Suallariniz

Ислам агностисизмә неҹә мүнасибәт бәсләјир, вә Исламда агностикә аид гәрар неҹәдир?

Агностисизм - дүнјанын дәрк едилмәдији вә инсанларын шејләрин әсл маһијјәти һаггында дүзҝүн һеч нә билмәдикләри фәлсәфи консепсијадыр. Агностик Танрынын варлығыны инкар етмир, лакин Онун варлығыны да етираф етмир вә битәрәф мөвге тутур. Агностисизм Танрынын варлығына даир шүбһәли мөвге тутур.

Агностик атеистдән онунла фәргләнир ки, атеист Танрынын варлығыны инкар едир, агностик исә Онун варлығыны инкар етмир, Танры варлығынын дәрколунмаз вә анлашылмаз олдуғундан Она инанмыр.

Инанҹла бағлы суала атеист: “Мән инанмырам вә Танрынын мөвҹуд олдуғуну инкар едирәм”, агностик исә: “Танрынын олуб-олмадығыны билмирәм” ҹавабыны верир.

Агностисизм, истәр елми, истәр фәлсәфи, истәрсә дә теоложи олсун, “фәлсәфи шүбһә”, “релјативизм”, “ниһилизм”, “гносеоложи бәдбинлик” кими бүтүн тәзаһүрләр вә формаларда инамсызлыгдыр (күфрдүр) вә бу сәбәбдән әҝәр мүсәлман бу анлајышлардан һеч олмаса бириндә инанҹа саһибдирсә, о, мүртәд олур, чүнки Аллаһын варлығына шүбһә вә ја варлығыны билмәк имканыны инкар етмәк инамсызлыгдыр.

Мәнбә:

Шәрһ әл-Әгаид ән-Нәсәфијә, с. 102-108.

Гураниләр кимләрдир вә Исламда онларын мөвгеји неҹәдир?

Гуранчылар, гураниләр - өзүнү Ислама аид едән азғын бүдәт (күфр) сектадыр. Онлар Гурнын Исламда јеҝанә каноник мәнбә олдуғуну иддиа едирләр вә бунунла да Пејғәмбәр сүннәсинин рәһбәрлијини вә Ислам алимләринин јекдил разылығыны(әл-иҹма) инкар едирләр.

Мүсәлман алимләри Гуран вә Пејғәмбәр сүннәсинин Ислам илаһијјатынын әсасыны тәшкил едән мәнбәләр олдуғуна даир бирдирләр. Гуран Шәриәт һөкмләриндә ән мүһүм јери тутур, ардынҹа Гуран мүддәаларынын изаһы вә ајдынлашдырылмасы олан сүннә ҝәлир. Пејғәмбәр сүннәси, Гуран кими, маарифләндириҹи, ибрәтамиз вә ганунвериҹи гүввәјә маликдир.

Исламын бу принсипинин инкар едилмәси јанылма, сәһвдир.

Бүтүн Ислам алимләри ән јүксәк етибарлылыг зәнҹири (әл-мүтәватир) илә бизә ҝәлиб чатан Пејғәмбәр сүннәсини инкар едәнләрин мүртәдлијиндә јекдилдирләр. Һәмчинин алимләр Гуран ајәләринин онларын арасында ачыг зиддијјәтә вә ја мәзмунунун јалан олмасына ја да Исламда Пејғәмбәрә табе олмағын мәҹбуријјәти кими әсас принсипләрин тәкзиб едилмәсинә сәбәб олан бир шәкилдә тәфсирини күфр һесаб едирләр.

Пејғәмбәрә табе олмағын вә итаәт етмәјин зәрурилији һаггында Гуранын бир чох ајәләриндә дејилир, мәсәлән:

“Пејғәмбәрин сизә вердијини ҝөтүрүн (гәбул един) вә онун сизә гадаған етдикләриндән кәнар олун (чәкинин). Аллаһдан горхун, чүнки Аллаһын ҹәзасы шиддәтлидир” (сурә 59, ајә 7).

“Сөјлә ки, “Аллаһа вә Пејғәмбәрә итаәт един (табе олун)!” Әҝәр онлар үз дөндәрсәләр, шүбһәсиз ки, Аллаһ кафирләри севмәз” (сурә 3, ајә 32).

