Имам әш-Шәфии мәзһәбинә әсасән дәстәмаз, чиммәк вә тәјәммүм

Имам әш-Шәфии мәзһәбинә әсасән дәстәмаз, чиммәк вә тәјәммүм

Инсан үчүн ән јахшы немәт, хејир онда дүзҝүн етигадын олмасыдыр ки, итаәтә лајиг олан вә она итаәт етмәли тәк бирҹә Танрыја – Аллаһын варлығына инамдан, һәмчинин Муһәммәд Пејғәмбәрин Аллаһ Рәсулу олмасына вә онун нә илә ҝәлдијинин һамысынын һәгигилијинә вә халга Аллаһдан нә вердијинә инамдан ибарәтдир.

Тәкалллаһлығы гәбул етмәји билдирән шәһадәт сөзләрини сөјләјәндән сонра һәр бир һәдди-бүлуға чатмыш вә зеһни ҹәһәтдән тамдәјәрли инсан Бөјүк Аллаһ-Тәаланын онун өһдәсинә гојдуғу ҝөстәришләри јеринә јетирмәлидир. Беш фәрз намаз гылмаг Аллаһа ибадәтин (дүзҝүн дини етигаддан сонра) ән һөрмәтли, әзиз вә әсас нөвләридир. Бир дәфә Муһәммәд Пејғәмбәрдән ﷺ мүсәлманын һансы әмәлинин ән јахшысы олдуғу һаггында сорушурлар. О, ҹаваб верир: “Мүкәммәл сурәтдә вә онларын һәр бири үчүн ҝөстәрилән вахтда јеринә јетирилән фәрз намазлар”.

Биз “намазлар” дејәндә Аллаһ-Тәалаја ибадәтин хүсуси нөвүнү нәзәрдә тутуруг ки, Муһәммәд Пејғәмбәрә ﷺ ҝөндәрилмиш сурәтдә јеринә јетирилир. О, мүәјјән ифадә вә һәрәкәтләрдән ибарәтдир, нијјәтдән башланыр вә сон “Салам” сөјләмәклә баша чатыр. Намаз гылмағы Пејғәмбәрә ﷺ Ҹәбраил мәләк өјрәтмишдир, Пејғәмбәр ﷺ исә, өз нөвбәсиндә, мүсәлманлары өјрәтмишдир. О вахтдан етибарән намаз Аллаһа вә Онун Рәсулуна инамдан сонра мүсәлманларын ән ваҹиб әмәли олмушдур. Вә һәр биримиз ҝүн ҹәдвәлини елә планлашдырмалыјыг ки, намазы вахтында гыла биләк. Онун гылынмасына ҝөрә Аллаһ-Тәала мүсәлмана о дүнјада сонсуз, ҝөрүнмәмиш вә ешидилмәмиш немәтләр верҹәкдир. Намаз мүсәлман дининин дајағы вә Мәһшәр ҝүнү инсандан илк нөвбәдә сорушулан әмәлдир. Намазын бүтүн шәртләри вә зәруриликләринә риајәт едәрәк фәрз намазы мүкәммәл гылан бәндәсинә Аллаһ-Тәала Ҹәннәт бағышламағы вәд етмишдир.

Пејғәмбәрин ﷺ бир чох һәдиси вар ки, онларда намазын ваҹиблији вурғуланыр. Онлардан бәзиләрини ҝәтирәк:

“Намаз – динин дајағыдыр”;

“Шәхс лазыми кими дәстәмаз алыб сонра фәрз намаз гыланда Аллаһ ﷻ һәмин ҝүн пис јерә ҝедән ајаглары илә, јаманлыг еләјән әлләри илә, пис шејләр ешидән гулаглары илә, шәрә бахан ҝөзләри илә, пис шејләрдән фикирләшән үрәји илә етдији бүтүн ҝүнаһлары бағышлајыр”;

“Намаз – Ҹәннәтин ачарыдыр”;

“Намазда инсан Шаһлар шаһынын гапысыны дөјүр, гапы исә дөјән үчүн һәмишә ачылыр”;

“Гијамәт ҝүнү гулун биринҹи сорғу-суалы намаздан олаҹагдыр”.

