Tövbə edirik və yenidən günah işləyirik…

Tövbə haqqında

Hər bir müsəlman ölümə layiq şəkildə hazırlaşmalı, mümkün qədər çox saleh əməl etməli, pis əməllərdən uzaqlaşmalı və bütün şərtlərinə riayət etməklə daim səmimi tövbə etməlidir.

Tövbənin fəzilətləri

«Tövbə» (tövbə) termini ərəb dilində «qayıtmaq» mənasını verir. Deyilir: «tabə» – insanın qayıtması zamanı («tabə» – tövbə mənasını verən «tövbə» sözünün ərəb köküdür). Şəriətdə isə tövbə – Uca Allahın dərgahına qayıtmaq, Şəriətin pislədiyi əməllərdən onun bəyəndiyi əməllərə yönəlmək deməkdir. Tövbə hər bir insan üçün icma‘a (İcma‘ – Qurandan və Sünnədən hökm çıxarmaq hüququna malik müctəhidlərin (müsəlman alimlərin) yekdil rəyi) əsasən vacibdir. Çünki günahları tərk etmək daim yerinə yetirilməli olan bir vəzifədir. Tövbədə qulun həlak olmaqdan xilas olması və əbədi məskəndə oddan qurtulması vardır. Tövbənin fəziləti haqqında saysız-hesabsız ayələrdə və çoxsaylı hədislərdə bəhs edilmişdir.

Uca Allah Qurani-Kərimdə buyurur: Məna etibarilə: «Ey iman gətirənlər! Allaha səmimi tövbə edin, yəni bir daha bu günaha qayıtmayın və onu etməyi arzulamayın» («ət-Təhrim» surəsi, 8-ci ayə; «Təfsir əs-Savi», c. 4, s. 290). Həmçinin buyurur: Məna etibarilə: «Həqiqətən, Allah günahlardan tövbə edənləri sevir və təmizlənənləri sevir, onları mükafatlandırır və ucaldır» («əl-Bəqərə» surəsi, 222-ci ayə; «Təfsir əl-Cəlaleyn»).

Bu ayədə tövbə edənlər o kəslərdir ki, onlardan günah çıxan kimi dərhal tövbə edirlər. «Çirklər» sözü ilə həm zahiri (çirk, nəcasət və s.), həm də batini (təkəbbür, qürur, həsəd və s.) mənfi xüsusiyyətlər nəzərdə tutulur («Təfsir əs-Savi», c. 1, s. 144).

Peyğəmbər Məhəmmədin mübarək hədislərində buyurulur: «Günahdan tövbə edən, heç günah etməmiş kimidir»; «Tövbə edən Allahın sevimlisidir»; «Həqiqətən, Allah qulun ölümqabağı xırıltılı nəfəs almağa başlamasına qədər onun tövbəsini qəbul edir»; «Qul tövbə etdikdə Allah onun tövbəsini qəbul edir, yazan mələklərə onun pis əməllərindən yazdıqlarını unutdurur, bədən üzvlərinə etdikləri günahları unutdurur, yer üzündəki və göydəki məkanına da unutdurur. Qiyamət günü onu gətirərlər və məxluqlardan heç biri onun əleyhinə şahidlik etməz».

Bəzi alimlər belə demişlər: həqiqətən, qul günahlardan tövbə etdikdə onun bütün keçmiş günahları savablara çevrilir və bu məna Uca Allahın sözlərindən anlaşılır:

Məna etibarilə: «Allah onların pis əməllərini yaxşı əməllərlə əvəz edər» («əl-Furqan» surəsi, 70-ci ayə).

Tövbə edənlər haqqında çoxlu heyrətamiz və məşhur ibrətli hekayələr vardır. Biz isə onlardan yalnız birini qeyd etməklə kifayətlənəcəyik. Bunun vasitəsilə Uca Allahın mərhəmətinin sonsuzluğunu və günahkar və itaətsiz qullarına qarşı səxavətini, onların günahkarlığına və itaətsizliyinə baxmayaraq, anlayacağıq.

Rəvayət olunur ki, Musa peyğəmbərin dövründə tövbəsində sabit olmayan bir insan yaşayırdı. O, tövbə edir, sonra isə yenidən günah işləyirdi. Bu hal 20 il davam etdi.

Uca Allah Musaya vəhy etdi: «Quluma xəbər ver ki, Mən ona qəzəblənmişəm və Mənə asi olduğuna görə onun günahlarını bağışlamayacağam. Ona bildir ki, Mənim əzabım ona çatacaq».

Musa bu xəbəri həmin şəxsə çatdırdı. O, kədərləndi, qəlbi yandı və səhraya qaçdı. Başını göyə qaldıraraq dedi: «Ey Rəbbim! Sənin mərhəmət xəzinələrini tükəndirən bu nə xəbərdir? Yoxsa mənim itaətsizliyim Sənə zərər verdi, yaxud Sənin bağışlamağını aşdı? Sənin “Mən səni bağışlamayacağam” deməyinə səbəb olacaq qədər qulun hansı günahı ola bilər ki, Sən onu bağışlamayasan? Səxavət Sənin əzəli sifətlərindən olduğu halda, günah isə mənim yaradılmış xüsusiyyətim olduğu halda, Sən necə məni bağışlamayacaqsan? Məgər mənim xüsusiyyətlərim Sənin xüsusiyyətlərini üstələyib?

