Суал-жаваб

Суал-жаваб

Лъималазе хIажатаб инсуца чIезабун батани, хIукуматалъ гьезие кьолеб гIарац цогидал ишал тIураялъе хIалтIизабизе бегьулищ?

ХIукуматалъ гьеб гIарац мухIканго лъимал кIудиял гIедал гьезул букIинеселда тIад харж гьабизе биччалеб батани, цогидал ишазе гьеб хIалтIизабизе бегьуларо. Амма, гIаммаб къагIидаялъ, хъизамалъе кумек хIисабалда биччараб батани, цогидал бокьарал хIажатазе хIалтIизабизе бегьула.

Лъадуца абулеб бугони росас жинда цIар тIамунин абун, амма росас, гьелъул гIаксалда, тIамичIин абулеб бугони, гьелъул хIукму щиб?

ЧIужуялъ абулеб бугони цIар тIамунин абун ва росас тIамичIин ялъуни гьелъ абулеб бугони росас жинда лъабабго цIар тIамунин ва росас абулеб бугони цо ялъуни кIиго цIар гурони тIамичIин абун, росасул рагIи босула гьедиялдалъун, гьебги чIужуялъул нугIзал гьечIони. НугIзал ратани, гьелъул рагIи къабул гьабула. Рос гьедизе разилъулев гьечIони, чIужугIадан гьедизаюла.

Гьеб суалалъе хIужалъун Аварагасул ﷻ хIадис чIола: «Тасдикъ гьабулес нугIзал рачине ккола, инкар гьабулев гьедизе ккола», - ян.

Амма чIужуялъ дагIба балеб бугони тIубанго лъабабго цIар тIамунин ва гьеб дида рагIанин абун, ялъуни кIиго гIадилав чияс гьелда абуни росас дуда лъабабго цIар тIамунин абун, гьей чIужугIадан росасда аскIое къазе бегьуларо ва гьевги аскIове виччазе бегьуларо, росас тIамичIин абун инкар гьабулеб бугониги. Гьебги гьелъул лъабабго цIар тIамун букIиналда ракIчIун букIиналъ ва гьелъул рагIабазда рекъон гьевги гьелъул рос кколаро.

Аллагьасда лъикI лъала.

(«Мугънил МухIтаж», «Ал-МажмугI ШархIул Мугьаззаб»)

ГьоцIо кванарав чи, ай гьеб нигIмат ургьиб букIаго хвани, жужахIалде кколарин абураб хIадис бугищ?

ГьацIул хиралъиялъул бицун рачIарал хIадисал руго. Амма гьеб ургьиб букIаго хварав чи жужахIалде кколарин абураб хIадис кьучIаблъун рикIкIунаро.

Имам СуютIияс, кьучIал гурел хIадисал ракIарараб «Ал-Лалиул МаснугIат» абураб тIехьалда, гьеб хIадис рехсон хадуб хъван буго, ИсмагIилияс гьеб хIадис мункар бугин абунин.

«МавзугIат» абураб ибну Жавзиясул тIехьалда хъван буго кьучIаб гуреб хIадис бугин ва гьеб бицарал гIадамалги лъаларин абун.

(«Ал-Лалиул МаснугIат», 2 бутIа)

Бусурбанчиясул бусурбанай гурей чIужу хвани, гьей бусурбабазул хабалалъ юкъизе бегьулищ?

Бусурбанчиясул йикIарай бусурбанай гурей чIужу хвани, гьей юкъула бусурбабазул гурел хабалалъ. Амма гьей хвани, рухI жинда лъолеб гIужалде щвараб лъимер ургьиб букIаго, гьеб мехалда юкъизе бегьула бусурбабазулги бусурбаби гурезулги хабалазда гьоркьой кколедухъ, Къиблаялдехун мугъги гьабун, лъимадул гьумер гьелъул мугъаб рахъалда букIунелъул.

(«ТухIфатул мухIтаж»)

Какичури цIигьабизе суннатаб бугищ?

