Автомобил сүканы архасына әјләшәркән сүрүҹү нәји билмәлидир?
(Давамы. Башланғыҹы әввәлки нөмрәмиздә).
- Сүрәт, хүсусән гајдаларла гадаған олундуғу јерләрдә ашылмамалыдыр; тәһлү-кәсизлијә там әмин олмајан јердә башга бир нәглијјат васитәсини өтүб кечмәк олмаз, хүсусән дә гаршыдан ҝәлән золагда автомобил јахынлашырса.
Һәдисдә дејилир: “Тәләсмәк шејтандандыр, тәминлик исә - Аллаһдан ҝәлир” (Әт Тирмизи). Әл-Бухари тәрәфиндән рәвајәт олунан башга бир сәһиһ һәдисдә дејилир ки, Пејғәмбәр ﷺ демишдир: “Һәгигәтән, Аллаһ һәр шеји ҝөтүр-гој едиб сакит шәкилдә етмәјимизи севир”. Иҹазәсиз бир јердә сүрәт ашмасы нәтиҹәсиндә баш верән гәза үчүн мәсулијјәт сүрүҹүнүн үзәринә дүшүр вә бунун үчүн һәм бу дүнјада, һәм дә о дүнјада Аллаһ гаршысында ҹаваб вермәли олаҹагдыр.
- Автомобил сүрәркән һәмишә Аллаһы хатырламаға чалышмалысыныз. Һәдисдә дејилир: “Аллаһ һәмишә ону хатырлајанын јанындадыр” (Бәјһәки, Һаким, Ибн Һәббан, Ибн Мәҹа). Аллаһын јанында олан инсан исә һәмишә горунур.
- Машынын сүрүҹүлүк үчүн ујғун олдуғундан әмин дејилсинизсә, ону тәһлүкәли бир јолда сүрә билмәзсиниз. Әминлик варса, машыны идарә етмәјә иҹазә верилир, әкс һалда Шәриәт бу јолда машын сүрмәји гадаған (һарам) едир.
- Һәтта јүнҝүл сәрхошлуг вәзијјәтиндә машын сүрмәк олмаз. Әҝәр бунун нәтиҹәсиндә гәза вә ја ҝөзләнилмәз бир һадисә баш верәрсә, сүрүҹү бунун үчүн инсанлар вә Аллаһ гаршысында мәсулијјәт дашымалы олаҹаг. Гәза сүрүҹүнүн сәрхош олдуғу заман баш вермишсә, бу Шәриәтә ҝөрә һеч бир шәкилдә јүнҝүлләшдириҹи амил һесаб едилмир.
- Һазырлыгсыз бир инсана машын сүрмәјә етибар етмәмәли олдуғумуз кими, ушагларын да машын сүрмәсинә иҹазә верилмәмәлидир.
- Бәзиләри зарафатла машыны инсанлара јөнәлдир вә онлары горхудараг гаршысында кәскин шәкилдә сахлајырлар. Бу ҹүр зарафатлар Шәриәтдә гәти гадағандыр. Бәнзәр “белә зәрәрсиз зарафат” сәбәбиндән һәјатда бир чох инсан өлүмү һадисәси вар.
Һәдисдә дејилир: “Мәләкләр ити бир шеји (бычаг, гылынҹ, хәнҹәр) һәтта гардашына јөнәлдәни ләнәтләјирләр” (Мүслим).
- Јағышда, ҝөлмәчәләрдә, палчыгда јүксәк сүрәтлә машын сүрмәк гадағандыр, хүсусән дә јахынлыгда инсанлар варса, онлары чиләмәк олмаз.
- Автомобилин кузовуна ујғун олмајан јүкүн машына гојулмасына иҹазә верилмир, чүнки о, диҝәр машын вә инсанлара зәрәр верә биләр. Мүслим вә әл-Бухари тәрәфиндән рәвајәт олунан сәһиһ һәдисдә дејилир: “Әҝәр сиздән бириниз базарда вә ја мәсҹиддә әлиндә ох илә ҝедирсә, мүсәлманлары вурмамаг үчүн уҹуну әлинлә өрт”.
Бу һәдисә ујғун олараг һәм тиканлы јүк, һәм ат-араба нәглијјатдакы коллар, һәм дә өлчүләри ашан узун, нараһат бир јүк елә гојулмалыдыр ки, башгаларына дәјмәсин.
- Машыны инсанларын сых олдуғу вә кечдији јерләрдә узун мүддәт парк етмәк, дар күчәләрдә инсанлара вә автомобилләрә кечиди бағламаг гадағандыр. Бу, башгаларына зәрәр верә биләр: инсанларын вахтында тәҹили ишинә ҝедиб чатмасына вә ја “тәҹили јардым” машынларынын тез ҝәлмәсинә вә хәстәјә көмәк етмәсинә мане ола биләр. Бурада дүшүнмәк лазымдыр ки, башгаларынын сәнә мүнасибәтдә етмәсини истәмәдикләрини башгаларына едә билмәзсән.
