Аслияб гьумералде

Аварагасул цо-цо асхIабзаби

Аварагасул  цо-цо асхIабзаби

Аварагасул асхIабзабазул 14 асхIаб вукIана чIегIераб тIомалъул. Гьезул цо-цоял рукIана аварагасе хириял ва гIезегIан исламалъулъ машгьурал. Гьелги ккола:

Билал

Гьев вукIана исламалъул нухда мушрикиназдаса гIемераб гIакъуба бихьарав, АбуБакар асхIабас тархъан гьавурав лагъ. Гьев вуго исламалда тIоцевесев будунги. Гьесие рес щвана хирияб Маккаялдаги, Мадинаялдаги, Иерусалималдаги как ахIизе. Авараг чIаго вугеб мехалъги ва гьев ахираталде накълолъидалги гIемерал гъазаватазда гIахьаллъана. Цо къоялъ Аварагас : «Дур хIатIазул сас дида Алжаналъуб рагIана», - ян абидал, гьев кутакалда гIодана. Билалил хоб буго Дамаскъалда.

Нажаши (Негус)

Цевехун Авараг вихьичIониги ва хIакъикъаталда гьесул асхIаблъун жив вукIинчIониги, гьев ккола Мадинаялда Аварагасдасан жаназалъул как барав чи. Мушрикиназул рахъалъан тIаде кIанцIи цIикIкIиндал, Аварагас Эфиопиялде ритIарал бусурбабазе жанир чIезе бакIги кьуна Нажашица. Гьелгун дандчIваралдаса Исламги босана гьес.

Усама ибн Зайд

Зайд ибн ХIарисатилги Умму Айманилги вас вукIана гьев. ГьитIинаб къоялдаса нахъе Аварагасе кутакалда вокьулаан Усама. АнцIила щуго сон байдал, жиндиего бокьун Хандакъалъул гъазаваталдаги гIахьаллъана. Цогидал рагъаздаги кутакаб бахIарчилъиги цIодорлъиги бихьизабуна. 20 сон барав Усама, византиязулгун букIараб рагъда, бусурбабазул цевехъанлъунги тана Аварагас .

ВахIши

Ислам къабул гьабизегIан гьес УхIудалъул гъазаваталда Аварагасул имгIал ХIамзат чIвана. Ислам къабул гьабилалде гьев вукIана лагълъун. Аварагас гьесул шагьадат къабул гьабуна, амма жиндирго имгIал гьес чIвай кIочене кIвечIого вихьулев бакIалде вачIунгеян абуна. Авараг ахираталде накълолъидал, Абу-Бакр асхIабас Халид ибн Валидил бетIерлъиялда бугеб бусурбабазул бо битIана Ямамалъул мутIигIлъуларел тухумал мукIур гьаризе. Аварагасул имгIал чIвараб хочоца гьениб гьересияв авараг Мусайлимаги чIвана ВахIши ибн ХIарбица.

СагIд ал-Асвад

Гьев асхIабас Аварагасда абула тIом чIегIераб букIиналда бан, цониги чияс лъадилъун яс кьолей гьечIин. Цинги Аварагас жиндирго асхIаб ГIамрихъе витIана гьев яс гьарун. Гьесул яс йикIана кутакалда берцинай. ЧIегIераб кьералъул СагIд вихьидал ГIамрил ццин бахъана ва гьес гьариялъе жаваб гьабичIо. Цинги ясалъ, Аварагасул гьариялъе жаваб гьабичIого теялдаса хIинкъун, инсуда абуна жий гьесие инилан. Гьес гьей ячиндал бусурбаби гъазаваталде ахIизе байбихьана. Аварагас нахъе витIичIого вукIине гьумерги бахчун вагъулев вукIана СагIд. Гьеб гъазаваталда СагIд шагьидлъана. Гьевги кодов ккун Аварагас абуна: «Дун гIодулев вукIана дир вокьулев асхIаб нилъедаса ватIалъанин абун, амма Аллагьасда аскIоб гьесул даража бихьидал, дун гьимана», - ян.

ХIАМИД МУХIАММАДОВ

2026-04-01 (Шаввал 1447 с.) №7.


Муфтияталда хIасилал гьаруна

ДРялъул муфтиясул заместитель Насрулла Абубакаровасул нухмалъиялда гъоркь тIобитIараб данделъиялда гIахьаллъи гьабуна Къуръан рекIехъе лъазабиялъул централъул мугIалимзабаз. Гьениб бицана гъоркьиса гьабураб хIалтIул, ккарал хIасилазул хIакъалъулъ ва тIадчIей гьабуна исана церелъурал масъалаби...


Тарихалъул багьадур

КӀудиял имамзабазул цояв, гӀалимзабазул сайид, шафигӀияб мазгьабалъул къази, машгьурав тарихчи ва таржамачи ибну Халликан гьавуна 1211 соналъ (гьижрияб 680 сон) ГӀиракъалъул Эрбил шагьаралда.   Ибну Халликан ГӀиракъалда гьавуниги, гьесул тӀолабго гӀумру ана Мисриялда ва Шамалда. Гьесул...


ГIалимзабазул советалъул резолюция

(Байбихьи цебесеб номералда)   ГIалимзабазул советалъ эбел-инсуе лъикIаблъун бихьизабулеб буго:   Лъималазулгун гьоркьоблъи бугеб агьлуялде, гьезул информациялъулаб сверухълъиялде, щибаб къойил гьезда хадуб хъаравуллъи кквей ва кӀвар цӀикӀкӀинаби. Хъизамалда жаниб цоцаде...


Къабуллъизе ккани

ТIадегIанав Аллагьас ﷻ нилъ ахIулел руго Гьесда гьареян ва гьарараб къабул гьабизе бугилан. Амма бусурбанчиясул щибаб ишалъул руго шартIал, суннатал, бегьулел ва хIарамал жал.   ДугIа къабуллъиялъе руго рихьизарурал бакIал ва заман. Гьедин гьабурасул дугIа къабуллъиялде цIикIкIун хьулги...


ХIакъикъат тIаса бищана

ГIабдуллагь ибн Салам вукIана Мадинаялъул бусурбабазда гьоркьов бищунго хIурматиязул цояв: гIалимчи ва Тавраталъул махщелчи. Гьесул хIакъалъулъ абулаан: «Гьев вуго нилъер бищун лъикIав, бищун лъикIазул вас, бищун лъай бугев», - ян.     МухIаммад авараг ﷺ Мадинаялде щведал,...