Нигаб - вәзифәдир јохса адәт?
Нигаб - вәзифәдир јохса адәт?
Нигаб ҝејмәк мөвзусу тәкҹә мүсәлманлар арасында дејил, диҝәр динләрин нүмајәндәләри вә диндән узаг инсанлар арасында да ҝениш мүзакирә мөвзусу олмушдур. Ејни заманда, һәм ҝејимдә Ислам нормаларына риајәт едәнләр, һәм дә үмумијјәтлә онлара әмәл етмәјәнләр нигаб тахмағын мәҹбуријјәти вә ја гадағанлығындан данышырлар. Бу бахымдан мән нигабын Исламдакы вәзијјәтини ајдынлашдырмаг вә бу мөвзуда илаһијјатчы алимләрин фикирләри һаггында мәлумат вермәк үчүн бу материалы јазмаг гәрарына ҝәлдим.
Нигаб - гадынын үзүнү тамамилә өртән, ҝөрмәк үчүн јалныз дар ҝөз јувалары гојан бир ҝејимдир. Нигаб вә һиҹаб арасындакы фәрг хариҹи ҝөрүнүшүн ҝизләдилмә дәрәҹәсиндәдир.
Һиҹаб Ислам нормаларына ујғун олараг үзүн вә әлләрин овалы (чеврәси) истисна олмагла, гадынын бүтүн бәдәнини өртүр. Нигаб ҝөзләрдән башга бүтүн үзү өртәрәк даһа јүксәк дәрәҹәдә ҝизләтмә тәмин едир.
Илк нөвбәдә гејд етмәк лазымдыр ки, нигаб ҝејмәјә даир дөрд мәзһәб алимләринин фикирләри мүхтәлифдир.
Бу мәсәләнин ганунилији илк нөвбәдә Гурандан ҝәлир. Аллаһ Гуранда бујуруб:
(мәнасы) “Вә гој онлар ҝөрүнәнләрдән башга зинәтләрини ҝөстәрмәсинләр” (“ән-Нур” сурәси, ајә 31).
Ибн Аббас изаһ едир: “Бу, онун үзү вә әлләридир”.
Әксәр һүгугшүнас алимләр һесаб едирләр ки, азад мүсәлман гадынын өврәти, јәни кәнар кишиләрдән ҝизләдилмәси лазым олан - онун үзү вә әлләри истисна олмагла бүтүн бәдәнидир. Бу, мөминләрин анасы Аишәдән өтүрүлән ашағыдакы һәдислә тәсдигләнир:
“Пејғәмбәр ﷺ демишдир: “Ја Әсма, гадын ҹинси јеткинлик јашына чатанда, бундан вә бундан башга онун бир јерини ҝөрмәмәлидирләр”, - үзүнә вә әлләринә ишарә етмишдир” (Әбу Давуд вә башгалары ҝәтирмишләр).
Ибн Аббасдан әл-Бухари вә Мүслимин “Сәһиһләриндә” нәгл олунур ки, әл-Фәдл Пејғәмбәрин ﷺ јанында оланда Һәсәм гәбиләсиндән бир гадын Аллаһын Елчисинә суал вермәк үчүн онлара јахынлашды. (Һәдисин бәзи версијаларында онун ҝөзәл олдуғу билдирилир). Әл-Фәдл она бахмаға башлады вә о да она бахмаға башлады , вә онда Пејғәмбәр ﷺ әл-Фәдлин үзүнү башга истигамәтә чевирди, анҹаг гадына үзүнү өртмәсини демәди. Үз өртүлмәли олан оврәт олсајды, Пејғәмбәр ﷺ ондан үзүнү өртмәсини хаһиш едәрди.
Һәмчинин Ибн Өмәрин һәдисиндә нәгл олунур ки, Пејғәмбәр ﷺ демишдир: “Һәҹҹ едән гадынлар гој үзләрини нигабла өртмәсинләр вә әлҹәк ҝејмәсинләр” (әл-Бухари).
Сонра дөрд мәзһәб алимләриндән оврәт - азад јеткин мүсәлман гадынын мүтләг ҝизләдилмәси лазым олан бәдән һиссәләри һаггында ситатлар ҝәтирәҹәјәм.
Һәнәфи алими әл-Гүдури “Мүхтәсәр әл-Гүдури” әсәриндә гејд едир: “Гадынын үзү, голлары вә ајагларындан башга бүтүн бәдәни оврәтдир” (с.26).
Имам әл-Ајни “Әл-Бинаә Шәрһ Әл-Һидајә” вә “Әл-Мүфид” китабларында “Шејхләр арасында ајагларын ачылмасы илә бағлы фикир ајрылыглары вар” - дејир, (ҹ. 2, с. 126).
Малики алими имам әд-Дәрдир “Әш-Шәрһ әл-Кәбир китабында јазыр: “Гадынын бүтүн бәдәни, үзү вә әлләри истисна олмагла, кәнар кишинин гаршысында оврәтдир” (ҹ. 1, с. 214).
Имам әд-Дәсуки ”Һашијә әла әш-Шәрһ әл-Кәбир” әсәриндә изаһ едир: “Гадынын үзүнү нигабла өртмәси ајыбдыр, чүнки бу, онларын өлкәләриндә (әразиләриндә) адәт олмадығы тәгдирдә һәддиндән артыг сајылыр. Чүнки бөјүк сүннә буну тәләб етмир” (ҹ. 1, с. 218). Лакин бу гәрар диҝәр мәзһәбләрдә олдуғу кими маликиләр арасында да бирмәналы дејил.