Пејғәмбәр дејир: “Дин гардашына өзүнүз үчүн истәдијинизи истәмәјинҹә һеч бириниз иманынызы камилләшдирмәјәҹәксиниз” (Әл-Бухари).
- Хүсусилә ҝеҹә инсанлар јатаркән вә ја хәстәханалар, мәктәбләр, мәдрәсәләр, көрпәләр еви, бағлары вә инсанларын чох олдуғу диҝәр охшар јерләрдән кечәркән чох еһтијаҹ олмадан сигнал верилә билмәз. Шәриәт бизә башгаларына мане олмағы гадаған едир. Башгаларынын азадлығы башладығы јердә бизим азадлығымыз мәһдудлашыр. Јәни башгаларыны нараһат едәрәк вә ја мане олараг өзүмүз үчүн истираһәт вә раһатлыг тәшкил едә билмәрик.
- Бәзиләри растлашаркән автомобилләри јолун ортасында вә бојунҹа дајандырыб бир-бири илә данышырлар; диҝәрләри дә автомобилләри дајандырараг чыхыб кимисә ҝөзләјир вә ја јолдан кечәнләрин диггәтини ҹәлб етмәјә чалышырлар. Шәриәт биздән јолдан кечәнләр үчүн манеә ола биләҹәк һәр һансы бир шеји (тикан, даш, ағаҹ будағы) ҝөтүрмәјимизи тәләб едир. Неҹә ола биләр ки, биз башгаларына мане олаг, нәглијјатын һәрәкәтини позаг, башгаларыны нараһат едәк?! “Һәгиги мүсәлман одур ки - дили вә әмәлләринин зәрәриндән сығорталанмышыг, јәни. диҝәр инсанлар горунур”, - дејилир Мүслим вә әл-Бухари тәрәфиндән верилән һәдисдә.
- Сүрүҹү сыхлыг јерләриндә, инсанларын кечидиндә, шәһәр бојунҹа, хүсусән дә светофорларын олмадығы говшагларда сүрәти јавашламаға борҹлудур. Пијадаларын чох олдуғу јердә сүрүҹү пијадаларын кечмәсини сәбирлә ҝөзләмәлидир.
Һәдисдә дејилир: “Гуллар иман гардашларына көмәк етмәјә һазыр олдуглары мүддәтдә Аллаһ гулларына көмәк етмәјә һазырдыр” (Мүслим, Әбу Давуд вә әт-Тирмизи).
- Мүмкүнсә, сүрүҹү инсанлара көмәк етмәли, јолда оланлары ҝөтүрмәли, инсанлары јолда гојмамалыдыр.
Һәдисдә дејилир: “Әҝәр инсанлардан бири бу дүнјада мүсәлманларын проблемләриндән бирини һәлл едәрсә, Аллаһ Гијамәт ҝүнү онун чәтин проблемләриндән бирини һәлл едәр” (Мүслим, Әбу Давуд вә әт-Тирмизи).
Анҹаг гадынла бирликдә мәһрәм, јәни.ән јахын гоһум-киши (әр, гардаш, ата, әми, баба вә ја јеткин оғул) јохдурса, ону тәк машына ҝөтүрмәк олмаз.
Әл-Бухари вә Мүслүмүн рәвајәт етдији һәдисдә дејилир: “Әҝәр тәнһа, јад бир гадынла бирликдә мәһрәм јохдурса, онунла тәк галмајын”. Әт-Тәбәранидән верилән башга бир һәдисдә дејилир ки, бу шәкилдә тәнһа галан киши илә гадын арасында үчүнҹүсү шејтандыр.
- Әҝәр күчәдә дајанмыш автомобилин үстүнә чыхмышсынызса вә ја тохунмусунузса, онда сиз онун саһибинин ҝәлмәсини ҝөзләмәлисиниз. Әҝәр бу мүмкүн дејилсә, үнваныныз, үзр истәмәјиниз вә тәмир үчүн пул өдәмәјә һазыр олдуғунузу вә ја дәјмиш зијаны башга бир шәкилдә бәрпа етмәјә һазыр олдуғунузу билдирән бир гејд (кағыз) гојмалысыныз. Пејғәмбәр ﷺ демишдир: “Сән башгаларына зәрәр вермә вә башгаларынын сәнә вурдуғу зијана дөз” (Ибн Мәҹа, Дарукутни).
- Машында тәвиз вә Гуран ајәләринин јазыларыны сахламаг фајдалыдыр. Анҹаг сүрүҹү јухарыда ҝөстәрилән сүрүҹүлүк етикасы гајдаларына әмәл етмирсә, онларын фајдасы аздыр.
