Суал-жаваб
ХIеж яги гIумра борхулелъул тIаваф гьабулаго какичури бихани, щиб гьабизе кколеб?
ТIаваф гьабулаго хIажичиясул какичури (черх чури) бихани, гьес какичури цIигьабизе ккола, цинги какичури бихун букIараб бакIалдаса байбихьун тIубазабила гьабулеб букIараб тIаваф. Какичури бихараб бакIалдаса байбихьун гьабизе лъугьунелъул мухIканаб хIал лъугьине лъикIаб буго чанго галиялъ дагьав нахъегIанги вилъун, гьениса байбихьизе.
Гьеб суалалда тIасан гIалимзабазул чанго батIияб пикру бицун хилафги буго. Цо-цояз битIараб пикрулъун чIезабулеб буго, тIаваф гьабулаго какичури бихани, тIубанго тIаваф холин ва гьеб цIидасан гьабизе кколин абун. Гьелъул халги гьабун, хIажичиясе лъикIаб буго тIаваф цIигьабизе, КагIбаялда сверун гьабулел анкьабго свериги цIидасан байбихьун, цинги цадахъ кколел хIалалда гьаризе.
(«ТухIфатул мухIтаж»)
ХIежалда вугев чиясда тIадаб бугищ какичуриялда сагIю гьабизе (Сафа-Марваялда гьоркьов хьвадулаго)?
ХIежалда вугев чиясе тIадаб гьечIо сагIю гьабулаго какичуриялда вукIине. Черх чури ва гьитIинаб какичури гьечIев чиясул сагIю рикIкIуна. Амма хирияб буго сагIю какиеги чурун гьабизе.
(«ИзахI фи Манасик», имам Навави)
ГьитIинав васас саламалъе жаваб гьабидал, чIахIияздаса жаваб гьабиялъул тIалъи нахъе унищ?
Жидеда цадахъ балугълъиялде бахинчIеб, 6-7 сон бараб лъимер букIун ва цонигияс салам кьун гьеб лъимералъ жаваб гьабуни, кьучIаб рагIиялда бан чIахIияздаса саламалъе жаваб гьабиялъул борч тIаса ккола. Гьел мунагьалде кколаро ва фарзул кифаят гьелдалъун тIубала.
ГьитIинаб лъимералъ салам кьедалги чIахIиязда тIадаб букIуна жаваб гьабизе. Гьебго хIукму буго жаназаялъул как баялъеги, ай гьитIинаб лъимералъ баниги, чIахIиязда тIаса ккола.
(«Мингьаж ШархI СахIихIул Муслим»)
Рогьалил как кида ахIизе бегьулеб?
Рогьалил как ахIула хъахIлъи рехараб гIужалда. ХъахIлъи рехи абураб жо цо-цоязда мекъи бичIчIула ва ракIалда ккола бакъ баккидал рехулеб хъахIлъи батилин абун. Гьедин бичIчIизе бегьуларо, жеги бецIго букIуна рогьел рехараб мехалда ва гьеб ккола рогьалил какил гIуж щвараб заман.
Жакъа муфтиялъ рихьизарурал гIалимзабаз рогьалилги цогидалги каказул гIужал цIакъ мухIкан гьарун руго. Бакъ баккулеб мехалъ бугеб хъахIлъи ккола рогьалил какил гIуж лъугIулеб заман. Гьелдаса хадуб как балев чияс гьеб базе ккола бецIун.
(«ИгIанатул ТIалибин», 1 бутIа, гьум. 235)
Как ахIидал, мажгиталъуре рачIунарез ва рачIине кIоларез, гьеб ахIидал бани, цебеккун бараблъун букIунищ?
Масала, мажгиталде унарев чияс, как ахIидал, рокъобго как базе бегьула. ГIуж щварабго базе кколелъулха как. Амма лъикIаб гьечIо как ахIун бахъиналде как базе. ЛъикIаб буго гьеб ахIун лъугIизегIан чIезе. Мажгиталъуб дагьаб кватIун бала какде жамагIат данделъизе букIине. Имамасе лъикIаб буго жамагIат данделъизе къваригIараб заман чIезабизе, мисалалъе, какичуризе, гIаврат бахчизе, ратибатал разе, ай маркIачIул как хутIизегIан. Гьелъие цIакъ дагьаб заман гурони гьечIо. Щайгурелъул гIалимзабазда гьоркьоб хилаф букIун, гьелъие дагьаб заман гурони букIунарин абураб.
