Ислама ҝөрә ағҹаганадлары, гарышгалары, иланлары, сичовуллары өлдүрмәк олармы?
Аллаһ-Тәала инсаны вә каинаты Она хидмәт етмәк үчүн јаратмышдыр. Аллаһын инсанын хејринә јаратдығы бүтүн һејванлар исә бу каинатын бир һиссәсидир.
Аллаһ ﷻ Гурани-кәримдә бујурур:
“Јер үзүндә нә варса, һамысыны сизин үчүн јарадан Одур”. (“Әл-Бәгәрә” сурәси, 29).
Аллаһ-Тәала јер үзүндә олан һәр шеји инсанын хејринә јарадыб ки, о, шәриәтин мүәјјән етдији гајдалар чәрчивәсиндә бу немәтдән истифадә етсин.
Аллаһ-Тәаланын јаратдыглары һејванлары вә һәшәратлары өлдүрмәјә ҝәлдикдә, бу анда инсана һеч бир зәрәр вермәсәләр дә, әсасында зәрәрли олан һејван вә һәшәраты өлдүрмәјә иҹазә верилир. Һамымызын билдијимиз кими, бу категоријаја бирмәналы олараг иланлар, сичовуллар вә ағҹаганадлар дахилдир.
Аишәдән нәгл олунур ки, Аллаһ Рәсулу ﷺ демишдир:
“Беш нөв ҹанлы вүҹуд зәрәр верир вә онлары һәтта һарам (әразисиндә) дә өлдүрмәк олар: гарғаны, чалағаны, әгрәби, сичаны вә гудуз ити”. (Бухари, Мүслим).
Имам Мүслүмүн ҝәтирдији рәвајәтдә дејилир:
“Һарам әразисиндә вә башга јерләрдә (һилл вә һарамда) беш зәрәрли мәхлуг өлдүрүлмәлидир: илан, халлы гарға, сичан, гудуз ит вә чалаған”.
Һәдисин һәр ики версијасына әсасән белә чыхыр ки, ҹанлыларын алты категоријасыны өлдүрмәјә бирмәналы иҹазә верилир. Һәмчинин һәмин мејарлара ҹаваб верән һејванлары өлдүрмәјә дә иҹазә верилир. Мәсәлән, гудуз ит кими ҹанавар, пәләнҝ, бәбир вә башгалары кими һејванлары өлдүрмәјә иҹазә верилир.
Инсан үчүн әсасән зәрәрсиз олан һејванлара вә һәшәратлара ҝәлдикдә исә, онлар инсана зәрәр вердикләри вә ја һәгигәтән тәһдид етдикләри һаллардан башга өлдүрмәк олмаз, мәсәлән - гарышга, бу анда бизә зәрәр вермәдији тәгдирдә өлдүрүлә билмәз.
Ибн Аббасдан өтүрүлүр:
“Пејғәмбәр дөрд мәхлугун (ҹанлы вүҹуд нөвләринин) өлдүрүлмәсини гадаған етмишдир: гарышга, ары, һөрүмчәк гушу (бөјүк башы, ағ гарны вә јашыл күрәји олан гуш) вә шанапипик (узун, дар димдији вә кәкили олан кичик, парлаг рәнҝли гуш)”. (Имам Әһмәд, Әбу Давуд).
Бу һәдисин Сәһл ибн Сәәд Әс-Сәидидән Әл-Бејһәгинин ҝәтирдији башга бир версијасында дејилир:
“Пејғәмбәр бешини өлдүрмәји гадаған етмишдир: гарышга, ары, гурбаға, сарда вә шанапипик”. (Бејһәки)
Буна ҝөрә, үмумијјәтлә, бу һејванларын сәбәбсиз өлдүрүлмәси гадағандыр. Бу һәдис бизә буну дејир.
Әбу Һүрејрәдән нәгл олунур ки, Аллаһ Рәсулу ﷺ демишдир:
“Бир дәфә гарышга пејғәмбәрләрдән бирини дишләди вә онун әмри илә гарышга мәскәни (гарышга јувасы) јандырылды вә Аллаһ она назил етди: “Доғруданмы сәни бир гарышга дишләдијинә ҝөрә сән (Аллаһы) иззәтләндирән иҹмалардан бирини мәһв етдин?!”. (Мүслим).
Әҝәр бу һејванлар зәрәр јетирирсә ја да инсана вә ја онун әмлакына зијан вурурса, онлардан гуртулмаг үчүн башга вариантлар олмадыгда онлары өлдүрә биләр.
Јәни гарышга вә јухарыда ҝөстәрилән диҝәр һејванлары өлдүрмәјә иҹазә верилир, әҝәр онлардан инсана зәрәр ҝәлирсә, анҹаг әввәлҹә онларын ҝәлишинин гаршысыны алан васитәләрлә онлары говмаға чалышмалысыныз. Бу ҹәһд уғурсузлугла битәрсә, нараһатлыг төрәтдикләри үчүн онлары өлдүрмәјә иҹазә верилир.
Демәли, һәшәрат вә һејванлар инсана реал зәрәр верәрсә, јухарыда ҝөстәрилән бүтүн шәртләрә вә гајдалара риајәт етмәклә онлары өлдүрмәјә вә мәһв етмәјә иҹазә верилир. Анҹаг онлары одла өлдүрмәк гәти гадағандыр.
Пејғәмбәр ﷺ демишдир:
“Рәббин өзүндән башга һеч кимин башгаларыны од әзабына дүчар етмәјә һаггы јохдур!” (Әбу Давуд).
Буна ҝөрә дә, бу һәшәратлары вә һејванлары тез, әзаб вә әзијјәт вермәдән өлдүрәҹәк бир үсул сечмәк лазымдыр.
