İMAM, HAFİZ, GÖRKƏMLİ ALİM CƏLALƏDDİN ƏS-SÜYUTİ
İMAM, HAFİZ, GÖRKƏMLİ ALİM CƏLALƏDDİN ƏS-SÜYUTİ
İmam, hafiz, mühəddis, fəqih və görkəmli alim Cəlaləddin əs-Süyuti — tam adı ilə Cəlaləddin Əbu əl-Fəzl Əbdürrəhman ibn Kamaləddin ibn Əbu Bəkr ibn Muhəmməd əl-Xuzeyri əs-Süyuti əl-Misri əş-Şafii (Allah ona rəhmət etsin) hicrətin 849-cu ilində, Rəcəb ayının bazar ertəsinə keçən gecə Qahirə şəhərində dünyaya gəlmişdir.
Onun atası Əbu Bəkr dindar bir alim idi. O, Asyut şəhərində (Misir) qazı kimi çalışmış, sonra isə Qahirəyə köçmüşdür. Doğulduqdan sonra yeddinci gün ata oğluna Əbdürrəhman adını qoydu, lakin sonralar onu Cəlaləddin deyə çağırırdı.
Əbdürrəhman adı Əbu Bakr əs-Siddiq-in oğlunun adı ilə eynidir (Allah onların hər ikisindən razı olsun).
İmam Cəlaləddin əs-Süyuti demişdir:
“Düşünürəm ki, atamın belə bir niyyəti var idi. Çünki onun öz adı Əbu Bakr əs-Siddiq idi və buna görə də o, mənə Əbd ar-Rahmən ibn Əbi Bəkrin şərəfinə Əbdürrəhman adını verdi.”
Rəvayət olunur ki, anası hamilə olduğu vaxt atası Cəlaləddinin anasından kitabxanadan ona bir kitab gətirməsini xahiş etmişdi. Orada olarkən qadının doğuş sancıları başladı və nəticədə o, uşağı elə kitabxananın içində dünyaya gətirdi. Buna görə də ona “İbnul-kutub” — yəni “Kitabların oğlu” ləqəbi verilmişdir.
İmam Cəlaləddin əs-Süyutinin atası şəriət qaydalarına çox ciddi şəkildə riayət edən və fiqhi hökmlər çıxararkən son dərəcə ehtiyatlı davranan bir alim idi. O, tez-tez keçirilən məclislərdən uzaq durar, daim Quran oxuyar və hər cümə günü Qurani-Kərimin tilavətini tam şəkildə başa çatdırardı.
Atası vəfat etdikdə Cəlaləddin əs-Süyutinin cəmi beş il yeddi ay yaşı var idi. Həmin vaxta qədər o, Quranı əzbərləyərkən At-Tahrim surəsinə qədər çatmışdı.
Onun qəyyumluğu bir qrup ləyaqətli insanlara həvalə edildi. Onların arasında Kamal ibn al-Humam (hicri 861-ci ildə vəfat etmişdir) də var idi və o, Cəlaləddinə xüsusi diqqət göstərirdi.
Cəlaləddin əs-Süyuti səkkiz yaşına çatmamışdan əvvəl Müqəddəs Qurani-Kərimi tam şəkildə əzbərləyib başa vurmuşdur.
Atası hələ uşaqlıq çağlarında Cəlaləddin əs-Süyutidə elmə böyük sevgi aşılamışdı. Əbdürrəhmanın üç yaşı olanda atası onu hafiz İbn Həcər al-Əsqalaninin (h. 852-ci ildə vəfat etmişdir) məclisinə aparmışdı. Həmçinin onu müxtəlif elmlərin mütəxəssisləri olan məşhur alimlərin məclislərinə də aparırdı. Onların arasında şeyx və mühəddis Zaynuddin Ridvan al-Aqabi də var idi (h. 852-ci ildə vəfat etmişdir).
İmam əs-Süyuti hicri 869-cu ildə Hajj ziyarətini yerinə yetirmişdir. Bu səfər zamanı o, Zəmzəm suyundan içmiş və arzu etmişdi ki, fiqh elmində Siracuddin əl-Bulqininin (h. 868-ci ildə vəfat etmişdir) səviyyəsinə çatsın, hədis elmində isə hafiz İbn Həcə əl-Asqalaninin səviyyəsinə yüksəlsin (Allah onların hamısına rəhmət etsin).