“Анҹаг сәнин Рәббинә анд олсун ки, онлар сәни өз гарышыг ишләриндә һаким (мүнсиф) тәјин етмәјинҹә, вердијин һөкмләрә ҝөрә өзләриндә бир сыхынты дујмадан сәнә там бир итаәтлә бојун әјмәјинҹә иман ҝәтирмәзләр” (сурә 4, ајә 65).

Гуранда Пејғәмбәрә табе олмағын вә сүннәсини танымағын зәрурилији барәдә онларла ајә вар.

Гуранын тәфсириндә Сүннәјә етинасызлыг Гуранын өзүнә зидд олмагдан башга бир шеј дејилдир, чүнки бу, чох сајда ајәнин инкарына сәбәб олур.

Пејғәмбәр сүннәсини Гурандан ајырмаг олмаз, чүнки о, Гураны изаһ едир. Гуран вә Сүннә арасындакы ајрылмаз әлагәни вурғулајараг Мүһәммәд Пејғәмбәр демишдир: “Һәгигәтән, мән сизә ики шеј гојмушам: Аллаһын китабы (Мүгәддәс Гуран) вә сүннәми. Онлары тутмагла, јәни онлары изләмәклә, тәтбиг етмәклә һеч вахт јыхылмазсыныз”.

Гурани - кәрим Ислам ганунларынын мәнбәјидир, Сүннә исә - онларын тәтбигинин ифадәсидир вә Сүннәдән имтина етмәк вә Гураны дүзҝүн баша дүшмәк үчүн ону нәзәрә алмамаға едилән һәр һансы бир чағырыш, Гуранда чатдырма вә изаһат шәклиндә гејд олунан пејғәмбәрлик вәзифәләриндән бирини ләғв етмәк чағырышындан башга бир шеј дејилдир. Гуранда бу пејғәмбәрлик функсијасы һаггында белә дејилир (мәнасы): “Сәнә исә Биз Хатырлатма (Гураны) назил етдик ки, инсанлара онлара ҝөндәриләни изаһ едәсән вә, бәлкә, онлар да дүшүнүб дәрк едәрләр” (сурә 16, ајә 44).

Мәнбә:

Әш-шәриәт, ҹ. 1, с. 104.

Әл-иһкам фи үсул әл-Еһкам, ҹ. 2, с. 208.

Шәрһ әл-Илмам би Әһадис әл-Еһкам, ҹ. 2, с. 177-178.

Мифтәһ әл-ҹәнна фи әл-иһтиҹаҹ би әс-Сүннә, с. 5.

Әл-әнвәр әл-кәшифа, с. 86.

Дәстәмаз үчүн зәм-зәм сујундан истифадә етмәкдә арзуолунмазлыг вармы?

Дәстәмаз вә ја тәмизлик јаратмаг үчүн зәм-зәм сујундан истифадә едәркән, мурдарлығы (нәҹасәти) чыхармаг үчүн истифадә едилмәмәси шәртилә  арзуолунмазлыг јохдур.

Зәм-зәм сујунун мурдарлығы (нәҹасәти) арадан галдырмаг үчүн истифадәси илә бағлы алимләр арасында фикир ајрылығы вар. Бәзиләри буну гадаған (һарам), диҝәрләри исә арзуолунмаз (мәкруһ) һесаб едирләр. Лакин Шәфии мәзһәбиндә бунун әһәмијјәтсиз, үстүн олмадығы (хиләф әл-әвлә) фикир даһа әсасландырылмыш һесаб олунур .

Мәнбә:

Түһфәт әл-мүһтаҹ (Һашијә әш-Ширвани илә), ҹ. 1, с. 76.

Бүҹәјрәми әла шәрһ л-Мәнһаҹ, ҹ. 1, с. 454.

Јуху заманы ағыздан чыхан түпүрҹәк вә ја мајенин натәмиз (нәҹасәт) олдуғу доғрудурму?

Әҝәр шәхс түпүрҹәјин ағыздан чыхдығыны билирсә, онда тәмиз сајылыр. Түпүрҹәјин һарадан чыхдығына шүбһә едирсә, һәмчинин тәмиз сајылыр: ағыздан вә ја мәдәдән, лакин бу һалда онун дүшдүјү јери јумаг мәсләһәтдир.

Әҝәр шәхс түпүрҹәк вә ја мајенин мәдәдән чыхдығына әминдирсә (буну онун рәнҝинин вә гохусунун дәјишмәсидән билмәк олар), онда о, натәмиз сајылыр.

