SUALLARINIZ

Доғруданмы гајнанаја ана демәк олмаз?

Имам ән-Нәвави “Сәһиһ үл-Мүслим” китабына өзүнүн шәрһләриндә дејиб: “Пејғәмбәрин ﷺ Әнас вә Мүғирәт сәһабәләрә дедији “Еј оғлум” сөзләри кичик јашлы адама “еј оғлум”, “еј балам” демәјә иҹазә верилдијини ҝөстәрир. Бу сөзләрин маһијјәти - јумшаглыг, хејирхаһлыг, мәрһәмәт ифадәсидир (мәнасы: “сән мәнимчүн доғма өвлад кимисән”). Бундан әлавә, ән кичијә вә јашыда дејирләр: “еј гардашым” - јухарыда дедијимиз һәмин мәнада. Јумшаглыг вә хејирхаһлыг ҝөстәрәрәк белә десәк, бу, Пејғәмбәрин ﷺ етдији кими, арзу олунандыр (сүннәтдир).

Нәтиҹә:

- Јухарыда ҝөстәриләнләрдән ајдындыр ки, кичијә “еј оғлум”, “еј гардашым” дејилдији кими, гајнанаја да “ај анам” демәк олар.

Ганалма проседуру үчүн әлверишли вә әлверишсиз ҝүнләр вармы?

Һансы ҝүнләрин хејирли олдуғу барәдә Аллаһ Рәсулундан ﷺ чохлу рәвајәтләр вар. Әбу Һүрејрәдән нәгл олунур ки, Рәсулүллаһ ﷺ демишдир: “Ајын 17, 19 вә 21-ҹи ҝүнләриндә һиҹамәт (ганалма) едәнә о, һәр һансы бир хәстәликдән шәфа олар” (Әбу Давуд). Бу проседур үчүн әлверишсиз ҝүнләр һаггында да рәвајәтләр вар. Имам әл-Зөһридән рәвајәт олунур ки, Аллаһ Рәсулу ﷺ демишдир: “Чәршәнбә вә ја шәнбә ҝүнү һиҹамәт едән вә хәстәләнән (бу сәбәбдән) бунун үчүн јалныз өзүнү ҝүнаһландырсын” (Әз-Зөһри).

Бир дәфә имам Ибн Һәҹәр әл-Һәјтәмидән сорушдулар: “Мүәјјән ҝүнләрдә ган төкүлмәсинин гадаған едилмәси вә бујурулмасы барәдә нәсә өтүрүлүбмү?” О, ҹаваб верди: “Бәли, ҹүмә, шәнбә, базар вә чәршәнбә ҝүнләри ганалманын гадаған едилмәси барәдә етибарлы өтүрмә вар. Рәвајәтләрдә һәмчинин дејилир ки, чәршәнбә ахшамы ҝүнү бир саат вар ки, ган лахталанмыр вә бу, һәјат үчүн тәһлүкә јарадыр. Чәршәнбә вә шәнбә ҝүнләри дәри хәстәлији јаранмасы риски вар, ҹүмә ҝүнү дә ганалма едилсә өлүм рискинин олдуғу бир саат вар. Ҹүмә ахшамы вә базар ертәси ҝүнү ганалма әмри етибарлыдыр”. (“Әл-Фәтәва әл-Күбра”).

Нәтиҹә

Һиҹамәт проседуру үчүн һәфтәнин арзу олунан ҝүнләри профилактики олараг базар ертәси вә ҹүмә ахшамы, ајда исә Ај тәгвиминә илә - 17, 19 вә 21-ҹи ҝүнләр һесаб олунур. Бундан әлавә, ганалма проседуруну ај азалан мәрһәләдә олдугда апармаг мәсләһәтдир. Ҹүмә, шәнбә, базар вә чәршәнбә ҝүнләри ганалмадан чәкинмәк даһа јахшыдыр.

Һиҹамәт проседуруна еһтијаҹы олан хәстә үчүн вахтда арзуолунмазлыг јохдур.

Мүалиҹә мәгсәди илә дәвә сидијини ичмәк олармы? Вә бу, сүннәдирми?

Шәфии мәзһәбинин алими имам әш-Ширвани “Түһфәт әл-Мүһтаҹ” китабына вердији шәрһләрдә јазыр: “Пејғәмбәрин ураннијин гәбиләсинә дәвә сидији ичмәк әмринә ҝәлдикдә, онун мүалиҹә васитәси кими истифадәси нәзәрдә тутулурду, натәмизликлә мүалиҹәјә исә иҹазә верилир, анҹаг тәмиз бир әвәзедиҹи олмадыгда”.

