СУАЛЛАРЫНЫЗ

Тәркибиндә илан зәһәри олан мәрһәмдән истафадә етмәк олармы?

Үмумијјәтлә, һәр һансы һејван вә јә һәшәратын зәһәри нәҹасәтдир. Анҹаг ки, бајыр (хариҹи, заһири) тәтбиги үчүн, мәсәлән, мүалиҹә үчүн тәркибиндә илан зәһәри вә ја диҝәр һәшәратларын, һејванларын зәһәри олан, һәтта әҝәр тәркибиндә зәһәр олмајан әвәзедиҹиләр варса да, мәрһәми вә саирәни истифадә етмәк олар. Гејд: Гејд етмәлидир ки, намаздан габаг илан зәһәри вә саирә олан препаратдан (дәрмандан) истифадә етдикдән сонра белә мәрһәм гојулан јери јујуб тәмизләмәк лазымдыр. МӘНБӘ: Ниһајә әл-мүһтаҹ, ҹ. 1, с. 241. [2] Ниһајә әл-мүһтаҹ, ҹ. 2, с. 17.

Әҝәр гыз бошанандан сонра биринҹи әриндән иддә баша чатмамыш әрә ҝедибсә, никаһ һәгиги сајылырмы, вә о, иддәјә неҹә риајәт етмәлидир?

Мүәјјән гадынла никаһ бағламағын шәрти онун башга киши илә никаһы олмамасы, һабелә кечмиш әри илә бошанма һалында иддә мүддәтинин (тәмизләнмә мүддәтинин) баша чатмасыдыр. Әҝәр бошанмыш гыз илә иддә мүддәти гуртармамышдан габаг никаһ бағланыбса, фикирләшәрәк ки, белә никаһ һәгигидир, вә онунла әрарвад јахынлығы олубса, онда биринҹи әриндән бошанандан сонра онун иддәси кәсилир. О һалда ки, никаһ бағланыб, анҹаг јахынлыг олмајыб, онун иддәси кәсилмир, һәтта әҝәр икинҹи әри илә ҝөрүшүб вә бир јердә олубса да, чүнки иддә јалныз ҹинси әлагә оланда кәсилир. Иддә мүддәти битмәмиш тәкрар никаһа ҝирән гадын ики иддәјә риајәт едир – бирини биринҹи әри илә бошанмаја ҝөрә, икинҹисини һәгиги олмајан никаһда икинҹи әри илә олан ҹинси јахынлыға ҝөрә. МӘНБӘ: Фәтһ әл-мүин, с. 455. [2] Түһфәт әл-мүһтаҹ, . 249, ҹ. 8.[3] Ианәтәт-талибин, с. 62, ҹ. 4.

Динин гајда-ганунларына даир тәләбләри јеринә јетирмәдијинә ҝөрә әр зөвҹәсини тәминатдан мәһрум едә биләрми?

Әр зөвҹәсинә динин фәрз гајдаганунларыны (намаз, оруҹ вә и. а.) јеринә јетирмәји һөкм етмәлидир. Лакин зөвҹәнин динин ҝөстәришләрини гојмасы вә бунда әринә гулаг асмамасы ону әриндән лазыми тәминат алмаг һүгугундан мәһрум етмир, чүнки бу, онунла Аллаһ-тәаланын арасында олана аиддир. Әринин тәминатындан ону әринин габағында олан вәзифәләрини јеринә јетирмәмәк мәһрум едә биләр. МӘНБӘ: Түһфәт әл-мүһтаҹ (имам әшШирванинин субшәрһләри илә), ҹ. 9, с. 179-180. [2] Һашијә әш-Ширвани, ҹ. 1, с. 452.

Гадына рәнҝли контакт (әлагә, тәмас) линзалары (әдәсә, мәрҹишәкилли оптик шүшә) ҝәздирмәјә изин вармы?

