Суал-жаваб
Паризаяб кIал бецIулелъул, суннатаб кIалалъеги ният цадахъго гьабизе бегьулищ? БецIизе паризаяб кIал бугев чиясе суннатаб кIал кквезего бегьулищ?
Рамазан моцIалъ хутIараб паризаяб кIал бецIулеб бугони, суннатаб кIал кквезе хириял итни, хамиз, шаввал яги ражабгун шагIбан моцIазул гIадал къояз гьедин гьабулесе бегьула цадахъго суннатаб кIалалъеги ният гьабизе. Гьедин гьабиялдалъун чиясе суннатаб кIалалъул камилаб кири щола.
Паризаяб бецIизе абун гьел къояз ният гьабуни, амма суннаталъе гьабичIого, гьеб мехалъги, камилаб къагIидаялда щвечIониги, суннатаб кIалалъул кири щола.
Рамазан моцIалъ, цо кинаб бугониги хассаб гIузру гьечIого, хутIараб паризаяб кIал хехаб къагIидаялда бецIизе ккола. ГIидалъул къоялдаса хадубго бецIи цIакъго-цIакъ лъикIаб буго. ГIузру гьечIого риччарал паризаял кIалал рецIичIого гьединасе суннатал кIалал кквезе ихтияр букIунаро, амма паризаяб бецIулаго цадахъ суннатабги кквезе абун ният гьабуни бегьула. ГIузру букIун биччан бугони, карагьатаб буго.
(«ТухIфатул мухIтаж», «ФатхIул мугIин»)
Ражаб моцIалъ кIалал кквезе лъикIабищ бугеб ялъуни гьеб бидгIайищ кколеб?
Ражаб ккола гурхIел-рахIма-талъул моцI. Рамазан моцIалде хIадурлъулел моцIа-зул цоябги ккола гьеб. Гьеб моцIалъ бусурбанчиясе лъи-кIаб буго рухIиял рахъал рацIцIад гьаризе ва кIалал кквезе.
Абу Давудил «Сунаналда» хъвалеб буго, Аварагас ﷺ хIарамалъул моцIаз кIал кквеялде ахIулел рукIанин ва ражаб моцIги гьездасан кколин абун.
ХатIибу Щирбинияс абуна: «Рамазан моцIалда хадуб кIалал кквезе бищун лъикIал хIарамалъул моцIал ккола. Гьездасаги бищун къадруяб мухIаррам моцI ккола. Аварагасул ﷺ хIадисалда буго: Рамазан моцIалда хадуб кIалал кквезе бищун лъикIаб моцI ккола мухIаррам. Хадуб ражаб моцIги ккола», - ян.
Ибну ХIажар Гьайтамияс ражаб моцIалъ кIалал кквезе бидгIайин абулел чагIазде, хитIаб гьабун, хъван буго: «Цо-цояз абула ражаб моцIалъ кIал ккве бидгIа бугин, амма гьеб гьедин гьечIо. Гьелъул гIаксалда, ражаб моцIалъ кIал кквей ккола цIакъ лъикIаб иш», - илан.
(«Мугънил мухIтаж», «ФатхIул мубин»)
Сагьвиялъул сужда щиб кколеб?
Паризаяб яги суннатаб как букIа, жаназалъул как хутIизегIан, саламалда цебе сагьвиялъул кIиго сужда имамасеги живго как балев чиясеги суннатаб буго. Амма имамас сужда гьабидал, маъмумасдаги тIадаб буго. Гьебги какил суждаялда релълъараб кIиго сужда буго. Сагьвиялъул кIиябго суждаялда, какил суждаялда абулел тасбихIалъул рагIаби абуниги бегьула, гьал рехсолел рагIаби жеги абизе рекъараб бугин буго: «СубхIана ман ла янаму вала ясгьу».
МагIна: «Дица Жинда рекъоларел сипатаздаса вацIцIад гьавула Аллагь ﷻ, Жив кьижуларев ва сагьвиллъуларев».
Гьаб тасбихI цIализе рекъараб буго хас гьабун кIочон тун сагьвиялъул ккараб жагъаллъи бацIцIине, сужда гьабулеб мехалда.
Сужда гьабулаго сагьвиялъул сужда гьабизе ракIалъ ният, къасд гьабизеги тIалъула. Сагьвиялъул сужда борчIун ккола, как балеб чияс гьебги гьабичIого, лъалаго, бокьун салам кьуни яги кIочон тун салам кьун хадуб къокъаб кIиго ракагIат базегIанасеб заман ун батани. Гьеб заман инегIан ракIалде щвани, какилъе вуссине къасдги гьабун, гьеб суждаги гьабун, салам кьела.
(«ТухIфатул мухIтаж»)
Кванил адабал щал кколел?
Кванил адабаздасан ккола кванилъ гIатIилъи гьаби, щайгурелъул, гьеб иш салафу-салихIуназул гIадатлъун букIинчIо. Амма гьалбал рачIун яги хъизамалъе гIатIилъи гьабун гьел рохизаризе бегьула. Амма къасд батани чIухIиялъе ва гIемер бугин абун бихьизабизе, гьеб мехалда бегьуларо.
Гьединго, лъикIаб буго кванда нахъа гIемерал чагIи рукIине, гьелда жаниб баракат буго.