Пејғәмбәрин ﷺ “Аллаһ мәним үммәтимә (ҹамаатыма) гадаған етдији шејә шәфа вермәмишдир” сөзләриндә тәмиз нөв шәраб нәзәрдә тутулур вә, демәли, тәркибиндә мурдарлыг олмајан башга бир дәрман олмадығы тәгдирдә истифадә едилә билән диҝәр нәтәмизликләрдән фәргли олараг ону мүалиҹә үчүн истифадә етмәк олмаз.

Нәтиҹә

Дәвә сидији мурдардыр, ону вә диҝәр мурдарлыглары ичәријә гәбул едәрәк мүалиҹә үчүн истифадә етмәјә јалныз тәркибиндә мурдарлыг олмајан башга бир дәрман олмадыгда иҹазә верилир.

Дәвә сидији илә мүалиҹә сүннә дејил, бу, јалныз тәмиз әвәзедиҹи олмадыгда иҹазә верилән васитәдир.

Намаз вахты ҝәләндән сонра намаз гылмадан јатмаг олармы?

Имам Ибн Һәҹәр әл-Һәјтәми бу барәдә “Түһфәт әл-Мүһтаҹ” китабында белә јазыр: “Намаз вахты ҝәлдикдән сонра јатмаг арзуолунмаздыр, чүнки она ојанмаг үчүн маҹал олмаја биләр. Бу гәрар диҝәр намазлара да аиддир”.

“Јуху адамы бәрк үзүб онун шүуруну күтләшдирәндә намаз вахтындан сонра јатмаг олар. Вахтында ојанаҹағына вә мүддәти битмәдән кичик дәстәмаз алыб (палтар вә намаз јерини дә тәмизләјәр) намаз гылмаға вахты олаҹағына әмин олдугда да јатмаг олар. Әҝәр әмин дејилсәнсә, онда намаздан әввәл јатмаг гадағандыр”.

Нәтиҹә:

Намаз вахтындан сонра вә намаздан әввәл јатмаг арзуолунмаздыр, һәтта вахтында дәстәмаз алмаг вә намаз гылмаг үчүн ојана биләҹәјинизә әмин олсаныз да. Әҝәр әмин дејилсинизсә, онда намаздан әввәл јатмаг гадағандыр.

Дондурулмуш балығы (орта өлчүлү скумбријаны) јемәк олармы? О, ичалаты тәмизләнмәмиш сатылыр.

Ичалаты чыхарылмадан дондурулмуш, гурудулмуш, һисә верилмиш вә ја говрулмуш ири балығы ичини чыхарыб јемәк олар. Әҝәр онларын тәркиби гарын бошлуғуна ахыбса, истифадәдән әввәл ораны јумаг лазымдыр. Кичик балыглары ичалаты тәмизләмәдән дә јемәк олар. Ағыза бүтөв гојула билән балыг кичик һесаб олунур

Әри јанында олмадығы заман арвад евдән чыхмаг үчүн ондан иҹазә истәмәлидирми?

Шәфии мәзһәбинин алими Ибн Һәҹәр әл-Һәјтәми “Түһфәт әл-Мүһтаҹ” китабында бунлары јазыр: “Әҝәр арвад әри олмајанда ондан иҹазәсиз вә ја онун чыхмасына әринин гаршы олмамасына мөһкәм әмин олмадан еви тәрк едәрсә, бу ҝүнаһ вә итаәтсизликдир ки, (арвады тәминатдан мәһрум едир).

Истисна ашағыдакы һаллардыр: 1) евин там вә ја гисмән чөкмәси тәһлүкәси вар; 2) һәјат үчүн тәһлүкә вар; 3) кимсә әмлака суи-гәсд едир; 4) шәриәт һакиминин (имамын) јанына ҝетмәк лазымдыр ки, һаким онун әриндән һаглы олараг она лазым оланы тәләб етсин (тәминат вә с.); 5) дини (әсас) билик вә ја шәриәт суалына ҹаваб алмаг лазымдыр ки, әр вә ја онун мәһрәмләри (гардашы вә с.) она верә билмир.

Ислама әсасән валидејнләрин тәләби илә бошанмаг олармы?

