Евдә сөз саһиби кимдир?
Евиниздә сөз саһиби кимдир? Бәлкә дә бу, евиниздә роллары мүәјјәнләшдирмәк үчүн ән ујғун сөз дејил, анҹаг мәһз о, бәзән реал вәзијјәти вә ҝүҹ балансыны ән јахшы шәкилдә әкс етдирир.
Чох вахт кичик ушаг валидејнләринә әмр верир, онларын јеринә һәр шеји һәлл едир, һалбуки валидејнләр сәһәр тездән дуруб сәһәр јемәји һазырлајыр, ишә ҝедир, ону ушаг бағчасына апарыр вә өвладына һәр ҹүр гајғы ҝөстәрирләр.
Валидејнләр һәр һансы бир хырда шејин она гәзәб вә ҝөзләнилмәз давраныш партлајышына сәбәб ола биләҹәјиндән горхараг даим ҝәрҝинликдәдирләр. Ҝүҹсүзлүк вә чарәсизлик һисс едәрәк валидејнләр өзләринә суал верирләр: бир шеји дәјишдирмәјә чалышмағын мәнасы вармы? Вә тез-тез һәрәкәтсизликләрини хариҹи шәртләрлә әсасландырырлар: садәҹә олараг ушағын темпераменти беләдир, һәјәтдәки ушаглар она белә тәсир ҝөстәрирләр, башга бир шәһәрә көчмәк белә тәсир етди, нәнә вә бабалары тәрәфиндән корланыр вә с. Чох ваҹиб бир һәгигәти етираф етмәк лазымдыр: әҝәр аиләниздә идарәетмә ушағын әлинә кечибсә, јалныз өзүнүз көнүллү олараг она вердијиниз үчүндүр.
Анҹаг һәр шеј үмидсиз шәкилдә итирилмәјиб! Вердикләринизи ҝөтүрә биләрсиниз вә бу, јалныз һәјатынызы асанлашдырмајаҹаг, һәм дә ушағыныза јахшы бир иш ҝөрәҹәкдир. Һәм дә онунла етимад принсипләри үзәриндә исти мүнасибәтләр гурарсыныз, анҹаг валидејн сәлаһијјәтләринин мәҹбури вә там горунмасы илә.
Валидејнләрин нүфузу
Өз-өзүнә һеч нә баш вермәз. Аиләдә белә мүнасибәтләр јаратмалы олан мәһз ата вә анадыр. Һәр һансы бир сәлаһијјәт, нүфуз - үстүнлүк мәсәләсидир.
Валидејнләрин үстүнлүјү – садәҹә олараг сәлаһијјәтләринин рәсми тәсдиги дејил, тәрбијәнин әсас принсипидир. Гејд етмәк лазымдыр ки, ушағы мәнфи бир дујғу илә бөјүтмәк ишләмәјәҹәкдир. Тәрбијә - дүзҝүн вәрдишләрин формалашмасыдыр, ушаға севҝи вә сәбир олмадан бу, бөјүк бир вәзифә олаҹагдыр. Сәбир, дөзүм, һөвсәлә буну нәзәрдә тутур: “Бу ҝүн сән буну баҹармырсан. Вә бу ҝүн имтина едирсән. Сабаһ да. Ертәси ҝүн буну едәҹәксән. Мән сәнә көмәк едәҹәјәм”. Сәбир һәрәкәтсизликдә ҝөзләмәк дејил, дәфәләрлә ҹәһд етмәји нәзәрдә тутур.
Әҝәр валидејнин нүфузу јохдурса, о заман ушаглара лазыми тәсир ҝөстәрә билмәз вә чәтин ки, онлары еффектив шәкилдә өјрәдә билсин. Валидејнләрин ролу вә мөвгеји беләдир ки, ушаг онларла һансы давранышын мәгбул вә һансынын мәгбул олмадығыны бәрабәр шәкилдә һәлл едә билмәз. Супермаркетдә әлинизи тутмағын вә ја бүтүн мағазада ҝәзмәјин даһа јахшы олдуғуну һарадан билир? Өзүнүзү неҹә апараҹағыны изаһ етсәниз вә разылашсаныз да, мүгавиләнин нә олдуғу барәдә онун һәлә бир тәсәввүрү јохдур – садәҹә олараг онун маһијјәтини дәрк етмәк үчүн јетмәјиб.
Һәјатда сечимимиз олсајды, мәмнунијјәтлә етмәјәҹәјимиз чох шеј етмәли олуруг. Анҹаг тез-тез о (сечим) јохдур. Тәбии ки, беш јашлы ушагдан, он беш јашлы јенијетмәдән вә бөјүкләрдән ејни шәкилдә сорушмаг олмаз. Һәр һалда валидејн һәмишә мәсулијјәтин ән хошаҝәлмәз һиссәсини өз үзәринә ҝөтүрмәлидир: бир манеә гојмаг вә ушагдан зәрури һесаб етдији иши јеринә јетирмәсини тәләб етмәк.