Шәфии алими шејх-үл-Ислам Зәкәријјә әл-Әнсари “Әсна әл-Мәталиб” китабында гејд едир: “Гадынын намазда вә кәнар бир кишинин гаршысында оврәти үз вә әлләр истисна олмагла бүтүн бәдәни әһатә едир” (ҹ. 1, с. 174).
Һәнбәли алими имам Ибн Гүдәмә “Әл-Мүғни” китабында дејир: “Она (мүсәлман гадына) үзүнү вә әлләрини ачмаға иҹазә верилир, чүнки онлары ҝизләтмәк чәтинликләрә сәбәб олур вә елчилик наминә онлара бахмаға иҹазә верилир” (ҹ. 1, с. 431).
Бу ситатлар дөрд мәзһәбин Шәриәт ганунуна (фигһ) даир етибарлы китаблардандыр вә бу мәзһәбләрин әксәр алимләри бу фикри бөлүшүрләр.
Әксәр һүгуг алимләри һесаб едирләр ки, нигаб ҝејмәк гадын үчүн мәҹбури Шәриәт һөкмү дејил.
Бурада Мисир фәтва евинин алимләри тәрәфиндән верилмиш фәтваны ҝәтирмәк мәгсәдә ујғундур, она әсасән гадынын үзүнү нигабла өртмәси әрәбләрин адәтләринә аиддир.
Ситат:
Тәрҹүмәси: “Үзү өртән нигаб тахмаг әксәр фәгиһләр (Ислам һүгугшүнаслары) арасында адәт сајылыр. Онларын гәрарына әсасән фәтва веририк вә бу, Шәриәт һөкмүнүн һиссәси дејил.
Бу, һәнәфиләр, маликиләр, шәфииләр мәзһәбләриндә мүәјјән едилмиш вә имам Әһмәд ибн Һәнбәл вә онун давамчыларынын дүзҝүн (сәһиһ) рәјидир.
Һәм дә бу. имам әл-Әвзаи вә Әбу Сәврин, һабелә Өмәр вә Ибн Аббас кими әввәлки алимләрин гәрарыдыр”.
Фәтваја иснад: https://www.dar-alifta.org/ar/fatawa/16401/.
Мисир фәтва евинин јухарыдакы фәтвасына әсасән нигаб ҝәздирмәк мәсәләси халгын адәт вә әнәнәләри илә сых бағлыдыр.
Әксәр алимләрин гәрары илә гадына мүәјјән һаллар истисна олмагла үзүнү нигабла өртмәк тапшырылмајыб.
Мисал үчүн, кишиләрин диггәтини ҹәлб етмәк вә ја јолдан азмаг риски јүксәк олдугда, гадынын шәрәфинә зәрәр верә вә иффәтини поза биләҹәк вәзијјәтләрдән гачынмаг үчүн үзүнү ҝизләтмәк төвсијә олунур вә ја һәтта мүтләг тәјин олунур. Мәсәлән, һәҹҹ зијарәтиндә, еләҹә дә диҝәр ајры-ајры һалларда үз бағламағын гадаған олундуғу вәзијјәтләр дә вар.
Гејд етмәк ваҹибдир ки, бу һаллар вә онлара аид гәрарлар мәзһәб вә алимләрин фикирләриндән, һабелә мүсәлман гадынын дүшдүјү вәзијјәтдән асылы олараг дәјишә биләр.
Бурада әсас мотив тәвазөкарлығы, иффәти горумаг вә вәсвәсәнин гаршысыны алмагдыр ки, бу да алимләр арасында фикир ајрылыгларында әсас амилдир.
Нәтиҹә:
Әҝәр әввәлләр Шәриәтә әсасән чәтинликләр вә вәсвәсәләр заманы тәвазөкарлығы горумаг вә фитнәнин (вәсвәсәнин) гаршысыны алмаг үчүн нигаб тахмаг төвсијә вә ја һәтта мүтләг тәјин олунурдуса, бу ҝүн вәзијјәт дәјишмиш вә мүсәлманларын јашадығы өлкәдән вә бөлҝәдән асылыдыр.
Бәзи өлкәләрдә нигаб дини радикализм вә фанатизмин әламәти олмушдур.
Бизим дөврүмүздә нигаб мүзакирә вә мүбаһисәләрә сәбәб олмуш вә ону ҝејинмәјин әкс тәсири олдуғу јени бир реаллыг ортаја чыхмышдыр.
Бу сәбәбдән нигаб әһалинин әксәријјәтиндә горху вә тәһлүкә јарадыр. Үстәлик, бу ҝүн нигаб гыза чох диггәт чәкир вә ҹәмијјәтдә ҝәрҝинлијин артмасына сәбәб олмушдур.
Биз мүасир иҹтимаи һәгигәтләри нәзәрә алмалы вә һәрәкәтләримизин башгалары тәрәфиндән неҹә гәбул едилдијинә диггәтли олмалыјыг.
Буна ҝөрә дә бәзи һалларда илаһијјатчы алимләр вә дин лидерләри бүтүн ҹәмијјәтин тәһлүкәсизлијинә тәһдид јаратмамаг үчүн нигаб тахмагдан имтина етмәји төвсијә едә биләрләр.
Баҹылар һансы вахтда јашадығымызы вә һансы дөвләтдә олдуғумузу анламалыдырлар... Әҝәр гадын киминсә диггәтли бахышыны һисс едирсә, о заман башгасынын диггәтли бахышларыны һисс етдији јери тәрк едәнә гәдәр үзүнү јелпиклә, јајлығын бир һиссәси вә с. илә өртмәк олар.
Даһа јахшысыны Аллаһ билир.