Ибадәтин бүтүн нөвләри Муһәммәд Пејғәмбәрә ﷺ Ҹәбраил мәләк васитәсилә ҝөндәрилмишдир. Беш вахт намазы исә Пејғәмбәрә ﷺ Бөјүк Аллаһ-Тәала Өзү васитәчисиз чох гијмәтли һәдијјә кими Өзүнүн истәкли Пејғәмбәринә вә јаратдыгларындан ән јахшысына вә онун үммәтинә вермишдир. Намазын әһәмијјәтинин Уҹа Аллаһ тәрәфиндән белә уҹалдылмасынын һикмәти бах бундадыр.

Намазын нөвләри

Фәрз намазлардан башга һәм дә фәрз олмајан, лакин арзуолунан (сүннә) намазлар да вар ки, онларын иҹрасы үчүн Аллаһ-Тәала әлавә мүкафат вәд етмишдир. Гејри-мәҹбури намазлар да беш фәрз намазын һазырлыгларыны тәләб едир. Намаз гылмаг истәјән шәхс бир нечә тәләбә ҹаваб вермәлидир: намаз гылан елә јаша чатан мүсәлман олмалыдыр ки, она дејилән нитги баша дүшүр вә шүурлу сурәтдә она ҹаваб верир (мүмәјјиз) – бу, адәтән гәмәри тәгвимлә једди илдир. Һәдди-бүлуға чатанда исә һәр бир зеһни ҹәһәтдән тамдәјәрли мүсәлман (мүкәлләф) намаз гылмаға борҹлудур.

Һәлә намаза башламамышдан габаг, һабелә намаз гылан вахт јеринә јетирилмәли мүәјјән һәрәкәтләр. Әҝәр шәртләрдән һеч олмаса бири јеринә јетирилмирсә, онда намаз дүрүст сајылмыр. Буна ҝөрә дә һәр бир мүсәлман намазын ашағыдакы шәртләрини билмәли вә онлара әмәл етмәлидир:

1. Намаз гылан там дәстәмазлы олмалыдыр.
2. Бәдән, палтар вә намаз гылынан јер тәмиз олмалыдыр.
3. Шәриәтә әсасән бәдәнин ҝизли һиссәләри (өврәт) өртүрүлмәлидир.
4. Һәр бир намаз онун үчүн мүәјјән олунмуш вахт мүддәтиндә гылыныр.
5. Намазы синәсини Кәбәјә (Гибләјә) чевириб гылмаг лазымдыр.

Тәмизләнмәјин гајдалары

Намазын илк шәрти шәхсин тәмизликдә олмасыдыр. Шәриәтә әсасән, тәмизләнмә (тәһарәт) – мүсәлмана намаз гылмағын иҹазәли олмасы үчүн мүәјјән фәрз һәрәкәтләрин јеринә јетирилмәсидир. Бураја дахилдир:

1. Нәҹасәти тәмизләмәк.
2. Бәдәнин гисмән дәстәмазы (вүзу).
3. Бәдәнин там дәстәмазы (гүсл).
4. Әҝәр су јохдурса, һабелә бәзи диҝәр вәзијјәтләрдә тәмиз торпагла пакланма (тәјәммүм).

Һәгигәтән, ајини тәмизләнмә гајдаларынын өјрәнилмәси вә онларын мүвафиг сурәтдә јеринә јетирилмәси диндә ән ваҹиб еһкамлардан биридир. Чүнки бу гајдаларын һамысына әмәл етдикдә намаз үчүн лазыми тәмизлијә наил олмаг олар. Аллаһ Елчисинин ﷺ һәдисиндә дејилир: “Тәмизлик – намазын ачарыдыр”. Демәли, тәмизлијә етинасызлыг едән намаза да етинасызлыг ҝөстәрир.

давамы вар