Зәкәријја әл-Әнсари
Зәкәријја әл-Әнсари Зәкәријја әл-Әнсари
Шејхүлислам Зајнуддин Әбу Јәһја Зәкәријја әл-Әнсари Мисирдә, Сүнәјкә шәһәриндә, Һиҹри-гәмәри тәгвиминин 823-ҹү илиндә доғулмушдур. Бәзи тарихчиләр јазырлар ки, о, Һиҹри-гәмәри тәгвиминин 824-ҹү јахуд һәтта 826-ҹы илидә доғулмушдур.
Ушаглығында доғма шәһәриндә о, гураны вә шәриәт елмләрини өјрәнмәјә башлајыр. Һиҹри-гәмәри тәгвиминин 841-ҹи илиндә Зәкәријја әл-Әнсари өз шәһәрини тәрк едир вә тәһсил алмаг үчүн әл-Әзһәр университетинә дахил олур.
Билик уғрунда јолларда
Онун әл-Әзһара неҹә дүшмәси һаггынла мараглы рәвајәт вар. Бир дәфә Зәкәријја әл-Әнсаринин доғулдуғу Сүнәјәкәдән мөмин шејх Рәби бин Абдулла әс-Сүләми кечирмиш. Вә орада бир гадын она јахынлашыб јалварыр ки, шејх она көмәк етсин. О, дејир ки, әри вәфат етмишдир, шәһәрин хачпәрәст мүдири исә онун оғлуну алыб өзүнүн ишчиләриндән бири етмәк истәјир. Шејх гадына оғлуну азад етмәкдә көмәклик ҝөстәрир, сонра дејир: «Әҝәр истәјирсән ки, оғлунун мүдирлә даһа проблеми олмасын, ону Әл-Әзһара охумаға ҝөндәр. Онун тәминатыны исә мән өз үзәримә ҝөтүрүрәм». Кичик шәһәрҹикдә онун нәсиби јалныз әкинчи олдуғу үчүн анасы ону охмаға ҝөндәрмәјә разылыг верир.
Зәкәријја әл-Әнсаринин шаҝирди олмуш мәшһур алим вә мөмин Абдул Вәһһаб әш-Шәрани јазыр ки, о, өзү һаггында белә данышырды: «Мән әл-Әзһара ҝәнҹ вахтымда ҝәлмишәм. Дүнјәви һеч нә мәни аздырмырды, вә мән өз гәлбими инсанлардан һеч кимлә бағламадым. Мән чох вахт аҹ галырдым, ҝеҹәләр чыхыб гарпыз габыгларыны јығыр, онлары јујуб јејир вә бунунла кифајәтләнирдим. Узун мүддәт беләҹә јашамышам, вә ондан сонра Аллаһ мәнә Өзүнүн диндар, мөмин гулларындан бири илә ҝөрүшдүрдү. О, дәјирманда ишләјирди, һәмишә мәним вәзијјәтимлә марагланар, мәним үчүн јемәк, палтар вә китаб аларды. О, мәнә дејәрди: «Зәкәријја, мәндән өтрү өз вәзијјәтиндән горхма». Бир нечә ил беләҹә давам етди. Бир ҝеҹә һамынын јатдығы заман о, әлимдән тутуду вә деди: «Ҝедәк мәнимлә!». О, мәни Әл-Әзһарда һүндүр пилләкәнин јанына ҝәтириб деди: «Галх!». Мән галхмаға башладым, о исә һеј тәкрар едирди: «Галх!» - мән ахырынҹы пилләјә чатана кими. Сонра хаһиш етди ки, ашағы дүшүм вә деди: «Еј Зәкәәријјә, сән узун өмүр сүрәҹәксән, јашыдларындан чох јашајаҹагсан вә сәнин дәрәҹән галхаҹаг, вә сән «шејхүлислам» вәзифәсини тутаҹагсан (али шәриәт һакими вәзифәси нәзәрдә тутулур), вә бу вәзифәдә узун мүддәт галаҹагсан. Сәнин шаҝирдләрин «шејхүлислам» вәзифәсини сәнин сағлығында тутана кими вә ҝөзләрин кор олана кими јашајаҹагсан. Мән сорушдум: «Доғруданмы корлугдан ҹанымы гуртара билмәрәм?». Мөмин ҹавабында «Јох! Гуртара билмәзсән», - деди. Бундан сонра о ҝөзүмдән итди вә мән бир даһа ону ҝөрмәдим.
Вә доғрудан да мөминин дедији кими, Зәкәријја Әл-Әнсари узун өмүр сүрмүш онун дедикләринин һамысыны ҝөрмүшдүр.
Әл-Әзһарда о, Ислам дүнјасынын мәшһур алимләриндән дәрс алмышдыр. Онун мүәллимләри арасында өз дөврүнүн мүһәддисләр имамы олан Ибн Һәҹәр Әл-Әсгәлани кими ҝөркәмли алимләр олуб. О, практики олараг о заман мүмкүн олан бүтүн елмләри өјрәнмиш бир аздан сонра бу елмләрдә нүфузлу шәхсијјәт олмушдур.
