СУАЛЛАРЫНЫЗ

Сәфәрә чыхмыш биринин ардынҹа азан охумаг арзу олунурму (сүннәтдирми), вә гиблә тәрәфә чеврилмәк лазымдырмы?

Иҹазәли сәфәрә чыханын ардынҹа азан охумаг сүннәт әмәлләрдән (арзуолунан) һесаб олунур. Шәфии мәзһәбинин илаһијјатчы алимләри белә бир нәтиҹәјә ҝәлибләр ки, азан вә игамәт охунанда бирмәналы гибләјә тәрәф чеврилиб дајанмаг сүннәтдир (арзу олунур). Бу гәрар онларын тәкҹә намаза дәвәт кими охунмасына дејил, башга һалларда охунуша да аиддир. Демәли, сәфәрә чыханын ардынҹа азан охунанда гибләјә тәрәфә чеврилмәк арзу олунур. Һабелә тәзә доғулмуш көрпәнин сағ гулағына азан, сол гулағына игамәт охунанда да гиблә тәрәфә чеврилмәк јахшыдыр. Даһа доғрусуну Аллаһ билир. Ианәт әт-талибин, ҹ. 1, с. 268. Һашијә әл-әсна, ҹ. 3, с. 364. Әл-Фәтәва Әл-мүтәмадә, ҹ. 1, с. 97. Туһфәт әл-муһтаҹ, ҹ. 9, с. 200.

Һејваны һејвана дәјишмәк олармы?

Һејваны һејвана (инәји инәјә ја да икисинә, гојуну гојуна вә . а.) дәјишмәјә иҹазә вар, әҝәр һәтта о, чох кичикдирсә дә, мәсәлән бармаг бојда балыг. Натәмизләрә аид (мурдар) олдуғу үчүн сатылмағы гадаған олмуш һејванлары дәјишмәк дә (ити итә јахуд башга һејвана дәјишмәјә) гадағандыр. Һејваны һәмин јахуд башга нөв һејванын әтинә дәјишмәк дә гадағандыр, ондан асылы олмајараг ки, бу әт истифадә етмәк үчүн иҹазәлидир ја да гадағандыр. Даһа јахшысыны исә Аллаһ билир. Әл-мәҹму шәрһ әл-Мүһәззәб, ҹ. 9, с. 402. Нәһајәт әл-мүһтәҹ, ҹ. 3, с. 431. Туһфәт әл-муһтаҹ, ҹ. 4, с. 234. Минһаҹ әт-талибин, с. 96.

Иҹарәјә ҝөтүрүлмүш бинада (мағазада ја да мәнзилдә) јанғын баш версә иҹарәдар онун саһибинә зијанын әвәзини өдәмәлидирми?

Әҝәр кимсә дүкан ја да мәнзили иҹарәјә алыбса вә онлар јаныбса, онда иҹарәдар зијаны өдәмәли дејил, әҝәр онун тәрәфиндән сәһләнкарлыг олмајыбса. Әҝәр иҹарәјә верән тәсдиг едирсә ки, баш верәндә иҹарәдарын тагсыры вар, о, иҹарәдарын јанғына аидијјәтини сүбут етмәк үчүн сүбут-дәлил кими ики мүтәхәссисин шәһадәтини (сүбутуну, дәлилини) ҝәтирмәлидир. Тагсыр тәркиби олмадығы һалда сәһләнкарлыгда тагсырландырылма иҹарәдардан ҝөтүрүлүр. Иҹарәјә верән исә иҹарәјә аланын зијаныны әвәз етмәли дејил. Даһа доғрусуну Аллаһ-тәала билир. Фәтһ әл-мүин, с. 131. Һашијә әл-ҹәмал, ҹ. 3. С. 551. Туһфәт әл-муһтаҹ, ҹ. 6, с. 166. Мүғни әл-муһтаҹ, ҹ. 3, с. 468.

Гарғакимиләр фәсиләсиндән гушлары гидада (јејинтидә) истифадә етмәјә изин вармы?

Шәфии мәзһәбинә әсасән гузғун, долаша, сағсаған (гәҹәлә), алагарға вә саирә дахил олмагла гарғакимиләр фәсиләси гушларындан јејәҹәкдә истифадә етмәк јасагдыр (гадағандыр), зығ-зығ, зағҹа, алп зағҹасы вә клушитса мүстәсна олмагла. Бәзи илаһијјатчы алимләр белә һесаб едирләр ки, гарғакимиләр фәсиләсиндән јалныз ҹәмдәк (леш) јејән вә инсанлара зәрәр верән гушлар гадағандыр, мәсәлән, гузғун кими. Даһа доғрусуну исә Аллаһ билир. Равзә әт-талибин, ҹ. 3, с. 273. Тәрһ әт-тәсриб фи шәрһ әт-Тәгриб, ҹ. 3, с. 56. Һәјат әл-һәјавән әл-күбра, ҹ. 2, һ. 3, с. 18.

Мәрһумун үстүндә ҹәназә намазы гыланда ону имамын габағында неҹә гојурлар?

