Суалларыныз

Чохмәртәбәли бинанын мәртәбәләриндән бирини мәсҹид үчүн вәгф кими ајырмаг мүмкүндүрмү вә орада етикафын һәгиги сајылмасы үчүн мәсҹидин тикилдији әразинин вәгф олмасы ваҹибдирми?

Чохмәртәбәли бинанын саһиби өз еһтијаҹлары үчүн диҝәр мәртәбәләрдән истифадә едәрәк мәсҹидә вәгф кими ајры бир мәртәбә вермәк һүгугуна маликдир. Мәсәлән, бир шәхсин үч мәртәбәли еви вар, о, икинҹи вә үчүнҹү мәртәбәләри өзүнә сахлајараг биринҹи мәртәбәни мәсҹид үчүн вәгф кими верә биләр вә ја әксинә, биринҹи мәртәбәни өзүндә сахлајыр, диҝәрләрини исә вәгф кими верә биләр. Әҝәр шәхс үч мәртәбәли ев тикиб мәсҹид үчүн һәр үч мәртәбәни вәгф олараг ајырыбса, онун гәрарыны дәјишдирмәјә вә еһтијаҹлары үчүн бир вә ја ики мәртәбәни ҝери алмаға һаггы јохдур, чүнки мәсҹид үчүн бинаны вәгф кими ајырдығы андан бу бинанын саһиби дејилдир. Һәмчинин иҹарәјә ҝөтүрүлмүш вә ја киминсә мүлкијјәтиндә олан әразидә бина тикиб ону мәсҹидә ајрыҹа вәгф кими ајырмаг да мәгбулдур. Етикафын етибарлы сајылмасы үчүн она мәсҹиддә риајәт едилмәлидир, јәни етикафа әмәл олунан јерин мәсҹид статусу олмалыдыр, мәсҹид статусуна исә јалныз мәсҹид үчүн вәгф кими ајрылмыш јер маликдир.

Гејд: Иҹарәјә ҝөтүрүлмүш вә ја өз торпағында тикилмиш мәсҹиддә етикафын һәгиги сајылмасы үчүн дөшәмә өртүјү үчүн вәгфә нијјәт етмәк лазымдыр, чүнки мәсҹидин тикилдији торпаг вәгф дејилдир. Ону да гејд етмәк лазымдыр ки, бир шәхс халчаны јерә јапышдырыб халча үчүн вәгф нијјәти едәрсә, бу јер дә мәсҹид статусу алыр вә орада етикаф едилә биләр вә буна ҝөрә дә мәсҹидә аид олан бүтүн мүддәалар она тәтбиг олунур, мәсәлән, мурдарлама вәзијјәтиндә олмағын гадаған едилмәси вә с.

Мәнбә:

Бах: Түһфәт әл-мүһтаҹ, ҹилд 3, с. 465.

Һәр ҝеҹә “Әл-Мүлк” сурәсини охумаг сүннә әмәлләрдән сајылырмы?

Алимләр һәр ҝеҹә “Әл-Мүлк” сурәсини охумағын сүннә әмәл олдуғуну хатырладырлар, хүсусән дә Ибн Рәҹәб өзүнүн “Әһвал әл-гүбур” китабынын 389-ҹу сәһифәсиндә белә рәвајәт ҝәтирир: “Һәгигәтән, Пејғәмбәр ﷺ “Әлиф лам мим”, “Тәнзил” вә “Тәбәрәкә...” (Әл-Мүлк” сурәсини) сурәләрини охумамыш јатмазды” (Тирмизи). Ибн Мәсуд да , демишдир: “Һәр ҝеҹә “Әл-Мүлк “сурәсини охујаны Аллаһ бунунла мәзарын әзабындан горујаҹаг! Вә биз дә Аллаһ Елчиси дөврүндә, бу сурәни “горујан” (әл-манеә) адландырардыг”. Бу һәдиси ән-Нәсаи нәгл едилмишдир.

Мәнбә:

Әһвал әл-гүбур, ҹ. 3, с. 398.

Намазда олан шәхс артыг ајаға галхыб әввәлки рәкәтдә бир сәҹдәни бурахдығыны хатырласа вә ја шүбһәләнсә нә етмәли?

Намаз гылан шәхс, мәсәлән, артыг икинҹи рәкәтә галхараг илк рәкәтин бир сәҹдәсини гачырдығыны хатырлајырса вә ја шүбһә едирсә, галхмадан әввәл сәҹдә етдикдән сонра отуруб-отурмадығыны нәзәрә алмаг лазымдыр. Әҝәр шәхс сәҹдә етдикдән сонра бир мүддәт отурмадан галхыбса, әввәлҹә отуруб сонра икинҹи бир сәҹдә етмәлидир, чүнки сүҹудлар арасында отурмаг рүкндүр (намазын әсас компонентидир). Әҝәр галхмагдан әввәл отурмушса, онда отурмадан дәрһал сәҹдә етмәлидир, әкс һалда отурмалы олмадығыны биләрәкдән отурса, намаз позулур. Һәр ики һалда да саламдан (сәҹдә-сәһви) габаг ики сәҹдә етмәк мәсләһәтдир. Бүтүн бунлар имама вә ајрыҹа намаз гылана да аиддир. Имамын ардынҹа ајаға галхдыгдан сонра шүбһә едән вә ја галхдыгдан сонра јадына салан мәмума (имамын ардынҹа намаз гылана) ҝәлдикдә исә, о, имамла бирликдә намазыны давам етдирмәли вә намазы битирдикдән сонра бир рәкәт илә тамамламалыдыр, әкс һалда мәмумун намазы хараб олур. Бу вәзијјәтдә сәҹдә-сәһви етмәк мәкруһдур.

