Ислам ҝәлинҹә әрәбләр неҹә јашајырдылар?
Ислам ