Исламда ҝәлинин гачырдылмасы
Ҹаһилијјә дөврүндә (Муһәммәдин пејғәм-бәрлијиндән әввәл) инсанлар арасында бир чох әнәнәләр, һәрәкәтләр вар иди ки, бәзиләрини гане едәрәк башгаларына зәрәр верирди ја да бу, гаршылыглы, ики тәрәфли зәрәр иди.
Сөһбәт о дөврүн јени доғулмуш гызын дири-дири басдырылмасы кими адәтләриндән ҝедир, чүнки гызын доғулмасы аилә үчүн үзүгаралыг сајылырды. Гадына һеч бир һүгуг верилмирди: ону сатын ала, сата биләр, атасынын өлүмүндән сонра оғлу онун дул арвадына евләндирә биләрдиләр вә с. Аллаһ-Тәала бу ҹүр һәрәкәтләрин гаршысыны алмаг, инсанлары сүлһә, севҝијә вә разылыға чағырмаг, ҹәһаләти арадан галдырмаг вә инсанларда јахшы әхлаг тәрбијә етдирмәк үчүн Муһәммәд Пејғәмбәри ﷺ өз лүтфү илә ҝөндәрди.
Аллаһ Елчисинин ﷺ һәдисиндә дејилир: “Мәни пис әнәнәләри вә еһтираслары (истәкләри) арадан галдырмаг үчүн ҝөндәрибләр”. Бу һәдисдән ҝөрүнүр ки, пејғәмбәрлијин мәгсәдләриндән бири инсанлар арасында онлара зәрәр верән шејләрин арадан галдырылмасы иди. Вә јалныз Муһәммәд Пејғәмбәрин ﷺ јолуну изләјән, чағырдығыны едән вә онун гадаған етдијиндән узаглашан кәс Гијамәт ҝүнү Рәббин нәсиб вә ризасыны әлдә едә биләр.
Артыг чох әсрләрдир ки, инсанлар арасында ҝәлин оғурламаг кими бир адәт јајылмышдыр. Бу адәт 10 вә ја даһа чох гадаған олунмуш һәрәкәтләрә сәбәб олур, бунларын арасында чох зәрәрлиләри вар.
Бу проблеми Шәриәт, Ислам нормалары призмасындан нәзәрдән кечирәркән ашағыдакылары сөјләмәк олар.
Биринҹиси. Ислам сәнин дин гардашынын хошуна ҝәлмәјәнләри етмәји гадаған едир. Һәдисдә бу барәдә дејилир: “Өзүнә севдијини гардашы үчүн севмәјинҹә һеч биринизин иманы мүкәммәл олмаз” (Бухари; Мүслим). Инди ҝәлин фикирләшәк, биздән ким онун гызынын, баҹысынын вә ја адахланмыш гызынын (ҝәлининин) оғурланмасыны истәјир. Буну һеч ким өзүнә арзуламаз!
Икинҹи. Гызыл, ҝүмүш вә ја башга бир шеј олсун, башгасынын әмлакыны оғурламаг гадағандыр. Буна ҝөрә дүшүнүн: ән гијмәтли, гызыл вә ҝүмүш дејил, инсанлары (хүсусән гадынлары) оғурлајан даһа сәрт бир ҹәзаја лајиг дејилми вә мәҝәр о, Јараданын ﷻ ҹәзасы вә гәзәбиндән хилас олармы? Һәтта белә инсан етдији әмәлдән пешман олуб төвбә етсә дә, гызын атасындан тутмуш диҝәр гоһумларына гәдәр бу һәрәкәтлә инҹитдији һәр кәс ону бағышламајана гәдәр Бөјүк Аллаһ тәрәфиндән бағышланмајаҹагдыр.
Үчүнҹүсү. Ислам мүсәлманын шәрәф вә ләјагәтини гијмәтләндирир вә горујур вә мәншәјиндән асылы олмајараг она едилән һәр һансы бир гәсди гәти шәкилдә гадаған едир. Пејғәмбәр ﷺ вида хүтбәсиндә демишдир: “...Бу ҝүнүн неҹә гадаған олундуғу вә бу јердә вә бу заман мүһарибә етмәк неҹә гадаған едилдији кими бу шәһәрдә (Мәккә нәзәрдә тутулур), бу ајда (Зүл-һиҹҹә) һәр биринизин ганы (һәјаты), мүлкү, шәрәфи, ләјагәти сизә һарамдыр...” (имамлар әл-Бухари вә Мүслим).
Башга бир кәламда дејилир: “Мүсәлманлардан биринә башга мүсәлманын ганы (һәјаты), әмлакы вә шәрәфи гадағандыр” (имамлар Мүслим вә әт-Тирмизи).
Һәмчинин һәдисдә дејилиб: “Мүсәлман одур ки, диҝәр мүсәлманлар онун әлиндән вә дилиндән горунублар” (Бухари).
Инди фикирләшин: гызын гачырылмасы ҝәлинин атасынын, гардашларынын вә диҝәр гоһумларынын шәрәф вә ләјагәтини, һәмчинин гызын өзүнүн шәрәф вә ләјагәтини ләкәләмирми вә оғру бу вәзијјәтдә әлләрини вә дилини мүсәлманлара гәсддән, тәҹавүздән горујурму?
Дөрдүнҹү. Бу, мүсәлманлар, гоһумлар, һәмкәндлиләр арасында дүшмәнчилик, нифрәт, гәзәбә сәбәб олур. Пејғәмбәрин һәдисиндә дејилир ки, “гарма-гарышыглыг (фитнә) јатыб вә ону ојандыран Аллаһын ләнәтинә дүшәҹәк” (әр-Рәфии). Өзүнүз дүшүнүн: мәҝәр биз һамымыз ҝәлин оғурланмасынын һансы мүбаһисәләрә, чәкишмәләрә, мүнасибәтләрин дағылмасына вә бәзән гәтлләрә сәбәб олдуғуну ешитмирикми? Бунлар һәтта заман кечдикҹә мүалиҹә олунмајан јаралардыр.
Бешинҹи. Валидејнләрә итаәтсизлик. Һәдисдә дејилиб ки, Муһәммәд Пејғәмбәр ﷺ сәһабәләрдән сорушду: “Истәјирсиз мән сизә бөјүк ҝүнаһлар арасында ән бөјүк ҝүнаһдан данышым? - вә бу суалы үч дәфә тәкрарлады. Сәһабәләр дедиләр: “Даныш, ја Рәсулүлаһ!” Пејғәмбәр ﷺ деди: “Бу, Аллаһа мүнасибәтдә ширк етмәк вә валидејнләрә итаәтсизликдир” (имамлар әл-Бухари вә Мүслим).
Һәдисдә һәм дә дејилир: “Уҹа Рәбб валидејнләрә итаәтсизликдән башга ҝүнаһларын ҹәзасыны Гијамәт ҝүнүнә гәдәр тәхирә салыр. Һәгигәтән, Аллаһ буну ҝеҹикдирмәдән дүнјада ҹәзаландырыр” (әл-Һаким).
Дүшүнүн: белә бир һәрәкәт едәрәк мәҝәр өвладлар валидејнләринин гәзәбинә сәбәб олмурлармы вә онлары башгаларынын гаршысында нараһат етмәјә, утанмаға, алчалтмаға мәҹбур етмирләрми? Ахы, әҝәр онлара гулаг асыб итаәт етсәјдиләр, һеч вахт белә бир иш ҝөрмәздиләр.
Алтынҹы. Инсаны нараһатлыг вә һәјәҹана мәһкум едәрәк мүсәлманын гәлбини јараламаг. Һәдисдә дејилиб: “Сиз мүсәлманы нараһат етмәјин вә ону горхутмајын, һәгигәтән мүсәлманын горхусу бөјүк зүлмдүр” (әт-Тәбәрани).
