ХIикматал махлукъатал
Наял
Наял руго гIажаибал рухIчIаголъаби. Гьезул кIудияб кумек букIуна гъветI-хергун тIугьдул гIезариялъе. Наял тIагIани дунялалда гIезегIан хиса-басиял лъугьине ругинги абула гIалимзабаз.
Най ккола ТIадегIанав Аллагьас ﷻ хирияб Къуръаналда «Ан-НахIл» сураялъулъ рехсараб рухIчIаголъи. Аллагьас ﷻ абулеб буго: «Дур БетIергьанас ﷻ наялде вахIю гьабуна…», - абун. Гьелъул гьоцIоги буго кутакалда пайдаяб, гIемерал унтабазе дарулъун.
Наялда букIуна щуго бер, кIиго - хьиби-хьибилалда ва лъабго – надалда. Щибалъ кумек гьабула сверухъ бугеб бихьизе, кьерал ратIа гьаризе ва роржунелъул бачIинунеб-унеб рахъ-мухъал лъазе.
Наялъул каранда буго анлъго бохги. Щибалдаги руго хасал расал ва гундби жинда жанибе пыльца бакIарулеб.
БетIералда буго кIиго антенна гIадин гIебеде битIараб михъ, къуватаб чIандеро. КIиго цебе ва кIиго нахъа ункъо кваркьиги буго, амма боржунелъул хасал гъунцIбуздалъун дандги ран, гьел лъугьуна цадахъ хIалтIулеллъун. Гьелъ рес кьола наялъе хехго боржинеги.
ХIалтIулеб найил гIумру риидалил заманалда гIага-шагарго 30-45 къо букIуна, хасало - бащдаб лъагIелги бала. Эбелаб наялъ (матка) абуни щуго соналъги гIумру гьабизе бажарула, щибаб къойилго гIадин хоноги лъун.
Наялда тIагIам лъала лъалкIаздалъун. Гьезул руго хасал рецепторал, жидеца тIегьалда хIетIе хъваялдалъун нектаралъул даража чIезабизе кIолеб.
Щибаб найица гьабула жинда-жинда хасаб хIалтIи. Цояз гIуцIула гьоцIо жаниб лъолел къалал, цогидаз гьоцIо бакIарула, лъабабилез тIанчIазухъ халгьабула. Къойида жаниб эбелаб наялъ лъолеб буго 2000-гIанасеб хоно, гьедин лъезе кколеб буго хIажатаб къадар наязул цIунизелъун.
Гьезда кIола нахъехун роржинеги. Гьез куркьбал хьвагIула секундалда жаниб 230 нухалъ, гьелъ рес кьола наялъе гьаваялда лъалхъизе, хехго цо рахъ хисизе, хIатта нахъехун боржине.
Цо кг. гьоцIо гьабизе ккани, наял щвезе ккола 4 миллионгIанасеб тIогьоде.
Цоцазулгун бухьен гьабула хасаб кьурдиялдалъун. Пуланаб низамалда кьурдиялдалъун гьез бичIчIизабула тIегьалел ругел гъутIбузул хIакъалъулъ баянал.
ХIалтIулел наязда гурони кьо къазеги кIоларо, къан хадуб кватIичIого хола най.
ГIалимзабаз чIезабун буго гIадамазул сипат-сурат ракIалда чIолин гьезда ва щивав чи ватIа вахъизеги лъалин абун.
