Суалларыныз

Доғрудурму ки, мәрһуму ҝеҹә вә ја намаз гылмағын намүнасиб олдуғу вахт мүддәтләриндә дәфн етмәк олмаз?

Мәрһуму ҝеҹә дәфн етмәјә иҹазә вар вә бунда һәтта арзуолунмазлыг да јохдур. Һәмчинин намаз гылмаг үчүн намүнасиб вахтда мәрһуму дәфн етмәкдә арзуолунмазлыг јохдур, анҹаг бу шәртлә ки, дәфн просеси мәһз бу мүддәтә биләрәкдән кечирилмәјиб. Әҝәр бу, билә-билә едилибсә, онда, бәзи алимләрин рәјинә ҝөрә, дәфн етмәк гадағандыр, әксәријјәтин рәјинә ҝөрә – јахшы дејил.

Лакин мәрһуму нә ҝеҹә вә нә дә намаз гылмаг үчүн намүнасиб вахтда дәфн етмәк јахшыдыр, әҝәр дәфн мәрасимини даһа истәнилән вахта гәдәр ләнҝитмәкдә нәшин (мејитин) дәјишә билмәк риски (горхусу) јохдурса. Әкс тәгдирдә сонраја гојмаг гадағандыр.

Мәнбә: Түһфәт әл-мүһтаҹ (Һашијә әш-Ширванидән), ҹ. 3, с. 194-196.

Онлара верилмиш еви тәрк етмәдән әрин арвадына газанмағы гадаған етмәјә һаггы вармы?

Ев һүдудларында арвада һәр һансы бир ишлә мәшғул олмағы гадаған етмәјә әрин һаггы јохдур, ондан асылы олмајараг ки, бунунла о, газаныр ја да јох, мүстәсна һаллардан башга, јәни: 1) әҝәр онун иши әр-арвад борҹуну јеринә јетирмәјә мане олурса, мәсәлән, иш ону елә јорулдур ки, та ҝүҹү галмыр, вә ја о, әр евиндә коллективлә ишләјәҹәкдир ки, онларын јанында ону тәнһалыға чағырмаг мүнасиб олмаз. 2) арвад евдә, мәсәлән, алверлә мәшғул оланда вә алыҹылар онун евинә ҝирәндә. Лакин әҝәр арвад бу мәгамлары ишдән истисна едә биләрсә, онда әр она фәалијјәти гадаған едә билмәз. Һәм дә ону нәзәрә алмаг лазымдыр ки, әҝәр арвад ушаглара бахырса вә онун иши буна мане оларса, онда о, иши вә ја ушаглара бахмағы там ја да гисмән кимәсә тапшыра биләр.

Мәнбә: Һашијә әл-Ҹамал, ҹ. 4, с. 493.

Ианәт әт-талибин, ҹ. 4, с. 95.

Мүғни әл-мүһтаҹ, ҹ. 5, с.161.

Һашијә әл-Ҹамал, ҹ. 3, с. 549.

Асгыранда нә демәк јахшыдыр вә асгыран неҹә ҹаваб вермәлидир?

Асгыранда белә демәк јахшыдыр (сүннәдир): “Әл-һәмдү лиЛләһ” (шүкүр Аллаһа), даһа да јахшыдыр буна әлавә етмәк: “рәббил аләмин” (аләмләрин Рәббинә). Белә демәк даһа да үстүн олар: “Әл-һәмду лиЛләһи алә күлли һәл” (шүкүр Аллаһа бүтүн вәзијјәтләрдә). Асгыранда шәхс ағзыны нә иләсә өртүб сәси мүмкүн гәдәр азалтса јахшыдыр. Асгыран “Әл-һәмдү лиЛләһ” сөзләрини дејәндә она “Јәрһәмү кәЛлаһ” (Аллаһын сәнә рәһми ҝәлсин) дуасы илә ҹаваб вермәк јахшыдыр. Белә дуанын һикмәти ондан ибарәтдир ки, асгырма заманы организмдә мүрәккәб просесләр баш верир вә онлар асгыранын организминдә чәтинликләр јаратмасын дејә онун үчүн рәһм, мәрһәмәт диләмәк јахшыдыр ки, Уҹа Аллаһ бундан сонра да ону сағлам етсин. Әҝәр һәдди-бүлуға вә һәтта тәмјизә (ушағын јахшыны писдән ајыра билдији јаш) чатмамыш ушаг асгырса, она ҹавабында бу сөзләри демәк јахшыдыр: “ӘсләһәкәЛлаһ” (Аллаһ сәни салеһ етсин). Әҝәр асгыран Аллаһы мәдһ етмәсә, онун үчүн јухарыдакы дуаны сөјләмәк арзу олунмур. Тәмјиз јашына чатмамыш ушаг мүстәсна һесаб олунур. Асгыранын Аллаһ-Тәаланы мәдһ етмәсинә шүбһә варса, буну демәк јахшыдыр: “ЈәрһәмүЛләһу мән һәмидәһ” ( гој Аллаһы һәмд еләјәнә Онун рәһми олсун). Әҝәр асгыран Уҹа Аллаһыны мәдһ еләмәји унудубса, буну онун јадына салмаг јахшыдыр. Әҝәр кимсә үч дәфәдән чох асгырса, онда онун үчүн сағламлыг дуасы сөјләмәк јахшыдыр, чүнки тез-тез асгырмаг – сојугдәјмә әламәтидир. Әҝәр тез-тез асгырмаг хәстәлик нәтиҹәси дејилсә, онда һәр дәфә асгыранда она јухарыдакы дуалары демәк лазымдыр бир шәртлә ки, асгыран өзү “Әл-һәмдү лиЛләһ” сөзләрини дејәҹәкдир. Асгырыға “ЈәрһәмүкәЛлаһ” (Аллаһын сәнә рәһми ҝәлсин) сөзләри илә ҹаваб верәнә “ЈәһдијәкүмүЛлаһ” (Аллаһ сәни дүз јола гојсун) ҹаваб вермәк јахшыдыр, әҝәр “вә јүслиһу бәләкум” әлавә едилсә, даһа да јахшы олар. Әҝәр кимсә асгырыб Аллаһа һәмд сөјләдисә, онун һәмдинә һеч ким ҹаваб вермәдисә, асгыран өзү өзүнә “ЈәрһәмүниЛлаһ” (Аллаһын мәнә рәһми олсун) сөзләри илә ҹаваб вермәси јахшыдыр.

Мәнбә: Түһфәт әл-мүһтаҹ (Һашијә әш-Ширванидән), ҹ. 9, с. 230-231.

Валидејнләр бөјүк јашлы ушагларына ишләмәји гадаған едә биләрләрми, әҝәр онларын фәалијјәт саһәси иҹазәлидир вә онларын сағламлығы вә шәрәфи үчүн бу ишин риски (тәһлүкәси) јохдурса?

Һәдди-бүлуға чатмыш ағыллы, фәрасәтли өвлад-ларына бу вә ахирәт дүнјасында онлара фајдалы олан ишлә мәшғул олмағы гадаған етмәјә валиденјләрин һаггы јохдур, һәтта әҝәр онлары сахламағы өз өһдәләринә ҝөтүрмүшләрсә дә. Изинли газанҹ, шүбһәсиз ки, инсан үчүн фајдасы олан шејләр категоријасына аиддир. Валидејнләр һагсыз олараг өвладларыны мәһдудлашдыранда онлар гулаг асмаја да биләрләр, әҝәр бу асиликдән валидејнләрә реал зијан јохдурса, мәсәлән, әсәбиләшиб физики ҹәһәтдән сағламлығын писләшмәси. Өвладлар һәм дә валидејнләрин һәддиндән артыг һимајәси алтында әсассыз мәһдудијјәтләрә әмәл етмәли дејилләр. Лакин әҝәр валидејн әсассыз олмајараг зәнн едирсә ки, фәһлә коллективинин етибарсыз, шүбһәли олдуғуна ҝөрә онун ушағы пис тәсир алтына дүшә биләр вә ја иш әкс ҹинс нүмајәндәләри илә бағлыдыр ки, изинли гаршылыглы әлагәләр чәрчивәсиндән кәнара чыхыр, онда валидејн белә јерләрдә ишләмәји онлара гадаған едә биләр, вә ушаг она гулаг асмаға (табе олмаға) борҹлудур.

Мәнбә: Әл-Фәтәва әл-фигһијә әл-күбра, ҹ. 2, с. 129.

Бир тәрәфдән пул гојулушу вә диҝәр тәрәфдән узуфрукт нәзәрдә тутулан партнјорлуг иҹазәлидирми? Јәни бирҝә бизнес апармаг үчүн бир партнјор мал сатмаг үчүн јер тәклиф едир, сатышдан газанҹ исә үмуми олур вә гаршылыглы сурәтдә фаиз нисбәти илә бөлүшдүрүлүр?

Белә партнјорлуг шәриәтдә һәгиги дејил, чүнки узуфрукт бирҝә капитал һиссәси кими истифадә олуна билмәз. Партнјорлуг јалныз о һалда һәгиги сајылыр ки, әҝәр тәрәфләрин гојдуглары ја пул илә, ја да бирнөвлү мал, мәсәлән, тахыл, дәмир, јанаҹаг вә саирә кими мал илә ифадә олунур. Лакин јухарыда ҝөстәрилмиш партнјорлуг үчүн ики формадан бирини тәклиф етмәк олар: - дашынмаз әмлак саһиби ону бизнесменә иҹарәјә вериб вә јалныз иҹарә һаггы ала биләр. – дашынмаз әмлак саһиби үмуми бизнесә мүәјјән мәбләғ гојуб тамдәјәрли партнјор олур, өз јерини (бинасыны) исә ја иҹарәјә верир, ја да үмуми бизнесә тәмәннасыз истифадәјә верир.

Мәнбә: Түһфәт әл-мүһтаҹ, ҹ.5, с. 285.

Әҝәр ата кор вә ја кардырса, онун гызыны әрә вермәк сәлаһијјәти башга шәхсә кечирми?

Корлуг, атаны гызыны әрә вермәк һүгугундан мәһрум етмәк үчүн нөгсан дејилдир, даһа сәһиһ рәјә әсасән. Чүнки корлуг атаны издиваҹ мәсәләсиндә намизәдин онун гызына тај олмасыны өјрәниб билмәкдән, тәдгиг етмәкдән мәһрум етмир. Демәли, гызыны әрә вермәк мәсәләсиндә атанын сәлаһијјәти башга адама кечмир, әҝәр јалныз өзү разылыг вермәсә. Корлуг кими, карлыг да атаны гызыны әрә вермәк сәлаһијјәтиндән мәһрум едән сәбәб дејилдир, лакин бир шәртлә ки, о өз рәјини јазы вә жестләрлә (әл-гол һәрәкәтләри) илә ифадә едә билир, әкс тәгдирдә о, сәлаһијјәтдән мәһрум олур.

Мәнбә: Түһфәт әл-мүһтаҹ, ҹ. 7, с. 254.