Müəllif (İmam əs-Süyuti) özünün "Husn əl-Muhadara" kitabında uşaq yaşlarında bir çox saleh insanların yanında olduğunu və onlardan bərəkət (feyz) aldığını qeyd edir. Onun dərs aldığı alimlərin bir çoxu da Allahdan qorxan təqvalı sufilər idi. Şübhəsiz ki, o, bu ustadlarından dini elmlərlə yanaşı, İslamın ruhu adlandırılan təsəvvüfə (sufizmə) olan sevgini də mənimsəmişdi.
İmam əs-Süyutinin təsəvvüfə münasibətinə gəlincə, onun "ər-Radd alə mən axlədə iləl-ard" kitabındakı aşağıdakı sözləri buna sübutdur:
İmam əs-Süyutinin təsəvvüfə (sufizmə) olan münasibətinə gəlincə, onun "ər-Radd alə mən axlədə iləl-ard" kitabındakı aşağıdakı sözləri buna aydın sübutdur:
"Şərqdən qərbə qədər bütün yer üzündə hədis və ərəb dili sahəsində məndən daha yaxşı bilən (mütəxəssis) yoxdur; əlbəttə, əgər o şəxs Xızır, qütb və ya mənim tanımadığım övliyalardan biri deyilsə."
Bundan əlavə, Cəlaləddin əs-Süyuti yazır ki, o, səkkiz yaşına çatmamış Müqəddəs Quranı əzbər öyrənmişdir. Daha sonra fiqh elmi üzrə bəzi kitabları, o cümlədən Minhəc al-Talibin, islam hüququnun əsasları (üsul əl-fiqh) üzrə Minhəc əl-Usul, həmçinin qrammatika üzrə Əlfiyyə İbn Malik və başqa əsərləri də əzbərləmişdir.
Bundan sonra o, həmin dövrün müxtəlif görkəmli alimlərinin yanında böyük səylə təhsil almağa başlamışdır.
İmam əs-Süyutinin şagirdi olan əd-Davudi, müəlliminin tərcümeyi-halını yazarkən, onun dərs aldığı bütün alimləri qeyd etmişdir. Onların sayı əlli bir nəfərə çatır.
On yeddi yaşında Cəlaləddin əs-Süyuti ərəb dilini tədris etmək üçün icazə (icazətnamə) almışdır. Həmin il o, ilk əsərini — Şərh əl-İstiazə val-Bəsmələ adlı kitabını yazmışdır. Bu əsərə əl-Bulqini (h. 868-ci ildə vəfat etmişdir) rəy yazmışdır.
İyirmi yeddi yaşında isə imam əs-Süyuti dərs demək və fətva vermək üçün də icazə almışdır.
İmam əs-Süyuti (Allah ona rəhmət etsin) iti zəkaya və misilsiz yaddaşa sahib idi. O, bir insanda nadir hallarda birləşən bir çox sahələrdə dərin biliyə malik idi. Həqiqətən də, Allah Öz mərhəmətini istədiyi kəsə bəxş edir.
İmam Cəlaləddin əs-Süyuti demişdir:
“Allah mənə yeddi elmdə dərin bilik bəxş etmişdir: Quranın təfsiri, Hədis elmi, Fiqh (islam hüququ), ərəb qrammatikası (nəhv), məna elmi — İlm al-Ma'ani, bəlağətin bəyan bölməsi — İlm əl-Bəyən və üslubiyyə — İlm al-Badi. Bütün bunları ərəblərə və fəsahətli natiqlərə xas üslubda öyrənmişəm, əcnəbilərin və filosofların üslubunda deyil.
Mən əminəm ki, bu yeddi elmdə (fiqhdən başqa) mənim çatdığım səviyyəyə və əldə etdiyim bilik həcminə nə mənim şeyxlərimdən biri, nə də onlardan aşağı olanlardan heç kim çatmamışdır. Fiqhə gəldikdə isə bunu demərəm: çünki bu sahədə mənim şeyxim məndən daha iti düşüncəli və daha güclü idi.”
Alim İbn əl-İmad (Allah ona rəhmət etsin) Şəzərət əz-Zəhəb adlı kitabında imam əs-Süyuti haqqında belə yazır:
“O, öz dövrünün hədis elmi sahəsində ən bilikli alimi idi: ravilərlə, nadir hədislərlə, hədis mətnləri və isnadları ilə bağlı məsələlərdə, həmçinin onlardan fiqhi hökmlər çıxarmaq bacarığında. O özü bildirmişdi ki, iki yüz min hədisi əzbər bilir və deyirdi: ‘Əgər mən daha çox hədis tapsaydım, onları da əzbərləyərdim.’”
