Сарғы гојуланлар үчүн дәстәмаз гајдалары

 Сарғы гојуланлар үчүн дәстәмаз гајдалары

Сарғы јараја гојулан материала дејилир. Мүсәлман һүгугшүнаслары бу сөздә лазым олдугда јара вә ја јаралы јери өртә биләҹәк һәр һансы бир материалы нәзәрдә тутурлар, мәсәлән, ҝипс, сарғы вә с.

Әҝәр гојулан сарғы бәдәнин сағлам һиссәсини дә әһатә едирсә, буна јалныз бәдәнин минимум зәрури сағлам һиссәсинин тутулмасы шәрти илә зәдәләнмиш јерә тәтбиг олунан сарғыны бағламаг үчүн иҹазә верилир.

Чыхарылмасы тәһлүкәли олан сарғы гојулан кәс суда исланмыш әли илә ону силир, сонра исә тәјәммүм едир. Мәсәлән, киминсә сағ ајағы хәстәдирсә вә о, дәстәмаз алмалыдырса, онда үзүнү, әлләрини јујур вә башыны силиб тәмизләјир. Сонра сағ ајағын сағлам саһәләрини јујур. Бундан сонра јаш әлләри илә сарғыны сығаллајыр. Сонра сол ајағыны јујур вә бундан сонра тәјәммүм едир. Бу тәјәммүм ағрыјан јерин јујулмасыны әвәз едир, сарғыны силмәк исә бәдәнин онунла изолјасија едилмиш сағлам һиссәсинин јујулмасыны әвәз едир.

Әҝәр сарғы бәдәнин тәјәммүмдә силинмәјән һиссәләринә гојулмушдуса вә шәхс бу заман дәстәмаз (тәһарәт) вәзијјәтиндә идисә, она намазы бәрпа етмәк лазым дејил. Сарғы дәстәмаз вәзијјәтиндә олмадығы һалда гојуланда исә о, намазы тәкрарламалыдыр. Сарғы бәдәнин тәјәммүмдә силинән һиссәләринә (әлләр ја да сифәт)гојуларса, һәр һалда намазын өдәнилмәси лазымдыр.

Ҹүнуб вәзијјәтдә сарғы гојулан шәхс сечә биләр: ја тәјәммүмдән әввәл там дәстәмаз алмалы (чиммәли), ја да әксинә, там дәстәмаздан әввәл тәјәммүм, чүнки там дәстәмазда бәдәни јумағын ардыҹыллыг гајдасы јохдур. Анҹаг тәјәммүмдән башламаг мәсләһәтдир. Там дәстәмаз аларкән бәдәнин ачыг (ҝипс вә ја сарғы олмајан) һиссәләри јујулур, сарғыны исә нәм әллә сығаллајырлар.

Гејд. Ашағыдакы һалларда намазын гәза едилмәсинә (өдәнилмәсинә) еһтијаҹ јохдур:

• надир һалларда олдуғу јердә сујун олмамасы сәбәбиндән тәјәммүм едәркән;
• сујун јалныз ичмәк үчүн кифајәт олдуғу сәбәбдән тәјәммүм едәркән;
• пулла су варса, анҹаг ону алмаг имканы јохдурса;
• су адәтән бу әразидә олдуғундан баһа сатылырса;
• суја јол дүшмән тәрәфиндән бағланыб вә ја башга бир тәһлүкә вар;
• сујун истифадәси ағырлашмалара, сағалманын ләнҝимәсинә, сағламлыг вәзијјәтинин писләшмәсинә, һәр һансы бир үзвүн иш габилијјәтинин итирилмәсинә сәбәб ола биләр.

Тәјәммүм нөвләри

Тәјәммүм ашағыдакы нөвләрдә олур:

1. Иҹазәли, лакин зәрури дејил. Әҝәр шәхсин һәмишәкиндән баһа сатылан судан башга сују јохдурса, һәтта әҝәр онун белә бир фүрсәти олса да, ону сатын алмајыб тәјәммүм етмәсинә иҹазә верилир.
2. Зәрури. Су олмадыгда вә ја судан истифадә едәркән бәдәнә ачыг зәрәр верилдији тәгдирдә, јәни инсан хәстәләнә биләрсә вә ја хәстәлик давам едә биләрсә, тәјәммүм зәруридир.

Сујун олмамасы, биринҹиси, мәсәлән, јыртыҹы һејванлар вә ја дүшмән кими һәр һансы бир манеә сәбәбиндән онун әлчатмазлығы демәкдир. Вә ја су вар, анҹаг ичмәк үчүн кифајәтдир, бу вәзијјәтдә тәјәммүм етмәк олар.

Икинҹиси, шәхсин радиусу тәхминән 150 метр олан јахынлыгдакы әразидә су тапмадығы заман онун ашкар чатышмазлығы. Бу вәзијјәтдә сујун олмадығына әминдирсә, су ахтармаг вәзифәси ондан ҝөтүрүлүр. Әҝәр јолчуларынын сују олдуғуну дүшүнүрсә, о заман онлардан истәмәли ја да имканы варса һәтта сатын алмалыдыр. Әҝәр онларда су јохдурса, әтрафдакы әразини 150 метр радиусда арашдырыр. 6000 аддымдан чох олмајан бир мәсафәдә сујун олдуғуна әминдирсә, ону ахтармаға борҹлудур, әҝәр су тапа билмәсә, јалныз бундан сонра тәјәммүмә иҹазә верилир.

Тәјәммүмү јеринә јетирмәк үчүн лазым олан шәртләр:

1. Намаз вахтынын ҝәлиб чатмасы.
2. Тәјәммүмә башламаздан әввәл Гибләнин мүәјјәнләшдирилмәси.
3. Тоз олан тәмиз торпагдан истифадә етмәк.