Имам ибн Һәҹәр “Түһфәт әл-Мүһтаҹ” китабында бунлары јазыр: “Арзуолунан бошанманын сәбәби валидејнләрин буну тәләб етмәсидир, анҹаг бәзи ата вә аналарда мүшаһидә олундуғу кими, онлар инадкарлыг вә принсипә ҝөрә бошанмағы тәләб етмирләрсә. Һәм дә гарышыглыг вә бошанма сәбәби илә әлавә проблемләр олмадыгда”.

Һабелә имам әл-Димјати әл-Бәкри “Ианәтат-Талибин” китабында јазыр: “...әҝәр онлар ону инадкарлыгдан вә принсипдән ирәли сүрмәсәләр...” сөзләриндә објектив сәбәбин олмасы нәзәрдә тутулур. Әҝәр бошанма тәләби узағы ҝөрмәјән валидејнләрин инадкарлығына әсасланырса (јәни әсасландырылмыш сәбәб олмадан), онда онларын тәләби илә бошанмағын арзуолунмағы јохдур.

Нәтиҹә:

Әҝәр һәр ики валидејн вә ја онлардан бири оғлуна һәјат јолдашыны бошамағы әмр едәрсә, онда о шәртлә бошанмағы арзу олунур ки, валидејнләр егоист мүлаһизәләринә ҝөрә јох, әсаслы сәбәбләрә ҝөрә бошамағы тәләб едирләр. Әҝәр белә сәбәбләр јохдурса, бошанмаг арзуолунмаздыр. Әҝәр бошама, әр-арвадда һансыса проблемләрә вә ја чәтинликләрә сәбәб ола биләрсә, валидејнләрин тәләби илә бошанмаг һәмчинин арзуолунмаздыр.

Бошанма мәсәләси о һәрәкәт дејил ки, бурада мүтләг валидејнләрин әмрләринә табе оласан. Бу, валидејнләрә гулаг асмамаг - јәни Гуран вә Пејғәмбәр Сүннәси тәрәфиндән гадаған едилән бөјүк ҝүнаһ дејил.

Јемәкдән әввәл вә сонра әлләри јумағын арзу олундуғу Пејғәмбәрдән ﷺ өтүрүлүбмү?

Јемәкдән әввәл вә сонра әлләрин јујулмасына даир имамлар Ибну Мәҹа, әл-Бәјһәки вә әс-Сүјути Аллаһ Рәсулундан ﷺ һәдис нәгл едирләр: "Ким Аллаһ-Тәаланын евдә онун бәрәкәтини артырмасыны истәјирсә, гој јемәкдән әввәл вә сонра әлләрини јусун".

Имам әл-Тәбрани "Мүҹәм әл-Өвсат" китабында һәмчинин бу мөвзуда һәдис верир: "Јемәкдән әввәл вә сонра әлләрини јумаг инсаны јохсуллугдан гуртарыр. Вә бу, Рәбби елчиләринин адәтидир".

Шејхүлислам Зәкәријјә әл-Әнсари "Әл-Ғүрәр әл-Баһијә" китабында јазыр: "Јемәк етикасы јемәкдән әввәл вә ондан сонра әлләри јумаг вә ағзы јахаламагдыр. Ев саһибинин гонаглар јемәјә башламаздан әввәл биринҹи, јемәкдән сонра исә - сонунҹу олараг әлләрини јујуб ағзыны јахаламасы мәсләһәтдир".

Һәнбәли мәзһәбинин алими Ибн Гүдәмә әл-Мәгдиси "әл-Мүғни" китабында јазыр: "Јемәкдән әввәл вә сонра әлләри јумаг мәсләһәтдир, һәтта әҝәр дәстәмазда олсаныз да. Имам әл-Мәрвази демишдир: “Мән Әбу Абдулланы дәстәмазда ола-ола јемәкдән әввәл вә сонра әлләрини јудуғуну ҝөрмүшәм". Сонра о, јухарыда ҝөстәрилән һәдисләри јемәкдән әввәл вә сонра әлләрин јујулмасынын арзуолунанлығы үчүн дәлил олараг ҝәтирир.

Нәтиҹә:

Јемәкдән әввәл вә сонра әлләри јумаг, һәмчинин ағзы јахаламаг мәсләһәтдир. Әҝәр ев саһиби гонаглар гәбул едирсә, онлара хидмәт етмәк үчүн јемәкдән әввәл биринҹи әлләрини јумасы мәсләһәтдир, гонаглар исә јемәкдән сонра әлләрини јујуб ағызларыны јахалајырлар.