SUALLARINIZ

Ушаглара намаз гылмағы нечә јашдан өјрәтмәк лазымдыр?

Ушагларымыз - Аллаһын тәрбијәсини мәһз бизә етибар етдији мәхлуглардыр. Валидејнләрин әсас вәзифәси - ушаглара Рәббин һәр гулуна јеринә јетирмәји әмр етдијини өјрәтмәкдир.

Бу ваҹиб тәлим, шүбһәсиз ки, намазла башламалыдыр, чүнки Пејғәмбәрин һәдисиндә дејилир:

“Ушаға једди јашындан башлајараг намазы өјрәдин вә он јашындан ондан имтина етдијинә ҝөрә ҹәзаландырын” (әт-Тирмизи).

“Ианәт әл-Талибин” китабында ушагларын намаз гылмаға өјрәдилмәси илә бағлы ашағыдакылар јазылмышдыр”:

“Ушаглар ҹинсиндән асылы олмајараг - киши вә ја гадын - еһтијаҹларынын өһдәсиндән ҝәлә билдикләри, нә јејиб-ичә биләҹәкләрини ајырд едә билдикләри јаша чатдыгда (“тәмјиз” јашы) валидејнләр әмр етмәлидирләр ки, истәр фәрз намаз, истәр вахтындакы вә ја бурахылмыш намаз олсун, онлары бүтүн шәртләри илә гылсынлар.

Валидејнләр јохдурса, мәсулијјәт ата вә ја ана тәрәфиндән нәнә вә бабанын вә гоһумлугда онларын ардынҹә ҝәләнләрин үзәринә дүшүр. Әҝәр онлар да, бунлар да јохдурса, намаз гылмаг әмринин мәсулијјәти ушағын гәјјумуна верилир.

Лазым ҝәләрсә, ушаглара намаз гылмағы әмр етмәли вә һәтта итаәт етмәдикләри тәгдирдә ҹәзаландырылаҹаглары барәдә хәбәрдарлыг едилмәлидир”.

Ушаг он јашына чатдыгда, јухарыда садаланан инсанлар ушағын фәрз вә ја бурахылмыш намаза вә ја онун шәртләринә лагејд мүнасибәти заманы она ағры вә сағламлығына зәрәр вермәдән ҹәзаландырылмалыдырлар.

Аллаһ Рәсулунун сәһиһ һәдиси буна дәлилдир: “Сиз ушаглара једди јашына чатдыгда намаз гылмағы әмр един, он јашына чатдыгда исә (сәһләнкарлыг үзүндән) ҹәзаландырын” (Әбу Давуд).

Вә белә мүнасибәтин һикмәти ушагларда ибадәт баҹарыгларыны унутмаларына имкан вермәјәҹәк ибадәтдә чалышганлығы инкишаф етдирмәк вә мөһкәмләндирмәкдир.

Көрпә һејванлары аналарындан ајырмаг гәрары нәдир? Бунун гадаған олдуғу дејилир.

Өзүнүн “Фәтһ әл-Мүин” китабында Әһмәд ибн Әбд үл-Әзиз әл-Малибари дејир: “Һејван балалары сүд вә ја башга бир шејлә гидаланараг онсуз кечинә билсәләр, онлары аналарындан ајырмаға иҹазә верилир”.

“Ана сүдү илә гидаланан баланы анасындан ајырмаг арзуолунмаздыр, неҹә ки, мүмәјјиз ушағы (тәхминән 6-7 јашында, ағлы јахшы илә писи ајырд едә билир) анадан ајырмаг арзуолунмаздыр.

“Әҝәр бала ана сүдү олмадан кечинә билмирсә, онлары ајырмаг гадағандыр вә һәр биринин ајры-ајрылыгда алгы-сатгы мүгавиләси, кәсмәк мәгсәди илә ајрылдыглары һаллар истисна олмагла, етибарсыз сајылыр.

Анҹаг имам әс-Сүбки мәсәләни арашдырараг белә бир нәтиҹәјә ҝәлди ки, белә баланы анадан ајырыб ону кәсмәк гадағандыр (һарамдыр).

Аллаһын билијинә иман ҝәтирән гыз евдә динсиз валидејнләри вә ја доғма гардашынын гаршысында һиҹабсыз ола биләрми?

Мүсәлман гадын кәнар кишиләрин јанында бәдән һиссәләрини өртмәлидир, һәтта әҝәр бу јеткинлијә јахын ҝәнҹ олса да әҝәр бу кишиләр онун үчүн мәһрәм дејилсә. Шејх үл-Ислам Зәкәријјә әл-Әнсари өзүнүн “Шәрһ әл-Мәнһәҹ” китабында бунлары јазыр: “Ҝөбәк вә дизләри арасындакы бәдән һиссәләриндән башга еһтирас вә ҹазибәсиз мәһрәм гадына бахмаға кишијә иҹазә верилир. Һәмчинин гадынын да, ҝөбәк вә диз арасындакы бәдән һиссәләриндән башга, еһтирас вә ҹазибә олмадан мәһрәм кишијә бахмасына иҹазә верилир”. Бөјүк алим Сүлејман әл-Ҹамал өзүнүн “Һашијәт әл-Ҹамал” китабында “мәһрәм” сөзүнүн мәнасыны изаһ едәрәк дејир: “Мәһрәм - ган вә ја сүд гоһумлуғу јахуд никаһ сәбәби илә (гајната, гајнана, өҝеј гыз,өҝеј ата, өҝеј ана вә с.) јахын гоһумдур (киши вә ја гадын). Имам ән-Нәвави “Шәрһ әр-Рөвза” китабында јазыр: “Мәһрәмин мүсәлман вә ја имансыз олмасында фәрг јохдур”.