Контакт линзаларын ики типи (формасы, модели) мөвҹуддур: 1. Ҝөз коррексијасы (ҝөрмә нөгсанынын ҝөзлүк васитәсилә дүзәлдилмәси) үчүн нәзәрдә тутулмуш офталмоложи контакт линзалары. Ҝөз һәкиминин ҝөстәриши илә контакт линзалары ҝәздирмәјин һеч бир гәбаһәти јохдур. 2. Бәзәк кими тәсниф едилән рәнҝли косметик контакт линзалары. Әрсиз гадына белә линзалар ҝәздирмәк гадағандыр. Әрли гадына онлары ҝәздирмәк гадаған дејилдир, әҝәр әри изин верирсә. Анҹаг ки бу линзаларла евдән чыхмаг она һәтта әринин иҹазәси илә гадағандыр, әҝәр о, әминдир вә ја бөјүк еһтималла ҝүман едирсә ки, бу, кишиләри јолдан чыхара биләр. Әҝәр о, бунда шүбһәләнирсә, ондан евдән белә чыхыш арзуолунмаздыр (кәраһәт), лакин јасаг дејилдир. Гејд: Рәнҝли линзаларла ҝөзләрин тәбии рәнҝини дәјишдирәрәк онлары адамлары аздырмаг мәгсәдилә ҝәздирмәк гадағандыр. Мәсәлән, она елчи ҝедән онун рәнҝли линзалар ҝәздирдијини билмәлидир. МӘНБӘ: Имам Ибн Һәҹәр, әз-Зәваҹир, ҹ. 2, с. 329. [2] Түһфәт әл-мүһтаҹ (имам әшШирванинин субшәрһләри илә), ҹ. 4, с. 309.

Коллектив намазда јанында дуранлара мане олараг дуаны бәркдән охумаға иҹазә вармы?

“Әл-Фатиһә” вә и. а. кими намазын бүтүн сөз әрканларыны мүтләг бәркдән охумаг лазымдыр. Лазым оландан ән азы – бу, елә охумагдыр ки, кәнар сәсләрин олмамасыны һесаба алараг сағлам ешитмә габилијјәтинә малик олан шәхс өзүнү ешидир. Адамын ешитмә габилијјәти зәиф вә ја өз-өзүнү ешитмәјә мане олан сәс олан һалда лазымлынын ән азы елә охумагдыр ки, јахшы ешитмә габилијјәти вә ја кәнар сәсин олмамасы илә о, өз-өзүнү ешидә билсин. Дејиләнләр намазын бүтүн сөз сүннәтләринә аиддир, јәни онлар о һалда һесаба алынаҹагдыр ки, әҝәр онла-ры јухарыда дејилдији кими сөјләсән. Намазда сурәләри вә и. а. елә охумаг арзуолунмаздыр (кәраһәт) ки, бу охумаг јанында дурана мане олсун. МӘНБӘ: Түһфәт әл-мүһтаҹ, ҹ. 2, с. 14. [2] Әл-мәҹму шәрһ әл-Мүһәззәб, ҹ. 3, с. 256.

Ата һәдди-бүлуға чатмамыш өвладларынын әмлакына бинаҝүзарлыг едә (ишләдә) биләрми, вә һансы мәгсәдләрлә буну еләјә биләр?