Мәнбә:

Муғни әл-мүһтаҹ, ҹилд 1, с. 388.

Түһфат әл-мүһтаҹ, ҹилд 2, с. 5, 194, 352.

Имам Шәфии мәзһәбинә әсасән сәҹдәдән галхмаг неҹә мәсләһәтдир: әввәлҹә әлләрә сөјкәнәрәк дизләри галдырмаг вә ја әввәлҹә әлләри, сонра исә дизләри галдырмаг?

Шәфии мәзһәби алимләринин даһа әсасландырылмыш рәјинә ҝөрә, намаз гылан шәхс, һәтта әҝәр о гүввәтли олса да, имам әр-Рәфиинин сөзләрини сәһв баша дүшәрәк бир араја ҝәтирилмиш әлләрә дејил, ҝениш гојулмуш әлләрә сөјкәнәрәк јени бир рәкәтә галхмаг мәсләһәтдир. Әр-Рәфии дејир ки, шәхс әлләрини хәмир јоғуран кими тутараг, бәдәнин ағырлыг мәркәзини онларын үзәринә көчүрәрәк рәкәтә галхыр. Диҝәр сүннәдән сајылан галхма үсулуна риајәт едәрәк шәхс јүнҝүллүк үчүн әлләри илә омбаларына (будларына) сөјкәнәрәк галхыр вә сонра дик дурур. Анҹаг әввәлҹә бир ајағы (еһтијаҹ олмадан), сонра диҝәрини галдырмаг лазым дејил, чүнки буна гадаған ҝәлди. Беләликлә, сәҹдәдән вә ја тәшәһһүддән – “Әт-Тәһијјәдән” намаз гылан шәхсин әввәлҹә узанмыш вә чијинләринин енинә гојулмуш голларына сөјкәнәрәк, сонра дизләриндән галхмасы мәсләһәтдир, чүнки әввәлҹә әлләр галдырылса, артыг онлара сөјкәнмәк олмаз. Шәхс әввәлҹә әлләрини јерә сөјкәнәрәк дизләрини галдыра билмирсә, голларыны галдырыб сонра омбаларына сөјкәниб дик дура биләр.

Мәнбә:

Ниһајә әл-мүһтаҹ, ҹилд 2, с. 122.

Гызын гәјјуму кор вә ја лалдырса, ону евләндирмәк һүгугу гоһумларындан о биринә кечирми?

Ону евләндирән гызын атасы, бабасы вә ја диҝәр гәјјуму кордурса, даһа етибарлы фикрә ҝөрә, гәјјумлуг һүгугу башгасына кечмир, чүнки корлуг гәјјумлуг алтында оланы әрә вермәк һүгугундан мәһрум едән сәбәб дејил вә буна бәнзәр бир сәбәб варса, мүвафиг намизәдләрин ахтарышы вә сечимини динләмә јолу илә етмәк олар. Ејни гәрар, мәктуб вә жестләрлә фикирләрини ифадә едә билән лал гәјјума да аиддир.

Мәнбә:

Муғни әл-мүһтаҹ, ҹ. 4, с. 255.

Анасы бир, лакин мүхтәлиф аталары олан мәрһумун гардашы вә ја баҹысына мирас (ирс) дүшүрмү?

Мәрһум шәхсдән бир анадан олан гардаш вә ја баҹылара мирасын үчдә бири верилир, лакин ашағыдакы шәртләр олдугда: - әҝәр бир анадан олан гардаш вә баҹыларын сајы ики вә ја даһа чохдурса. Фәрги јохдур, ики гардаш вә ја ики баҹы вә ја бир гардаш вә бир баҹыдыр вә с. - ата, баба, бөјүк баба вә с. кими варисләрин олмамасы, һәмчинин өвладларын, нәвәләрин, нәтиҹәләрин вә с. олмамасы (мәрһумун оғланларындан нәвә вә нәтиҹәләр). Мәрһумун ады чәкилән варисләрдән ән азы бири варса, онда бир анадан гардаш вә ја баҹылар пајларыны итирирләр. Белә һалда бир анадан олан гардаш вә ја баҹылар үчдә бир һиссәни араларында бәрабәр бөлүрләр. Һәмчинин бир анадан олан гардаш вә ја баҹылара ашағыдакы һалларда алтыдан бир һиссә дүшүр: - әҝәр бир анадан јалныз бир гардаш вә ја бир баҹы варса; - јухарыда ҝөстәрилән варисләрин олмамасы, әҝәр варса, пајларыны итирирләр.

Мәнбә:

Түһфәт әл-мүһтаҹ (Һашијә әш-Ширвани илә), ҹилд 6, с. 396-407.

Муғни әл-мүһтаҹ, ҹилд 4, с.17.