Xeyr, belə deyil, bu mümkün deyil. Həqiqətən, Sənin qapıların istəyənlər üçün açıqdır və Sənin bağışlamağın günahkarların ümid yeridir. Əgər Sən məni Öz mərhəmətindən ümidsizliyə düçar etsən, qulun kimin qapısına getsin? Ey Allahım! Əgər Sənin mərhəmətin tükənibsə və məni cəzalandırmaq vacib olubsa, bütün şəhərlərdəki qullarının bütün günahlarını mənim üzərimə qoy ki, mən Sənin atəşində yanım, digər qulların əvəzinə».

Uca Allah Musaya buyurdu: «Get və qulumа de: “Əgər sənin günahların göyləri və yeri dolduracaq qədər çox olsaydı belə, Mən Sənə etdiyin gözəl duaya görə onları sənə bağışladım”».

Tövbəyə başlamaq – qəlbin qəflət yuxusundan oyanması, qulun öz pis vəziyyətini və Uca Allahın qəzəbinin onu yaxalayacağını dərk etməsi, cəhənnəm əzabına dözə bilməyəcəyini xatırlaması və bütün bunların onu tövbəyə gətirib çıxarmasıdır.

Tövbənin əlamətləri

Tövbənin əlamətləri – pis dostları və şərikləri tərk etmək, tövbə edən insanın onların arasında olmağı özünə ağır bilməsi, tənhalığa qarşı sevginin yaranması, az danışmaq, fayda verməyən şeyləri tərk etmək, ibadəti artırmaq, Allahı daim zikr etmək, gözlərin ağlaması və kədər, dəyərli vaxtın çirkinliklər və şəhvətlər içində boş yerə keçirilməsinə görə çoxlu ah-nalə və ağlamaq, gecə-gündüz Uca Allahdan bağışlanma diləməkdir.

Tövbənin bəhrələri

Tövbənin bəhrələri – şeytanın sevimlisi olduqdan sonra Rəhmanın sevimlisinə çevrilmək, pis əməllərinin savablara çevrilməsi, ibadətdən zövq almaq və Yaradanla ünsiyyətin şirinliyini hiss etmək, rədd edilmiş əməllərinin qəbul edilən əməllərə çevrilməsi, nurdan məhrum olduqdan sonra iman nurunun qəlbinə qayıtması, mələklərin əvvəllər onun pis qoxusundan uzaqlaşdıqları halda, indi onun ibadətinin gözəl ətrinə qulaq vermələri. Bütün bunlar səmimi tövbənin bəhrələridir. Bunlar necə də səxavətli bəhrələrdir! Uca Allahın qullarına mərhəməti necə də böyükdür! Çünki O, onlara ibadət etməyə kömək edir, tövbə edən şəxsin altmış illik və bundan da artıq günahlarını bir saat ərzində bağışlayır! Ah, qarşılığını verməyin mümkün olmadığı bu mərhəmətlər necə də böyükdür! Qullarına qarşılıqsız bəxş edən Bəxşiş verənə şükr etməyin mümkün olmadığı bu nemətlər necə də əzəmətlidir!

Uca Allah buyurur (məna etibarilə): «Bütlərə ibadət edərək kafir olanlar, Şəriətin icazə vermədiyi halda insanları öldürənlər və zina edənlər əbədi Cəhənnəmdə olacaqlar». Lakin tövbə edən, İslamı qəbul edərək bütpərəstlikdən, qətldən və zinadan əl çəkənlər elə insanlardır ki, onların pis əməlləri yaxşı əməllərə çevrilmişdir. Beləliklə, törətdikləri cinayətlərdən səmimi şəkildə tövbə edənlərin şər əməlləri onlar üçün xeyir olaraq yazılacaqdır. Peyğəmbərin hədisində buyurulur: «Günahlardan tövbə edən, heç bir günah etməmiş kimidir».

Əbu Zərrin rəvayət etdiyi digər səhih hədisdə deyilir ki, Qiyamət günü Ərəfat düzündə hər kəs öz əməllərinə görə cavab verərkən, Uca Allah qulunun kiçik günahlarının ona göstərilməsini, böyük günahlarının isə onlardan ayrılmasını əmr edəcək. Sonra həmin insana kiçik günahlarının siyahısı təqdim ediləcək və ondan soruşulacaq: «Filan gün filan günahı etmisənmi?» İnsan təslim olaraq deyəcək: «Bəli, ey Rəbbim, mən bu günahı etmişəm». O, çox qorxacaq ki, sonra böyük günahlarına görə də sorğu-sual ediləcək. Daha sonra eşidəcək ki, onun pis əməlləri yaxşı əməllər kimi yazılmışdır. Tutaq ki, ömrünü günah və cəhalət içində keçirən bir insan imamın xütbəsini eşitdi. Bu xütbə ona təsir etdi və həmin şəxs etdiyi əməllərdən tövbə etməyə, Uca Allah qarşısında və insanların qarşısında olan bütün borclarını yerinə yetirməyə səmimi şəkildə niyyət etdi. Əgər bu insan təmiz tövbə və səmimi niyyətlə ölərsə, Allahın mərhəməti ilə onun bütün pis əməlləri yaxşı əməllər kimi yazılacaq. Hətta bu insanın üzərində qalan başqalarının borclarını da Yaradanın iradəsi olarsa, Uca Allah Özü ödəyəcək!