Һәдди-бүлуға чатмамыш ушагларын әмлакына бинаҝүзарлыг һүгугу биринҹи нөвбәдә атаја мәхсусдур, лакин шәртлә ки, о, гәјјума мүнасиб тәләбләрә ҹаваб верир (ујғундур). Белә һалда ушағын вәсаитини белә хәрҹләмәјә атанын һаггы вар: 1) хәрҹләр ушағын өзүнә нәзәрдә тутул-малы вә онун статусуна (вәзијјәтинә) мүвафиг олмалыдыр. 2) хәрҹләрдә онун валидејнләрини, бабалары, нәнәләри онларын вәзијјәтинә ујғун сурәтдә сахламаг нәзәрдә тутулмалыдыр. Ушағын вәсаитиндән өзүнә хәрҹләмәјә атанын һаггы вар, әҝәр о, касыбдыр вә ҝәлири јохдурса, һәтта әҝәр әмәк габилијјәти варса да. Әҝәр ушағын валидејнләри бошаныбларса, вә анасы баш-гасына әрә ҝетмәјибсә, онда ушағын вәсаитиндән ананын еһтијаҹларына да хәрҹләмәк олар, әҝәр о, һәтта әмәк габилијјәти ола-ола касыбдырса. Әҝәр ушағын атасы вә анасы никаһдадыр-ларса, онда ушағын вәсатини анаја хәрҹләмәк гадағандыр, чүнки ону сахламаг әрә һәвалә олу-нур, вә арвадыны ушағын һесабына тәмин етмәјә онун һаггы јохдур. Лакин әҝәр әр касыбдыр вә әмәк габилијјәти јохдурса, онда анаја хәрҹләмәјә иҹазә вар. Нәнә вә бабаларын еһтијаҹларына хәрҹләмәк олар, јалныз әҝәр онлар касыбдырса вә онларын даһа јахын гәјјуму, һамиси јохдурса (мәсәлән, доғма оғлу ја да гызы). Бир ушағын вәсаитиндән онун разылығы илә онун диҝәр гар-даш вә баҹыларына хәрҹләмәк гадағандыр, һәтта сәдәгә кими, чүнки онун әмлакына бинаҝүзар-лыг етмәк һүгугу јалныз гәјјума мәхсусдур, вә һимајәдарлыг етдији адамын әмлакындан сәдәгә вермәјә онун һаггы јохдур. Әҝәр ушағын, мәсәлән, мүлкү варса, гәјјум иҹарәјә верә биләр вә алынмыш пуллардан вәсаит хәрҹләјә биләр, вә бу мүлкү сатмаға вә алынмыш пуллары лүзумсуз хәрҹләмәјә онун һаггы јохдур. Лакин әҝәр ушаға мәгсәдли хәрҹә нәсә бағышлајыбларса, мәсәлән, китаб алмаға вә ја тәһсилә, онда белә вәсаити башга мәгсәдләрә хәрҹләмәк олмаз, мүвафиг олараг, валидејнләрә дә.

Гејд: Гәјјум имкан дахилиндә ушағын әмлакыны нәјәсә маја гојмалыдыр ки, ондан алынан ҝәлир өдәсин: а) ушаға хәрҹләри, б) капиталы (мајаны, пулу) сахламаг хәрҹләрини, в) ушағын әмлакындан фәрз зәкат вермәк хәрҹләрини. Һәмчинин гәјјум лазым оланда ушағын вәсаитини даһа хатирҹәм (әмин, архајын) активләрә көчүрмәлидир. Әҝәр ушаға филан гәдәр пул мәбләғи һәдијјә едибләр вә инфлјасија нәтиҹәсиндә онларын гијмәтдән дүшмәк риски варса, ата бу пул-лара, мәсәлән, торпаг саһәси алмалыдыр. Ушағын әмлакы илә һәр һансы диҝәр әмәлијјатлар, онун пулуну борҹа вермәк вә ја онун әшјаларыны башгаларына мүвәггәти истифадәјә вермәк кими ишләр гадағандыр, о һаллардан башга ки, бу, онларын сахланылмасы үчүн лазымдыр. МӘНБӘ: Түһфәт әл-мүһтаҹ (имам әш-Ширванинин субшәрһләри илә), ҹ. 5, с. 176, с. 8, ҹ. 347. Муғни әл-мүһтаҹ, ҹ. 5, с. 184. [3] Ниһајә әл-мүһтаҹ, ҹ. 7, с. 221. [4] Һашијә әл-ҹәмәл, ҹ. 4, с. 225.

Мағаза саһибинә мүәјјән мәбләғи вермәк олармы ки, о, бу мәбләғ һәҹминдә өз мағазасындан касыба лазым оланы пајласын?

Белә тиҹарәт һәгиги дејилдир, чүнки тиҹарәт сөвдәләринин шәртләриндән бири сатыҹы вә алыҹынын олмасыдыр, бу һалда исә онлар бир симада тәгдим олунмушлар. Гејд: Гејд едилмәлидир ки, сөвдә мәһз белә формада һәгиги дејилдир. Бу һалда ән јахшы чыхыш јолу – мағаза саһибини өз малынын дејил, верилән мәбләғин пајланмасында вәкил етмәкдир. Һәмчинин шәхс мал ала вә јохсуллара пајламаг үчүн дүкан саһибиндә гоја биләр. МӘНБӘ: Муғни әл-мүһтаҹ, ҹ. 2, с. 471-486. [2] Әл-әшбәһва-ннәзаир, с. 281.