужуялъул квешал гIамалал рихьун хадубги хIал хисуларев чиясе нагIана кьуна ТIадегIанав Аллагьас . Амма щибго гIаламатго гьечIого щакдарулев чи шаригIаталъ какунги вуго.

БетIергьанасда лъачIого, гьесул дова хIалтIулев устарасе бегьулищ бичун босулев чиясухъа учузги босун хутIараб гIарац жиндиего тезе?

Устар ккола къайи-матахI босизелъун вакил гьавурав чи. Гьединлъидал бетIергьанасда лъачIого гьесие бегьуларо щибниги гIарцул жиндиего тезе. («ХIашияту Ширвани», 5 бутIа, гьум. 180).