Лъалезда цIехе
Лъалезда цIехе
Къуръан-хIадисилан гаргадула гIадамал. Гьел кIудиял рагIаби руго. Лъайго гьечIел гIадамал ахIулел руго цо-цояз Къуръан-хIадисазде, гIалимзабазул тафсиралги тун. БитIараб буго, Къуръан-хIадисалде гIадамал ахIизе ккола. Амма цере рукIарал гIалимзабаз гьезде ахIуларогойищ рукIарал? Яги имам ШафигI, имам Навави, имам Гъазали гIадинал гIалимзабаз гIадамал Къуръан-хIадисалде ахIуларогойищ рукIарал? Къосарал чагIаз питна гьабула ва гIадамал ахIула гьезие бокьухъе Къуръан-хIадис бичIчIизелъун. ГIалимзабазул къадру-къиматги хвезабула берци-берцинал харбалги рицун.
Цояз абула жал Къуръан-хIадисалда нахърилълъунилан, гьелъул кинаб бугониги бичIчIи гьечIонигицин. Цере рукIарал гIалимзабазда Къуръан-хIадис бичIчIуларогойищ букIараб? Масала, имам ШафигIиясда. ГIалимзабаз гьесул гIелму, варагI, такъва къабул гьабуна. Гьалцоязул щибха къабул гьабураб гIалимзабаз? Имам ШафигI гIараб мацIалъул хIужа вукIанин абуна гIалимзабаз. Щайин абуни, гьесда гIараб мацIалъул гъварилъи лъалеб букIиналъ ва гьес гьеб мацIалъул пасихIлъи лъазабуна 10 соналъ, цогидаб бакIалда хъвалеб буго 17 соналъиланги.
Гьес нилъее кьураб Къуръан-хIадисалъул баян загIипал, жагьилал нилъеца къабул гьабичIогойищ тезе кколеб? Имам ШафигI ккола дунялалъулго гIалимзабаз къабул гьавурав чи. Нилъеда тIадаб гьечIищ лъалезда нахърилълъине?
Нилъеца мазгьабалги, гьелъул имамзабиги, гIалимзабиги нахъчIвани, киса босизе бугеб Къуръан-хIадисалъул бичIчIи? Нилъеда бичIчIараб куцалъ яги къосаразда бичIчIараб куцалъ босизе ккелаха.
Цо нухалъ херай гIаданалъ шайихасда гьарула пуланаб хIукмуялъе жаваб кьеян. Шайихас гьелда гьикъула кинаб фатва дуе бокьун бугебилан, ай имам Маликил мазгьабалда рекъонищ яги Къуръан-хIадисалда рекъонищилан? Хералъ жаваб гьабула имам Маликил мазгьабалда рекъон кьеян. Щайгурелъул имам Маликида цIикIкIун лъалеб букIиндалха Къуръангун хIадис.
ТIадегIанав Аллагьас ﷻ абун буго: «Нужеца лъалезда гьикъе, нужедаго лъалеб батичIони», - ян. (Сура «НахIл», аят 43)
Имам АхIмад ибну ГIали Разица, гьаб аятги рехсон, абуна: «ТIадегIанав Аллагьас ﷻ лъаларезде амру гьабуна диналъул ахIкамазулъ гIалимзабазул калам къабул гьабеян. ХIакълъунго, гIадатиял гIадамаз (гIелму гьечIез, лъаларел чагIаз) гIалимзабазда гьикъизе ккола диналъул ахIкамал. («Ал-Фусул фил Усул», бутIа 3)
Имам Заркашияс «БахIрул МухIитI» абураб тIехьалда хъван буго: «Хилаф гьечIо лъай тIалаб гьаби фарзул кифаят букIиналда (цояз гьабуни цогидаздаса тIаса кколеб). Нилъеца гIалимзабазда нахърилълъине гьукъани, киназдаго гIелму тIалаб гьабизе тIалъулеб гьечIищ?»
Имам Заркашияс абун буго: «ГIабдуллагь ибну АхIмадица абунин жинца гьикъанин инсуда (АхIмад ибну ХIанбалида): «Аварагасул ﷺ рагIабазул тIахьал, асхIабзабазул ва табигIуназул хилафазул тIахьал руго. Амма пуланасда лъаларо кьучIаб ва загIипаб хIадис батIа бахъизе. Бегьулищ гьесие бокьараб босизеян? Инсуца жаваб кьола: «ГIалимзабазда гьикъун гурони щибго босизе бегьуларо», - ян.
Къази Абу ЯгIлаица абуна: «ГIалимзабазда нахърилълъине ва гьезда гьикъизе тIадаб буго Къуръан-хIадисалдасан». («БахIрул МухIитI», бутIа 8)
Ибну ХIажар Гьайтамияс абуна: «ГIалимзабазул рагIаби росизе тIадаб буго, щайгурелъул, гьел кколелъул гьаб умматалъул гIелмабазул бутIрул ва гьезги нилъее бищун лъикIаб тIаса бищулеб букIиналъе гIоло. Гьезда данде чIарав чиги ккола напсалда нахъвилълъарав», - ян. («Фатава ал-Фикъгьия ал-Кубра»)
Имам АхIмадица абуна: «Нахърилълъин (такълид) диналда жаниб гьечIилан дагIба балев чи Аллагьасдаги Аварагасдаги цеве ккола фасикъавлъун. Гьесул кIалдиса къватIибе бачIана суннат хвезаби ва асхIабзабазул, табигIуназул асарал хвезари. Гьес дагIба балеб буго жиндирго пикруялда, бидгIа ва хилаф баккизабун. Мазгьабалги, дица рехсарал пикрабиги ккола Агьлу-сунна вал-жамагIат, жидецаги лъай нилъехъе щвезабурал. Гьел ккола жидеда божизе бегьулел имамзаби, ай ритIухъал ва нахърилълъине кколел. Гьел рукIинчIо бидгIаялъул рахъ ккураллъун. Гьел ккола нужеда цере рукIарал, нуж гьезда нахърилълъа, цIалде ва нужецаги малъе», - ян.
Аллагьас ﷻ гIалимзабазда нахърилълъине нилъее тавпикъ кьеги.