Какичуриялда вукIаго, цо как бан букIун батаниги, лъикIаб буго цIидасан какие чуризе. Цониги как бачIев чиясе гьеб цIи гьабизе суннатаб гьечIо, хIатта гIемерисел гIалимзабаз карагьатаблъун рикIкIана. Гьединго какичури цIи гьабизе лъикIаб гьечIо кIвар бугеб суннат гьоркьоб биччазехъин батани.

Какичури цIи гьабиялъе далиллъун гIалимзабаз гьаб хIадис бачана. Аварагасул ﷺ хIадисалда буго: «Какичуриялда вукIаго какичури цIи гьабуни, Аллагьас ﷻ анцIго кири хъвала».

(«ТухIфатул МухIтаж», 1 бутIа, «Нигьаятул МухIтаж», бутIа 2)

Хабалъ дандекъай киназего гIаммабищ бугеб яги…

ХIадисаз ва асараз тIоритIел гьабуна дандекъай киназего гIаммаб букIиналде. Ибну ХIажар Гьайтамияс абуна: «ГIемерал хIадисал рачIана гьелъул хIакъалъулъ. Гьелдаса хвасарлъуларо лъикIав ва цогидав чи. Кинниги рехсана ФатIимат бинт Асад хвасарлъанин гьелдаса. Хвалил унтиялда вугев чияс сура «Ихлас» цIалани, гьелдаса хвасарлъула. Гьединго аварагзабиги хвасарлъула, гьел Аллагьас ﷻ цIунун рукIиналъ. Гьеб дандекъаялъул хIикматги буго гьадинаб: ракь ккола инсанияталъул эбел ва гьелдаса рижарал руго гIадамал. ГIемераб заманалъ гьелдаса тIагIун рукIиналъ ва тIадруссиндал гьел къала данде. Эбелалъ лъимер данде къалеб гIадин, доб лъимер гIемер заманаялъ тIагIун букIиндал. Аллагьасе мутIигIавлъун ватарав чи гьелъ хIеренго данде къала. ГIасилъарав чи - квешго данде къала, гьесда ццим бахъун, Аллагьасе гIоло.

(«ИгIанатул ТIалибин», бутIа 2, гьум. 284)

ХIижама гьабиялъе лъикIалги квешалги къоял ругищ яги бокьараб къоялъ гьабизе бегьулищ?

ХIижама гьабулел къоязул хIакъалъулъ рачIарал хIдисал руго. Мисалалъе, Абу Гьурайратидасан бицараб хIадисалда буго: «17, 19, 21-абилел къояз хIижама гьабурасе гьеб бокьараб унтиялъе дарулъун лъугьина», - ян. Гьединго буго аварагас ﷺ абураб: «АрбагI ва шамат къоялъ хIижамаги гьабун, гьеб сабаблъун унтарав чи вугони, гьес цохIо живго рикIкIе гIайибиявлъун», - ан (имам Аз-Зугьри).

Цо нухалъ Ибну ХIажар Гьайтамиясда цIехон буго: «Цо-цо къояз хIижама гьабиялдаса нагью гьабун бачIанищ, гьединго цоги къояз гьабиялдалъун амру гьабунги бугищ?» - ян. Гьес жаваб гьабуна: «Буго, рузман, шамат, гьатIан ва арбагI къояз хIижама гьабиялдаса гьукъараб кьучIаб хIадис. Гьединго кьучIаб амру буго хамиз ва итни къояз гьеб гьабизе лъикIаблъун бугеб», - ан. («Фатавал кубра», 4 бутIа).

ХIасил, хIижама гьабиялъе анкьида жанир лъикIаллъун рикIкIуна итни ва хамиз къоял, моцIролаб календаралъул моцIалда жанир - анцIила анкьабилеб, анцIила ичIабилеб ва къоло цоабилел къоял. Рузман, шамат, гьатIан ва арбагI къояз хIижама гьабиялдаса нахъе къан чIезе лъикIаб буго. Амма унтарав, гьеб гьабиялде чара гьечIого ккарав чи ватани, гьесие щиб заманалда гьабуниги бегьунгутIи ва гьукъи гьечIо.