Мәрһум кишинин бәдәнини елә гојмаг јахшыдыр ки, башы имамын габағында , бәдәни исә ондан саға олсун, чүнки сағ тәрәф үстүн сајылыр. Әҝәр мәрһум гадындырса, онда бәдәни елә гојмаг јахшыдыр ки, чанаг сүмүјү имамын габағында, башы исә сағ тәрәфдә олсун. Белә вәзијјәтин мәнасы гадын бәдәнинин контурларынын ҝизләдилмәсиндәдир. Даһа јахшысыны Аллаһ билир. Равзат әт-талибин, ҹ. 2, с. 143. Фәтәва әл-мүтәмадә, ҹ. 1, с. 270-272.

Әҝәр гуш биринҹи дәфәдән кәсилмәјибсә, вә гида борусуну бычағы икинҹи дәфә јахынлашдыранда кәсибләрсә, онун әтиндән јемәкдә истифадә етмәк олармы?

Шәфии мәзһәбинин сәһиһ мәнбәләриндә јазылыр ки, әҝәр кәсән шәхс бычағы галдырыб вә дәрһал ону јеринә гајтарыб ахыра кими кәсибсә, бу, норманы позмур, неҹә ки бир бычағын диҝәринә тез дәјишдирилмәси. Јәни белә кичик (ҹүзи) вахт мүддәтинә јол верилир, һәтта әҝәр икинҹи тәшәббүс заманы һејван артыг һәјат нишанәләри ҝөстәрмирсә дә.

Әҝәр јухарыда ҝөстәриләндән артыг вахт кечибсә, әтдән истифадә етмәјә иҹазә үчүн һејванын һәјат нишанәләри ҝөстәрмәји лазымдыр, конвулсија (гыҹ олма) ја да фәвварә вуран ган шырнағы кими, ја да боғазындан сәс јахуд да ган хассәләринин сахланылмасы.

Бу дөрд нишанәдән ајрыҹа биринҹи нишанәнин олмасы кифајәт едәр, һабелә үч нишанәнин ҹәминдән кәсилән анда өмрүн мөвҹудлуғуну әминликлә еһтимал етмәк. Даһа доғрусуну исә Аллаһ-тәала билир. Һашијә әл-бүҹејрәми әла әл-Хатиб, ҹ. 4, с. 295. Һашијә әл-бүҹејрәми әла шәрһ әл-Мәнһаҹ, ҹ. 4, с. 285. Туһфәт әл-муһтаҹ, ҹ. 9. С. 320-322.

Ушаг бејин ифлиҹинә (УБИ) тутулмуш хәстә ҹинси бүлуға чатдыгда намаз гылмалыдырмы?

Әҝәр мүсәлман сағлам дүшүнҹәдәдирсә (ағлы башындадырса), онда намаз гылмамаг үчүн онун үзүрлү, објектив сәбәби јохдур. Демәли, УБИ-дән әзијјәт чәкәнә даир намаз гылмағын зәрурилији һаггында гәрар чыхармаг үчүн һәдди-бүлуға чатанын әгли (зеһни) габилијјәтинә әсасланмаг лазымдыр. Әҝәр о, ағыл зәифлијиндән әзијјәт чәкмир вә јахшыны писдән сечәрәк әтраф дүнјаны баша дүшүр, дәрк едирсә, она намаз һәвалә олунур, бахмајараг ки, физики (ҹисмани) ҹәһәтдән сәрбәст олараг јеримәк имканы вар јохса јох. О һалда ки, намаз хәстә үчүн зәруридир, ону о елә иҹра едир ки, неҹә физики (бәдән) вәзијјәти имкан верир.

Һәмчинин УБИ хәстәси ибадәт вә бәдән тәмизлијинә риајәт етмәлидир. Әҝәр о, бәдән ҝиҝијенасына сәрбәст риајәт едә билмирсә, онда о, буну көнүллү сурәтдә еләјә биләнләрин көмәјинә һөкмән мүраҹиәт етмәлидир. Әкс тәгдирдә хәстә пул илә кимисә ҹәлб етмәлидир ки, она дәстәмаз алмагда јардым ҝөстәрсин. Мәсәлән, әлләринә су төксүн ја да онун иштиракы олмадан бәдән һиссәсини јусун. Даһа јахшысыны Аллаһ билир. Мүғни әл-муһтаҹ,ҹ. 1, с. 192-321.

Башга адамларын јанында гадына азан вә игамәт охумаг олармы?

Гадынын азан (намаза дәвәт) охумасы мәкруһ сајылыр (арзуолунмаздыр). Анҹаг әҝәр о азаны јалныз гадынларын ја да мәһрәмләрин јанында охуса, онда бурада мәкруһлуг арзуолунмазлыг јохдур о шәртлә ки, о, сәсини лазым олдуғундан јухары јүксәлтмәз, јәни о гәдәр ки, орада оланлар ешитсинләр. Беләҹә о, азан охумасына ҝөрә алдығы кими јох, Аллаһын зикр етмәсинә ҝөрә алдыҹы кими мүкафат алаҹагдыр. Гадынын игамәт охумасы сүннәт сајылыр (арзу олунур). Демәли, гадынлар вә мәһрәмләр олан јердә о, сәсини о гәдәр уҹалда биләр ки, орадакылар ону ешитсинләр. Даһа доғрусуну Аллаһ-тәала билир. Игамәт – азандан сонра намаза икинҹи дәвәтдир ки, билаваситә фәрз намазы иҹра етмәздән габаг охунур. Ианәт әт-талибин, ҹ. 1, с. 450-451.