Једдинҹи. Ҝәлин тәрәфи диҝәр елчиләрә рәдд ҹавабы верәнә гәдәр адахланмыш јахуд иман гардашынын елчи ҝөндәрдији гызын әлини истәмәји (она елчи ҝөндәрмәји) Шәриәт гадаған едир. Бәс артыг дин гардашына адахланмыш гызы неҹә оғурламаг олар?
Сәккизинҹи. Исламда мәһрәмин, јәни ата, баба, гардаш, әми, оғул, гардашы оғлу, гајынатасы, күрәкәни вә ја әрин мүшајиәти олмадан гадынын сәјаһәтә чыхмасы гадағандыр. Ону оғурлајанда исә вә һәлә ки валидејнләри илә барышыг барәдә данышыглар апарыларкән јанында ким олур, чүнки бунун үчүн иҹазә верилән инсанларын һеч бири гызы гачыранын евинә мүшајиәт етмир вә она тохунмаг белә гадаған едилдикдә ону зорла неҹә апармаг олар? Әлбәттә ки, бу јолверилмәздир вә бөјүк ҝүнаһлардан биридир.
Һәдисдә дејилир: “Рәббә вә Гијамәт ҝүнүнә инанан онун мәһрәми олмадан башгасынын гадыны илә тәк галмасын” (Бухари).
Пејғәмбәр ﷺ демишдир: “Биринизин башына биз санҹмаг башгасынын гадынына тохунмагдан даһа јахшыдыр” (әт-Тәбәрани).
Доггузунҹу. Уҹа Јараданын ҹәзасы - белә евлиликдә лүтфдән, мәрһәмәтдән мәһрум олмаг, нәсилдән мәһрум олмаг јахуд да белә аиләнин икиүзлү, зәиф иманлы, зүлм едән, өз валидејнләринә һөрмәт етмәјән өвладлары бөјүјәҹәкдир.
Һәдисдә дејилиб: “Ким өзүнү гадаған олунанлардан горумаг вә ја гоһумлуг әлагәләрини јахынлашдырмаг вә ҝүҹләндирмәк үчүн евләнәрсә, белә бир евлиликдә лүтф олаҹагдыр” (әт-Тәбәрани). Бу һәдисдән ајдындыр ки, ҝәлини оғурлајан, шүбһәсиз ки, гоһумлуг әлагәләрини кәсир вә дүшмәнчилик вә нифрәт тохумлары сәпир. Белә бир евлиликдә, никаһда лүтф (бәрәкәт) неҹә ола биләр?
Онунҹу. Ҝәлини гачыранлар өзү кими зәиф иманлы башга адамлара да пис нүмунә ҝөстәрирләр. Онун һәрәкәтини ҝөрүб онлар да Рәббин Елчисинин ﷺ дедикләрини унудараг онун нүмунәсини изләјә биләрләр: “... Ким башгаларына пис нүмунә ҝөстәрсә, онун әмәлинин ҝүнаһы сајылыр вә Гијамәт ҝүнүнә гәдәр онун ардынҹа ҝедәнләрин ҝүнаһлары сајылыр” (Мүслим).
Јухарыда ҝөстәриләнләрә әлавә олараг, башгасынын гызларыны евләнмәк үчүн оғурламаг ҹәмијјәтә јалныз зәрәр вә гарышыглыг ҝәтирир. Вә бу ҹүр әнәнә вә адәтләр бир ҝүн Уҹа Јараданын гаршысына чыхмалы вә бүтүн әмәлләри үчүн һесабат вермәли олдугларыны билән мүсәлманлара гәтиликлә јарашмыр. Ахы, һәр кәсә мәлумдур ки, мүсәлман дүзҝүн јола - Уҹа Аллаһын гојдуғу вә Муһәммәд Пејғәмбәрин ﷺ бизә ҝәтирдији јола риајәт етмәлидир.
