AY ALTINDA HƏYAT: MÜSƏLMAN TƏQVİMİNİN XÜSUSİYYƏTLƏRİ
AY ALTINDA HƏYAT: MÜSƏLMAN TƏQVİMİNİN XÜSUSİYYƏTLƏRİ
Bir çox oxucu üçün müsəlman (ay) təqviminə görə bu günün və ya növbəti ayın hansı olduğunu bilmək maraqlıdır; onlar bu təqvimin bizim adət etdiyimiz günəş təqviminə nə dərəcədə uyğun gəldiyi barədə soruşurlar. Bu gün insanların əksəriyyətinin istifadə etdiyi Qriqorian təqvimi ilə müqayisə apararaq, müsəlman təqvimi haqqında məlumat verməyə çalışacağıq.
1-dən 12-yə qədər
Beləliklə, günəş təqvimi üzrə adi il 365 (366) gündən ibarətdir və burada fevral ayı istisna olmaqla, aylar 30 və ya 31 gündən təşkil olunur. Ay təqvimində isə aylar 29 və ya 30 gündən ibarətdir. Müvafiq olaraq, ay ilinin başlanğıcı və onun bütün tarixləri günəş təqviminə nisbətən təxminən 10–11 gün irəli sürüşür.
Ay təqvimi ilə ilhesabının (təqvimin) başlanğıcı Allah Elçisinin ﷺ həyatında çox mühüm bir hadisə — Məkkədən sonralar Peyğəmbər şəhəri (Mədinətu an-Nəbəvi) və ya Mədinə adlandırılan Yəsribə köç etməsi (ərəbcə “hicrət”) olmuşdur. Bu köç (hicrət) Qriqorian təqvimi ilə 622-ci ildə baş vermişdir.
Müsəlman (ay) ilində də 12 ay vardır: 1) Məhərrəm, 2) Səfər, 3) Rəbiüləvvəl, 4) Rəbiüssani (Rəbiülaxir), 5) Cümədiül-ula (Cümədiüləvvəl), 6) Cümədiülaxir, 7) Rəcəb, 8) Şaban, 9) Ramazan, 10) Şəvval, 11) Zilqədə, 12) Zilhiccə.
Ayın göy sferasında 223 müxtəlif orbitdən və fərqli parametrlərə malik ellipslərdən ibarət çox mürəkkəb bir trayektoriya ilə hərəkət etməsi səbəbindən, ayın başlanğıcını və sonunu əvvəlcədən (dəqiqliklə) müəyyən etmək mümkün deyil. Buna görə də, ayların başlanğıcını yeni ayın görünməsini müşahidə edərək müəyyən etmək qəbul edilmişdir.
İnsan və Ay
Ay təqvimi ayı təbiətdə baş verən dövri proseslərə uyğun gəlir. Ay ayı ərzində dənizlərdə və okeanlarda qabarma-çəkilmələr baş verir, üstəlik onların gücü ay ayının günündən asılı olaraq artır və azalır; atmosferin davranışı dəyişir; Ayın Yerin maqnitofser şleyfindən (quyruğundan) keçməsi maqnitofserin parametrlərini dəyişir; həmçinin Günəş işığının Ayın səthindən əks olunması da dövri olaraq dəyişir.
Və bütün bu dəyişikliklər bitkilərin, heyvanların və insanın orqanizmində öz əksini tapır. Belə ki, qıcqırma (fermentasiya) proseslərinin intensivliyi, kənd təsərrüfatı bitkilərinin (yerkökü, kartof) oksigeni mənimsəməsi, heyvanların (xüsusən dəniz heyvanlarının) çoxalma dövrləri və ovulyasiyanın aylıq dövriliyi Ay dövründən (tsiklindən) asılıdır.
Müasir elm Ayın insana təsir etmə mexanizmlərini (əlaqələrini) aşkar etmişdir. Belə ki, təzə ay və bədirlənmiş ay günlərində Ayın Yerin təbəqələrinə (bərk və maye) göstərdiyi güclü qravitasiya təsiri nəticəsində aşağıdakı fiziki parametrlər kəskin şəkildə dəyişir: rütubət, atmosfer təzyiqi, temperatur, elektrik və maqnit sahələri.
Məlum olur ki, bu parametrlərin hətta cüzi dəyişiklikləri belə insan orqanizminə təsir edir. Lakin əgər bu dəyişikliklər kəskin və güclü baş verərsə, insanın orqanizmi isə əvvəlcədən zəifləmiş olarsa, bu, müxtəlif xəstəliklərin — məsələn, hipertoniya (yüksək təzyiq), ürək-damar pozuntularının müxtəlif fəsadlarının (residivlərinin) meydana gəlməsinə səbəb ola bilər. Buradan yola çıxaraq, dəstəmazın, namazın və müsəlmanların digər ibadət növlərinin yerinə yetirildiyi vaxt kəsiklərinin xüsusiyyəti aydın olur.
Səfər ayı
Səfər ayı müsəlman ay təqviminin ikinci ayıdır. Təəssüf ki, bəzi müsəlmanlar səhvən bu ayın hansısa xüsusi, "məşum" (uğursuz) bir ay olduğunu hesab edir, bu ayda harasa səfərə çıxmaqdan, nikah bağlamaqdan və ya ümrə (kiçik həcc) ziyarətinə getməkdən qorxurlar. Bunun əsasında cahiliyyə dövrü (İslamdan əvvəlki dövr) ərəblərindən qalma xurafat və qalıqlar dayanır.
Allah Elçisi Səfər ayının uğursuzluğu ilə bağlı bütün bu yanlış inancları (azğınlıqları) dağıdaraq belə buyurmuşdur: «İslamda təşəümə (uğursuz əlamətlərə, bədbin yozumlara) yer yoxdur, ən xeyirlisi isə təfəüldür (nikbin yozumlardır)» (əl-Buxari).
Peyğəmbərin digər bir hədisində buyurulur: «Nə əşyalarda uğursuzluq əlaməti vardır, nə də Səfər ayında və ya bayquşun ulamasında» (Müslim). Gördüyümüz kimi, bu hədislər İslamda belə yanlış dünyagörüşlərinə yer olmadığını və Səfər ayının özlüyündə bədbəxtlik ayı olmadığını sübut edir.
İlin digər aylarında olduğu kimi, bu ayın da bir çox fəzilətləri vardır. Dərk etmək lazımdır ki, öz-özlüyündə bədbəxtlik gətirən hər hansı bir xüsusi vaxt, gün, ay və ya tarix yoxdur. Bədbəxtliyi günlər və ya aylar deyil, Yaradanın qəzəbinə səbəb olan və tövbə etməli olduğumuz günah əməllərimiz gətirir. Günah işlədiyimiz günlər — məhz elə həmin günlər bədbəxt günlərdir.
Eyni zamanda, xoşbəxt günlər — Uca Allahın razılığına səbəb olan xeyirli və saleh əməllər işləməkdə müvəffəq olduğumuz günlərdir. Qadir Rəbbimiz hamımıza haqqı haqq olaraq görməyi, batili isə batil olaraq tanımağı nəsib etsin, bizi doğru yolda sabitqədəm eləsin və İslama zidd olan azğınlıqlardan və xurafatlardan qorusun! Amin.