Анҹаг әҝәр шәхс јуху заманы ағзындан тез-тез маје чыхмасындан әзијјәт чәкирсә, о нә гәдәр чох олса да бу она бағышланыр (зәифлик ҝөстәрилир), һәтта әҝәр мәдәдән ҝәлдијини билсә дә, бундан чәкинмәк чәтин олдуғуна ҝөрә.

Гејд етмәк лазымдыр ки, бу түпүрҹәк вә ја маје јалныз әзијјәт чәкәнә бағышланыр, диҝәрләри үчүн исә о, мурдар сајылыр. Буна ҝөрә дә, диҝәр адам һеч бир еһтијаҹ олмадан бу ҹүр түпүрҹәклә чиркләнирсә, о ләкәләнмиш јери тәмизләмәлидир.

Мәнбә:

Әсна әл-мәталиб, ҹ. 1. с. 12.

Ниһајә әл-мүһтаҹ (Һашија әш-Шәбрәмәллиси илә), ҹ. 1. с. 240.

Түһфәт әл-мүһтаҹ (Һашијә әш-Ширвани илә), ҹ.1, с. 295.

Гычларынын арасыны јудугдан сонра газлар чыхмыш вә јујулмуш јердә јашлыг варса јенидән јумаг лазымдырмы?

Етибарлы мәнбәләрдә Шәфии мәзһәбинин илаһијјатчы алимләри бу мәсәлә илә бағлы ашағыдакылары јазырлар: “Газларын чыхмасы јенидән јумағы тәләб етмир, һәтта әксинә, бунда арзуолунмазлыг нәзәрдә тутулур. Әҝәр јујулмуш јердә нәмлик варса, јенидән јумагда арзуолунмазлыг јохдур”.

Мәнбә:

Түһфәт әл-мүһтаҹ, ҹ. 1, с. 96-97, ҹ. 1, с. 185.

Сүдәмәр ушағын сидији дүшән палтары јумаг лазымдырмы?

Мәлум олдуғу кими, сидик мурдардыр (нәҹасәтдир) вә онун дүшдүјү јери ган, ирин вә с. кими диҝәр натәмизликләр дүшдүкдән сонра олдуғу кими јујулмалыдыр.

Истисна ики јашына чатмамыш (ај тәгвими илә) вә гадын вә ја һејван сүдүндән, кәсмикдән, хама вә гајмагдан башга бир шеј јемәјән оғланын сидијидир. Беләликлә, белә бир ушағын сидији илә ләкәләнмиш јерә су чиләмәк кифајәтдир, јәни.ону јумаг лазым дејил.

Һәмчинин белә гәрар доғушдан сонра арзу олунан ритуалын (тәһникин) иҹрасы заманы ушағын бир тикә хурма уддуғу заман да гүввәдәдир. Ушаг гидаландырыҹы олса да, дәрман кими бир шеј уддугда да ејни гәрардыр. Әҝәр о су, ширәләр, кәрә јағы, пендир, сыјыг вә саирәдән јемәк кими истифадә едибсә, онда ләкәләнмиш јерә ону сидијини сәпмәк кифајәт дејил - лазым олдуғу кими јумаг лазымдыр.

Сүд гарышыгларына ҝәлдикдә исә, онларын истифадәси јухарыда ҝөстәрилән гәрары позур, чүнки онларын тәркибиндә јалныз сүд дејил, һәм дә мүхтәлиф битки јағлары, витаминләр вә с. вар.

Гејд:

Әҝәр белә  оғланын сидији, мәсәлән, палтара дүшмүшсә, чиләмәкдән әввәл бу јери сыхмаг лазымдыр ки, орада сидик галмасын вә ја гурудуб сонра су  чиләмәк лазымдыр. Әҝәр сидик, мәсәлән, дөшәмәјә дүшәрсә, әввәлҹә бу јери силмәк вә ја гурутмаг лазымдыр.

Бу гәрарын мүдриклији ондадыр ки, оғланлары гызлара нисбәтән даһа тез-тез гуҹаға алырлар вә палтара сидик дүшмәк еһтималы бөјүккдүр, буна ҝөрә Шәриәтдә јүнҝүлләшдирмә нәзәрдә тутулмушдур. Һәм дә оғланларын сидији гызларын сидијинә нисбәтән даһа аз давамлы гоху, рәнҝ вә с. хүсусијјәтинә маликдир.

Мәнбә:

Түһфәт әл-мүһтаҹ, ҹ. 1, с. 316.

Ниһајәт әл-мүһтаҹ, ҹ. 1, с. 257.