Тәһарәт (нәҹасәтдән тәмизлик) һаггында

Тәһарәт (нәҹасәтдән тәмизлик) һаггында

Фәрз олан нәҹасәтдән тәһарәт (әрәбҹә -истинҹә) – бу, өн вә арха ифразат органларындан чыхан һәр ҹүр јаш шејдән тамамилә тәмизләнмәдир.

Ифразлар ади (сидик, нәҹис) вә гејри-ади (мәзјү, вәдјү) ола биләр. Әҝәр шәхс јалныз бағырсаг газлары бурахыбса, онда гычларын арасыны јумаг зәрури дејил. Сидијин натамам тәмизләнмәси гәбирдә әзабын сәбәбләриндән биридир. Муһәммәд Пејғәмбәр ﷺ демишдир: “Сидијин бәдәнинизә вә палтарыныза дәјмәсиндән чәкинин. Чүнки гәбир әзабынын чоху ондан тәмизләнмәјә етинасыз мүнасибәтдәндир”.

Ишәмә (идрар) дајандыгдан сонра, буна там әмин олмаг үчүн өскүрмәк, сидик јолуну (уретраны) сыхмаг, чөмбәлмәк вә с. илә истибра етмәк мәсләһәтдир (сүннәдир). Истибра – ишәмә дајандыгдан сонра сидик јолунда галмыш сидикдән азад олмагдыр. Әҝәр шәхс ишәмәнин дајанмадығыны билирсә, онда сона гәдәр ондан гуртулмалыдыр.

Истинҹә тәмиз, тәмизләнмәјә јаралы су вә ја (ән азы үч үзү олан үч вә ја бир) чынгылла силмәклә јеринә јетирилир, сонунҹусу - нәҹис кечиддән кәнара јајылмадығы вә гурумадығы тәгдирдә. Әҝәр бу баш верибсә, онда тәмизләнмәк үчүн мүтләг судан истифадә етмәк лазымдыр.

Һәр һансы бир әшја, әҝәр кобуд, сых бош дејил, тәмиз (нәҹасәтлә чиркләнмәмиш), шәрәфли дејилсә, дашы әвәз едә биләр. Мәсәлән, кағыз салфетләр. Шүшә кими һамар әшјалар бу мәгсәд үчүн јарарлы дејил. Шәрәфли әшја, мәсәлән, Ислам һаггында мәлумат олан кағыз вәрәги вә с. һәмчинин натәмизлији арадан ҝөтүрмәк үчүн истифадә едилә билмәз. Онлары кәнар едәркән, тамамилә тәмизләнәнә гәдәр чиркләнмиш јери ән азы үч дәфә силмәк лазымдыр. Натәмизлик үч дәфәдән чыхарылмамышса, онда дөрдүнҹү дәфә силинмәлидир. Бундан сонра мурдарлыг арадан галдырылыбса, онда бешинҹи дәфә дә силмәк мәсләһәтдир ки, (сајы тәк олсун).

Истинҹә едәркән әввәлҹә мөһкәм әшјадан - даш, сонра судан истифадә етмәк үстүндүр. Онлардан бирини дә истифадә етмәк олар: ја су, ја да даш, амма судан истифадә етмәк даһа јахшыдыр.

Ачыг әразидә ајагјолуна ҝедәркән үзү вә ја күрәји Кәбәјә тәрәф чевирмәк олмаз. Буна јалныз габагда үч дирсәкдән (тәхминән 1,5 м) узаг олмајан, дирсәјин ән азы 2/3 (тәхминән 35 см) һүндүрлүјүндә һәр һансы бир әшја олдугда иҹазә верилир. О ки галды бу мәгсәд үчүн хүсуси тәјин олунмуш јерләрә (туалетләрә), онларда Кәбәјә тәрәф дөнмәк гадаған дејил, амма буну етмәмәк даһа јахшыдыр. Һәмчинин мејвә верән ағаҹларын алтында ишәмәк дә арзуолунмаздыр, чүнки мејвә натәмизлијә дүшүб чиркләнә биләр. Әҝәр ағаҹ башга бир шәхсиндирсә, онун алтында (иҹазәсиз) ишәмәк ҝүнаһдыр.

Һабелә јолда вә инсанларын истираһәт үчүн дајана биләҹәји көлҝәдә бошалмаг да арзуолунмаздыр, чүнки бу ләнәтә сәбәб ола биләр. Аллаһ Рәсулу ﷺ демишдир: “Ики ләнәтдән чәкинин”. Ондан сорушдулар: “Ја Рәсулүллаһ, һансы ики ләнәтдән?” О, ҹаваб верди: “Јолда вә ја көлҝәдә ајагјолуна ҝетмәкдән”. Бу гајда инсанын гышда ҝүнәш алтында истиләшә биләҹәји јерләрә дә аиддир.

Гысасы, инсанлар үчүн нараһатлыг јарадан шејләрдән чәкинмәк лазымдыр.

Һәм кичик, һәм дә бөјүк чухурлара ишәмәк вә бағырсаглары бошалтмаг арзуолунмаздыр, чүнки онлар ҹинләрин, тәһлүкәли һејванларын вә ја диҝәр зәиф ҹанлыларын мәскәни ола биләр. Ајагјолуна ҝедәркән данышмаг да арзуолунмаздыр. Мәсҹиддә, һәтта габа ишәмәк гадағандыр. Аллаһын вә Онун Рәсулунун адлары јазылмыш әшјалары туалетә ҝөтүрмәк сон дәрәҹә гынаныр.

Туалетә ҝиринҹә ашағыдакы сөзләри сөјләјәрәк Аллаһдан горунма истәмәк мәсләһәтдир (сүннәдир):

“Бисмилләһ, Аллаһуммә инни әузу бикә минәл-хүбуси вәл-хабәис”.

(Аллаһын ады илә башлајырам. Аллаһым, мән Сәндән киши вә гадын ҹинләрдән горунмағы диләјирәм).

Мәсҹидә ҝириб-чыхмагдан фәргли олараг туалетә сол ајагдан ҝирмәк вә сағдан чыхмаг мәсләһәтдир. Туалетдән чыхдыгдан сонра белә демәк мәсләһәтдир:

“Ғүфранәкә, әл-һәмдү лилләһи-лләзи әзһәбә әннил-әза вә әфәни”.

(Аллаһдан бағышланма диләјирәм. Мәни зәрәрдән азад едиб мәнә сағламлыг верән Аллаһа һәмд олсун).

Дәстәмаз

Аллаһ-Тәала Гурани-Кәримдә бујурур::

Мәнасы: “Еј иман ҝәтирәнләр, сиз намаза дурмаг истәјәндә, әҝәр дәстәмазсыз олсаныз, үзүнүзү вә әлләринизи дирсәкләринизә гәдәр (дахил олмагла) јујун, башларынызы (јәни бир һиссәсини) силин вә ајагларынызы биләкләрә гәдәр (дахил олмагла) јујун”.

Билин ки, дәстәмазын (вүзу) да мүәјјән шәртләри (шүрутлары) вә фәрз (әрканлар) вә арзуолунан (сүннә) һәрәкәтләри вар. Зәрури маддәләр – онлара риајәт етмәдән дәстәмазын етибарсыз олдуғу маддәләрдир. Төвсијә олунанлар – онлара әмәл етмәдикдә дәстәмаз етибарлыдыр, лакин бу һәрәкәтләрә әмәл олунмасына ҝөрә мүкафат верилир. Ардынҹа биз әркан вә сүннәләри садалајараг дәстәмазын шәртләри, ону јеринә јетирмәк үсулу барәдә данышаҹағыг.

Дәстәмазын шәртләри

Дәстәмазын шәртләри бунлардыр:

1. Тәмиз вә дәстәмаз үчүн јарарлы тәбии сујун олмасы.
2. Су бәдәнин јујулан бүтүн һиссәләриндән ахыб төкүлмәлидир.
3. Бәдәнин јујулан һиссәләриндә нәҹисин вә тәмиз сујун рәнҝини, дадыны, гохусуну дәјишдирә биләҹәк маддәләрин олмамасы.
4. Сујун бәдәнин јујулан һиссәсинә тохунмасына манеәнин (мәсәлән, лак, јапышган, боја вә с.) олмамасы.
5. Һазырки дәстәмазын зәрури олдуғуну дәрк етмәк лазымдыр.
6. Дәстәмазын һансы һәрәкәтләринин зәрури (фәрз) тәркиб һиссәләри (әрканлар), һансыларынын исә арзуолунан (сүннә) олдуғуну билмәк лазымдыр.

Бундан әлавә, сидик, газ, нәҹис сахлаја билмәмәкдән әзијјәт чәкән хәстәләр, о ҹүмләдән истиһазә вәзијјәтиндә олан гадынлар дәстәмаз аларкән ашағыдакы шәртләрә дә әмәл етмәлидирләр:

1. Намаз гылмаг вахтынын ҝәлмәсини ҝөзләмәли.
2. Гычларын арасыны јумалы.
3. Јујулдугдан дәрһал сонра кишиләр өн ифразат органыны памбыг тампонла бағламалыдырлар. Памбыг ифразат дамлаларыны өзүнә чәкәр вә онлары сызыб гыраға чыхмаға гојмаз. Вә ја ифразаты чох оларса, ҹинсијјәт үзвүнү хариҹә нәм бурахмајан бир шејлә бүкмәк лазымдыр. Гадын оруҹ тутмадығы тәгдирдә аналығына памбыг тампону гојмалыдыр. Әҝәр оруҹ тутурса, өн ифразат органыны ифразатын кәнара чыхмасына имкан вермәјән бир шејлә бағламалыдыр.
4. Бундан дәрһал сонра тез дәстәмаз алмаг лазымдыр.
5. Јујулдугдан сонра дәрһал намаз гылмаг лазымдыр.

Белә шәраитдә олан инсанын вәзијјәти “даими кичик һәдәс” адланыр. Ејни шәкилдә һәр бир фәрз намаз үчүн о, дәстәмазы јениләмәлидир. Унутмамалыдыр ки, палтар, о ҹүмләдән алт палтар тәмиз олмалыдыр.

давамы вар

Sеyfullаh Vәlİyеv