Нәтиҹә: Јухарыда ҝөстәриләнләрдән белә чыхыр ки, мүсәлман гыза евдә валидејн вә баҹы-гардашларын гаршысында, һәтта гејри-мүсәлман олсалар да, мәһрәм олмајан кәнар кишиләр олмадыгда һиҹабсыз олмаға иҹазә верилир.

Нафил оруҹ тутан шәхс сүфрәдә јемәјә раст ҝәлсә, оруҹу давам етдирә биләр, јохса ону позмалыдыр? Ешитмишәм ки, белә вәзијјәтләрдә сүфрәдә јемәк оруҹ позмур вә инсан оруҹун там ҝүнүнә бәрабәр мүкафат алыр.

Оруҹ тутан шәхсин имтина етмәклә ев саһибинин гонагпәрвәрлик һиссинә дәјмәси һалында арзу олунан оруҹу ачмасы мәсләһәтдир. Әҝәр ев саһиби исрар етмирсә, оруҹ тутмаға давам етмәк мәсләһәтдир.

Белә һалларда шәхс арзу олунан оруҹу ачарса, о заман оруҹ позулур оруҹ тутан шәхс исә оруҹ тутдуғу мүддәт үчүн мүкафат алаҹагдыр.

Өзүнүн “Фәтһ әл-Мүин” китабында Әһмәд ибн Әбд үл-Әзиз әл-Малибари јазыр: “Арзу олунан оруҹу тутана, һәтта бусон дәрәҹә арзуолунан олса да (сүннә мүәккәда), белә бир вәзијјәтдә ев саһибинин хошуна ҝәлмәк нијјәтилә оруҹ ачма әмри сәбәбиндән јемәк дадмаг мәсләһәтдир, нәзәрә алараг ки, ев саһибинә оруҹ тутаны ҝөрмәк чәтин олаҹагдыр, һәтта ифтар вахтынын јахынлашмасына бахмајараг”.

Буну Пејғәмбәрин ﷺ һәдиси сүбут едир, орада дејилир ки, Пејғәмбәр сәһабәләри илә гонаглыгда оларкән әнсарлардан бири оруҹа әсасланараг јемәкдән узаглашды. Пејғәмбәр ﷺ она мүраҹиәт етди: “Сәнин дин гардашын сәнин үчүн јемәк һазырлајараг өзүнә зәһмәт верди, сән исә дејирсән ки, оруҹ тутурсан. Оруҹуну ач вә башга ҝүн ону бәрпа елә” (әл-Бејһәки). Сонра јазылыр: “Шәхсә онун оруҹ тутдуғу ҝүнүн бир һиссәси үчүн мүкафат вериләҹәк вә онун бу оруҹу башга бир ҝүндә тутмасы мәсләһәтдир.

Ев саһибинин аҹ гонағы ҝөрүб кефи позулмурса, оруҹу кәсмәмәк, әксинә, ону давам етмәк даһа јахшыдыр”.

“Имам әл-Гәзали јазыр ки, белә шәхсин саһибини севиндирмәк нијјәти илә оруҹуну кәсмәси мәсләһәтдир”.

Никаһдан әввәл вә сонра бәј вә ҝәлин вә тәрәфиндән бир-биринә вериләнләрлә нә етмәк лазымдыр? Вә тәрәфләрдән биринин ону ҝери гајтарылмасыны тәләб етмәк һүгугу вармы? Вә тәләбдән сонра буну ҝери гајтармаг лазымдырмы?

Тој баш тутмајыбса, бәј вериләнләрин сәдәгә вә ја һәдијјә олдуғуну ҝөстәрән сөзләр демәмәјиб вә ја белә бир нијјәти олмајыбса, онда бәј ҝәлинә вердији һәр шеји ҝери алмаг һүгугуна маликдир. Евлилик баш вермишсә, һансы нијјәтлә вермәсиндән асылы олмајараг, евләнмәдән әввәл она вердијини ҝөтүрмәјә бәјин һаггы јохдур.

Бошандыгдан сонра әрин издиваҹда оланда арвадына вердији һәр шејин ҝери гајтармасы она вердији нијјәтдән асылыдыр. Әрин арвадыны тәмин етмәси үчүн лазым олан һәр шеј: јемәк, палтар, габ-гаҹаг, дараг кими ҝиҝијена әшјалары вә с. она галыр.

Јашајыш јерини һәдијјә вермәк нијјәтиндә олмадығы вә ону вердијини ҝөсәтәрән сөзләр сөјләмәдији тәгдирдә әр ону ҝөтүрмәк һүгугуна маликдир. Галан һәр шеј әрин нијјәтиндән асылыдыр.

(“Туһфәт әл-Муһтаҹ”)

Халчада мурдарлығын олдуғу јерә су төкүб ону силмәк кифајәтдирми?

Әҝәр натәмизлик (нәҹасәт) мүәјјән бир јерә дүшмүшсә вә нәзәрә чарпырса, ону арадан галдырмаг, бу јерә су төкмәк вә елә јумаг лазымдыр ки, бу јердә бу натәмизлијин хүсусијјәтләри галмасын: рәнҝ, дад, гоху.

Әҝәр ләкәләнмиш јердә натәмизлик әламәтләри јохдурса, бу јерә сују елә төкмәк кифајәтдир ки, о бу јердән кечсин.

Гејд

Халчаја дүшән мурдарлығы бу јерин алтына ләјән гојуб вә бу јерә су төкәрәк ону тәмизләнәнә гәдәр јујуб тәмизләмәк олар.

(“Туһфәт әл-Муһтаҹ”)