(«ТухIфатул МухIтаж», «Нигьаятул МухIтаж», «Мугънил МухIтаж)
Мажгиталде вачIарав чияс салам кида кьезе бегьулеб? Суннат бан хадубищ яги балелдегойищ? Суннат бан хадуб кьолеб батани, гьеб балаго тIаде цогидав щвани, дица гьесиейищ кьелеб, гьес диейищ?
Салам кьезе карагьалъула Къуръан цIалулев чиясе, Аллагь ﷻ рехсолев, дугIа гьабулев ва как балев чиясе. Руго жеги салам кьезе карагьалъулел бакIал. Гьединлъидал салам кьезе карагьалъулел бакIазда кьуни, буссинабизе тIалъуларо. ГIадамазе квалквал гьечIеб куцалъ аскIор ругезе кьезе бегьула.
(«ИгIанатул ТIалибин»)
МаркIачIул как ахIун хадуб сагIатги 20 минутги ун бугони, боголил как ахIизе бегьулищ?
МаркIачIул ва боголил каказул рихьизарурал гIужал руго. ЛъикIаб букIина муфтияталъ мухIкан гьабураб рузнамалда рекъон бачани. Щайин абуни, маркIачул ва боголил каказул гIужал хисардулелъул.
Рогьалил как ахIаралдаса 25-30 минуталъги чIун как бани ва хъахIлъиги рехулеб гьечIони, гьелъул мунагь как ахIулесейищ яги заман чIезе гьабурав чиясейищ букIунеб?
ХъахIлъи рехи ккола жеги зоб бецI бугеб мехалда рехулеб хъахIлъиялъул чIоло. Гьеб гIемераб заманалъ бецIаб бакIалда чIун гурони, бихьизеги кIоларо. Какил гIужазул заман чIезабизе лъаларезе бигьаяб буго, лъалез гьабураб рузнамалда нахърилълъани.
Аллагьас ﷻ тавпикъ кьеги.
ХIеж-гIумра гьабизе чIужугIаданалда цадахъ кинав махIрамияв ине кколев?
ТIоцебесеб нухалда хIеж тIубазе уней йигони, шафигIияб мазгьабалъул кьучIаб рагIиялда бан, нухги хIинкъи гьечIеб бугони ва шаргIалъ гьукъараб жо жинхъаго чияр бихьиналгун ккунгутIиялда якъинго жиндаго божарайги ятани, гьелъие бегьула махIрамияв цадахъ гьечIого, божи бугел руччабигун ялъуни жийго цохIо паризаяб хIеж-гIумра тIубазе къватIие яхъине.
Суннатаб хIеж-гIумраялде, махIрамияв цадахъ гьечIого, къватIие яхъине гьелъие хIарамаб буго, кигIан гIемер божарал руччаби цадахъ ругониги, росасул изнуялдалъун ятаниги, сурукъай, кIудияй йигониги, батIалъи гьечIо.
Росасе суннатаб буго паризаяб хIаж борхизе уней чIужуялда цадахъ ине, амма тIадаб гьечIо гьелъ нухлул харж кьолеб бугониги.
(«Мугънил МухIтаж», «Нигьаятул МухIтаж»)
Рузманалъул какдаса хадуб анкь-анкь нухалъ АлхIам, Къулгьу, кIиябго КъулагIузуби цIалиялъул хиралъиялъул баян лъазе бокьилаан.
Рузманалъул какдаса имамас салам кьун хадуб, гIодор чIаралъуса хIатIал рагъаризаризегIан (цо-цо бакIазда хъван буго щибго калам гьабизегIан абунги), суннатаб буго анкь-анкь нухалъ АлхIам, Къулгьу ва кIиябго КъулагIузуби цIализе. «Щив чи вугониги жинца гьел сураби цIалун, гьесул цере гьарун аралги хадур рачIине ругелги мунагьал чурила, ажруялдасаги гьесие кьела Аллагьасдаги ﷻ гьесул Расуласдаги ﷺ иман лъуразул гIадад рикIкIун», - абун хъван буго. Жеги абун буго: «Гьел сураби цIаларасул Аллагьас ﷻ цIунула гьесул дин, дунял, агьлу ва лъимал», - абун. Аварагас ﷺ абунин, ГIаишатидаса бицун бачIун буго: «Рузманалъул какда хадуб жинца анкь-анкь нухалъ «Къул гьува Ллагьу ахIад» ва «Къул агIузу бираббил фалакъ» ва «Къул агIузу бираби н-нас» цIалун щив чи вугониги, Аллагьас ﷻ гьелдалъун гьев чи хадусеб рузманалде щвезегIан квешлъиялдаса цIунула», - абун.
(«ИгIанату ТIалибин»)