Натәмизлији олан торпагла тәјәммүм етмәк олмаз (мәсәлән, она сидик дүшмүшдүр); истифадә олунмуш торпагла, јәни онунла артыг тәјәммүм едилиб; мәсәлән, ун вә с. кими маддәләр гарышмыш торпагла.

Тәјәммүм етмәк гајдасы

Тәјәммүм едән әмин олмалыдыр ки, торпагда тоз вар вә әввәл тәјәммүм үчүн истифадә едилмәјиб.

1. Әл овуҹларыны мүтләг јерә вурубнијјәт етмәли: “Фәрз намаз гылмаг һүгугуна саһиб олмагүчүн тәјәммүм етмәк үчүн нијјәт етдим”. Нијјәт әлләрин јерә тохундуғуанда јараныр вә үзә тохунана гәдәр давам едир.
2. Бүтүн үзү јердән овуҹларда галан тозла силмәли.
3. Бир даһа овуҹлары јерә вуруб һәр ики әли онларла силмәли (гисмән дәстәмазда јујулан һиссәни).

Әввәлҹә сағ әли, сонра солу силмәк төвсијә олунур. Торпағын сағ вә сол әлләрин, еләҹәдә үзүн силинән бүтүн һиссәләринә чатдығындан әмин олмаг лазымдыр. Әкс тәгдирдә, тәјәммүм јенидән едилмәлидир.

Тәјәммүмүн фәрз һәрәкәтләри

1. Торпаг тозунун бәдәнин силинән һиссәсинә көчүрүлмәси.
2. Нијјәт (мәсәлән, фәрз намаз гылмаг вә ја Кәбәнин әтрафыны доланмаг (тәваф) вә ја Гурана тохунмаг һүгугуна саһиб олмаг үчүн тәјәммүм етмәк). Нијјәтәлләрин јерә тохундуғу анда едилмәлидир вә үзүн һәр һансы бир һиссәсинә тохунана гәдәр давам етмәлидир.
3. Үзү силмәк: шәхсин саггалы варса, сәтһи шәкилдә силинир.
4. Әлләри дирсәкләр дахил олмагла сүртмәк.
5. Бу ардыҹыллыға риајәт етмәк. Үз силинмәмишдән әввәләлләр силинмишсә, белә тәјәммүм етибарсыз сајылыр.

Тәјәммүмүн арзуолунан һәрәкәтләри

1. “Истиазә” вә “Басмала” сөјләмәк.
2. Һәр зәрбәдән әввәл бармаглары јајмаг.
3. Әввәлҹә сағ әли, сонра солу силмәк.
4. Бәдән һиссәләрини силмәк арасында узун фасиләләр етмәмәк.
5. Намазы тәјәммүм етдикдән дәрһал сонра гылмаг. Анҹаг бу шәрт даими һәдәси оланлар үчүн зәрури олур. Чүнки даими һәдәсдә намазы дәстәмаз алдыгдан дәрһал сонра гылмаг лазымдыр.
6. Биринҹи зәрбәдә, әҝәр варса, үзүјү бармагдан чыхармаг мәсләһәтдир (сүннәдир) вә бармағын торпаг тозундан тәҹрид олунмамасы үчүн икинҹи зәрбәдә ону мүтләг чыхармаг лазымдыр.

Тәјәммүмү позан һаллар

1. Тәјәммүмү дәстәмазы позан һәр шеј (вүзу) позур.
2. Намаз заманы сујун ашкарланмасы.

Әҝәр шәхс сујун адәтән чох олдуғу јердә ону тапмадан тәјәммүм едиб вә сонра намаз заманы су ҝөрүрсә, онда онун тәјәммүмү позулур. Әҝәр бу јердә сујун үзә чыхмасы надир һалдырса, онда о,намазы давам етдирир. Анҹаг бу вәзијјәтдә дәстәмаз алмаг вә сонра намаз гылмаг даһа јахшыдыр.

3. Мүртәдлик.

Адәтән су олан јердә ону тапмадан ким тәјәммүм едәрсә, онда тәјәммүмлә едилән бүтүн намазлары тәкрарламалыдыр. Сујун надир һалларда олдуғу јердә олубса, намазлары ҝери гајтармамалыдыр.

Тәјәммүм һәр фәрз намаздан әввәл едилмәлидир вә бир дәфә тәјәммүм едиб бир фәрз намаздан чох гылмаг олмаз. Анҹаг бир тәјәммүмлә әлавә намазлары (нәвафил) истәнилән гәдәр гылмаг олар.

Өмәр ибн әл-Хәттабдан ашағыдакылар нәгл олунуб: “Тәјәммум һәр бир фәрз намаз үчүн едилир, һәтта әҝәр һәдәс (дәстәмазы позан һаллар) олмаса да”.

Су вә торпаг олмадыгда вә ја намазын диҝәр шәртләринә риајәт етмәк мүмкүн олмадыгда, фәрз намаз, намаз вахтына һөрмәт әламәти олараг һәтта дәстәмаз алмадан (вә ја диҝәр шәртләрә әмәл етмәдән) гылыныр. Анҹаг сонра су (лакин торпаг јох) тапылдыгда вәја башга шәртләри јеринә јетирмәк имканы олдугда, бу намаз борҹ кими јеринә јетирилир.

Әбу Һәнифә мәзһәбинин тәфсиринә ҝөрә, тәһарәт дәстәмаз позулмасындан вә онунла намаз гыла билмәдијин шејдән тәмизләнмәдир. Бу тәмизлији һәр ҹүр су (јағыш, минерал (јерин алтындан чыхан), чај, дәниз, гују, ахан (дәрәләрдән вә с.), әримиш (гар, буз) илә етмәк олар.