Суфиләрин јолу
Лакин онун гәлбиндә хүсуси јер тутан бир елм варды. Бу, үрәји, гәлби бүтүн гүсурлардан, писликләрдән тәмизләмәјә вә ону дәјәрли, тәрифли хүсусијјәтләрлә бәзәмәјә өјрәдән елм иди, јәни суфизм, тәсәввүф һаггында елм иди.
Әш-Шәрани јазыр ки, Зәкәријја әл-Әнсари она данышырмыш ки, һәлә ҝәнҹ јашларындан суфиләрин јолу онун үрәјиндә хүсуси јер тутурмуш вә о, тез-тез онларын Аллаһы зикр етдикләри мәҹлисләрә ҝедәрмиш.
О, мәшһур суфии шејхи Мүһәммәд бин Өмәр әл-Вәситин рәһбәрлији алтына дахил олур. Онун шаҝирди олмаг үчүн јанына ҝәлир, гырх ҝүн орада галыр вә онун габағында «Суфиләрин гајдалары» китабыны өјрәнир.
Суфиләрин елмләриндән Зәкәријја әл-Әнсаринин дәриндән башы чыхырды, вә алимләр онларда шүбһә доғура билән мәгамлары изаһ етмәк үчүн она мүраҹиәт едирдиләр. О, дејирди: «Суфи биликләринә малик олмајан алим һеч бир әдвијјатсыз гуру гоғала бәнзәјир».
Суфи китабларына үстүнлүк вердијини вә тез-тез онларын мәҹлисләринә ҝетдијини ҝөрән јашыдлары онун һаггында дејирдиләр ки, о, шәриәт елмләриндә мүвәффәгијјәт газанмаз. Лакин онларын прогнозлары баш тутмады, чүнки бүтүн елмләрдә, шәриәт елмләри дә дахил олмагла, о, өз мүасирләриндән чохларыны өтүб кечмишди.
Зәкәријја әл-Әнсари елмләрин мүхтәлиф саһәләри үзрә гырхдан чох китаб јазмышдыр. Онун тәфсир, һәдис, фигһ, суфизм (тәсәввүф), грамматика, мәнтиг вә чохлу диҝәр елмләр үзрә китаблары вар.
Зәкәријја әл-Әнсари һүгугшүнаслыг үзрә мәшһур «Бәһҹәт» китабына шәрһ јазанда онун мүасирләриндән бири бу китабын нүсхәләриндән бириндә јазмышды: «Кор вә ҝөрәнин шәрһи», нәзәрдә тутараг ки, Зәкәријја әл-Әнсари өзү бу китаба шәрһ јаза билмәзди вә она бир јердә елмләр өјрәнмиш кор досту көмәк етмишдир. Зәкәријја әл-Әнсари дејирди ки, бу китабы о, тәкҹә базар ертәси вә ҹүмә ахшамы ҝүнләриндә јазыб, чүнки һәдисә ҝөрә бу ҝүнләр әмәлләримиз галхыр.
Зәкәријја әл-Әнсари Аллаһын она әта етдији узун өмүр бојунҹа чохлу мәсул вәзифәләрдә олмушдур. О, Мисирин ири тәһсил оҹагларында дәрс демишдир. Онун шаҝирдләри олмаг арзусујла мүхтәлиф шәһәрләрдән јанына адамлар ҝәлирдиләр. Чох узун бир өмүр сүрдүјү үчүн Гуран вә һәдисләри адамлар мәһз ондан өјрәнмәјә чалышырдылар ки, бу минвалла Пејғәмбәрә кими һәдис охујанларын сырасы гысалсын. Аһыл јашына чатанда, артыг киминсә вә Пејғәмбәр арасында һәдис сөјләјәнләрин сајы аз олан адам ондан башга һеч ким галмамышды. Буна ҝөрә дә, елмләрдән јахшы башы чыхан һәтта танынмыш алимләр ондан Гуран вә һәдис охумаг үчүн иҹазә алмаға чалышырдылар.
Онун шаҝирдләри чох иди. Онун сон ҝүнләриндә Мисирин ҝөркәмли алимләринин әксәријјәти, вә һәм тәк ҹә Мисирин дејил, онун шаҝирдләри ја да шаҝирдләринин шаҝирдләри идиләр.
Зәкәријја әл-Әнсаридән дәрс аланларын арасында Ибн Һәҹәр Һәјтами, Шәһабәддин әр-Рәмли, Шәмсәддин әр-Рәмли вә чохлу диҝәр танынмыш шәхсијјәтләр варды. Ибн Һәҹәр Һәјтами онун һаггында демишдир: «О, ҝөрдүјүм алимләрин ән јахшысыдыр…».
давамы вар