Валидејнләр вә ушаглар нә гәдәр инамлы, сабит вә сакит давранырларса, әввәлҹә мүәјјән дәрәҹәдә нүфуза саһиб олдугларыны нә гәдәр тез баша дүшүрләрсә, ушағын бу вәзијјәтлә барышмасы бир о гәдәр асандыр. Валидејн-өвлад мүнасибәтләриндә ҹидди ијерархија (ашағы рүтбәлиләрин јухары рүтбәлиләрә табе олма гајдасы) һәлә һеч вахт зәрәр вермәјиб. Сәрт, ҹидди - пис, агрессив, ҹәзаландырыҹы демәк дејил, - сабит, сакит, инамлы, сарсылмаз демәкдир. Ушағын јаш еһтијаҹларына диггәт јетирин. Бу,на бөјүкләрин таныш олмасы чох фајдалы олан ушагларын вә јенијетмәләрин һәјатындакы јаш хүсусијјәтләри вә бөһранларын (дөнүш нөгтәләринин) тәсвири илә Интернетдә сәрбәст шәкилдә тәгдим олунан ҹәдвәл көмәк едәҹәкдир.
Нијә валидејнләрин нүфузу јохдур
Валидејнләрин нијә нүфузу, һөрмәти јохдур суалына ҹаваб исә чох садәдир: чүнки онлар ондан имтина едибләр. Шүурлу јохса јох - башга мәсәләдир. Бәлкә дә валидејнләр ушағын дүнјаја ҝәлмәсинә һазыр дејилдиләр вә өзләри дә јеткин давраныш үчүн јетишмәјибләр. Бу, һәр ики валидејнә аиддир вә онларын һәр бири тәрбијәнин нәтиҹәси үчүн јүз фаизлик мәсулијјәт дашыјыр.
Өвладлары арасында кифајәт гәдәр нүфузу олмајан валидејнләри ики група бөлмәк олар:
- Бунунла бағлы һеч бир проблеми олмадығыны зәнн едән вә ја нүфуз мәсәләсинин о гәдәр дә ваҹиб олмадығыны һесаб едән валидејнләр. Онлар өз кичик “диктаторуна” пәрәстиш едир вә буну ушагла дост олдуглары вә үмумијјәтлә “онун Гоч бүрҹүндә” олдуғу илә изаһ едирләр. Валидејнләрә сәһв етдикләрини изаһ етмәк, - бош јерә вахт иткисидир, чүнки онлар өзләриндән вә өвладларындан разыдырлар.
- Нүфуз чатышмазлығындан әзијјәт чәкән вә вәзијјәти дүзәлтмәк истәјән валидејнләр. Чох вахт онлар проблемин һәм өзләри, һәм дә өвлад үчүн һәјаты чәтинләшдирдијини һисс едирләр. Кечмишдә тәтбиг олунан методларын сәһв олмасы сәбәбиндән нүфузу бәрпа етмәк ҹәһдләри уғурсуз олду. Бу вәзијјәтдә валидејн нүфузунун она тәкҹә һаглы олараг аид олдуғуну дејил, һәтта бир мәсулијјәт олдуғуну вә ону тәсдигләмәк вә бәрпа етмәк үчүн тәсирли јолларын олдуғуну өзүндә тәсбит етмәк ваҹибдир.
Неҹә данышдығымыз вә өзүмүзү неҹә тутдуғумуз дедикләримиздән даһа чох ојатдығымыз тәсәввүрә тәсир едә биләр. Мүтәхәссисләрин арашдырмалары ҝөстәрди ки, үнсијјәт просесиндә дејиләнләрин гавранылмасы әсасән гејри-вербал (шифаһи олмајан) компонентдән асылыдыр. Һәгигәтән нүфузлу бир валидејн белә ҝөрүнә биләр: ушаг ағлы үчүн ајдын олан гыса, тутумлу ифадәләр, уҹа сәслә дејил, һәм дә сакит сәслә дә јох. Һәр бир ифадәдә конкрет тәләб ајдын шәкилдә ифадә олунур. Лазым ҝәләрсә, валидејн ушаға нәтиҹәләр барәдә хәбәрдарлыг едир. Бахышы - тәҹавүз вә тәһдид олмадан бирбаша ҝөзләрә зилләнир.
Ушаг һәлә көрпәдирсә, валидејн онун ҝөз сәвијјәсиндә олмаг үчүн әјилир. Дуруш дүз, чијинләр ачылмыш, үз-үзә, донмуш тәкәббүрлү позасыз, һеч бир ҝәрҝин алмаҹыг сүмүкләри вә сыхылмыш јумруг олмадан. Дујғусал (емосионал) олараг сакит, инамла, гәтијјәтлә.
Шифаһи олмајан месажлардан дүзҝүн истифадә етмәк баҹарығы - валидејнлик вәрдишләринин тәкмилләшдирилмәсиндә бөјүк көмәкдир. Вә јадда сахлајын: ушағын давранышыны даим изләмәк мүмкүн дејил, анҹаг өзүнүзү идарә едә биләрсиниз!
Бәзән севмәдијимиз шејләрә о гәдәр диггәт јетиририк ки, ушагларымызын етдикләри бүтүн ҝөзәл шејләри ҝөрмәмәјә мејл едирик. Әҝәр шүурлу шәкилдә јахшы шејләр ахтармаға башласаг вә пис шејләр барәдә кәдәрләнмәсәк, өвладларымызын әслиндә истәдијимиз кими чох шеј етдијини ҝөрәрик. Буну ҝөрмәмәк вә ја тәбии гәбул етмәк әвәзинә, онлары тәрифләјин!