Цогидазул квен какизе карагьатаб буго. Жиндирго квен батани, карагьатаб гьечIо, амма гIайиб чIвачIого тезе сунатаб буго.
Нилъер Аварагасги ﷺ кванда киданиги гIайиб чIвачIо. Гьев нилъее мисал босизе бищун рекъаравги вуго.
Квенги жиндаго цебеса босизе рекъараб буго, рахъ-рахъалдаса, цогидазда цебеса босичIого.
Гьединго, суннатаб буго берцинаб, цIакъго гIорхъолъа араб гуреб калам гьабизеги.
Кванан вахъиндал Аллагьасе щукру гьабизе суннатлъула. Щайгурелъул, Аварагас ﷺ кванан вахъиндал щукру гьабун дугIа цIалулеб букIана.
КваназегIан ва гьекъезегIан цебе бисмиЛлагь абила. Авалалда бисмиЛлагь бахъизе кIочон тани, ракIалда щвараб мехалъ абила. БисмиЛлагьилан абизе рекъараб буго, цогидалги кантIизелъун. Гьоболлъи гьабизеги суннатлъула. Аварагасул ﷺ хIадис буго: «Аллагьасдаги ﷻ къиямасеб къоялдаги божулев чияс гьобол кIодо гьаве», - ян абураб.
(«МугIтамад», бутIа 2)
Аварагасул наслуялъул бицани бокьилаан?
Аварагасул ﷺ наслу, ГIаднаниде щвезегIан, мухIканаб бугин абураб гIалимзабазул ижмагI буго. Хадуб бугеб наслуялъул, ай ГIаднанидасан Адамиде щвезегIан, гIемер хисараб, мухIканаб гуреб буго. Аварагги ﷺ ГIаднаниде щведал вуцIцIун чIолаан ва хадуб абулаан: «Насаб гьересияблъун гьабунин», - ян.
Имам Маликие бокьулеб букIинчIо ГIаднанида хадуб насаб цIалулев чи.
Гьединго гьесие аварагзабазул рахас цIализеги бокьулароан. Щайгурелъул гьениб гIемер хилаф букIиналъ.
(«Васаилул вусул», Юсуф Набгьани)
Операция гьабулаго наркозалда ялъуни комаялда вукIарав чияс риччарал какал рецIизе кколищ?
Комаялда ялъуни наркозалда вугев чиясда гьеб хIалалъ как тIалъуларо. Лъавуда вукIинчIев мехалъ риччарал какалги гьесда рецIизе тIадаб гьечIо, лъавудаса ин хIарамаб жоялъе сабаблъун ккун батичIони. Масала, наркоз гьабун кьижизавун вуго хIарамаб пластикияб операция гьабизе ялъуни лазат босизелъун наркотикиял таблеткаби гьекъон комалде ун вугони. Гьеб куцалъ риччарал какал рецIизе ккола. Щайгурелъул хIарамаб жоялъе шаргIалъул рухсаби хIалтIуларо.
Комаялда ялъуни наркозалда вугев чи «Аллагьу Акбар» абулеб лахIзаталъ хадусеб какил заман щвелалде лъавуде вачIани, гьесда как тIалъула - какие чуризе, рацIцIалъи гьабизе ва как балебгIанасеб мехалъ гьев лъавуда хутIани. Гьебгун цадахъ лъазе ккола, масала, маркIачIул как ахIилалда гьев лъавуде вачIани, гьес къалъул ва бакъанил кIиябго как базе ккола. Ва гьебго куцалда рогьалил как ахIилалде рукIалиде вачIиндал гьес маркIачIул ва боголил какал разе ккола.
Комаялда ялъуни наркозалда вукIун лъавуда гьечIев чиясда какал тIалъичIониги, гьесие лъикIаб буго гьел рецIизе.
Какие заман щун хадуб лъавудаса ани, халгьабизе ккола как базе гIураб заман букIанищали лъавудаса инегIан, масала, бакъанил какил гIуж щун хадуб 10 минуталдасан лъавудаса ун хадусеб къоялъ гурони вигьинчIони, гьесда тIалъула гьеб къалъул как бецIизе.
(«Мугънил мухIтаж», «ТухIфатул мухIтаж»)
Хварасул нахъе тараб буголъи бикьиялъул кинаб къагIида бугеб?
Хварасул нахъе тараб буголъи бикьиялъул къагIида гьадинаб буго:
- Гьесул буголъиялъулъ батани чияр жо яги гъоркьлъалие лъураб, гьеб хважаинасухъе нахъбуссинаби.
- Хвел букъиялъе харж. Росасда йигей жиндир йикIа-яхъин, квен-тIех гьес чIезабун хьихьулей чIужуялъулни хутIун. Гьей юкъиялъул харж росасде ккола.
- Гьесул налъи батани, гьеб бецIи. БецIиги байбихьула цин БетIергьанасда ﷻ цере ругел хIукъукъал налъаби рецIиялдаса.
- Васият билълъанхъизабула.
- ХутIараб, бикьула ирсилазда гьоркьоб. Ирсги бикьизе ккола шаргIалъ бихьизабураб тартиб цIунун.
(«Мугънил мухIтаж»)
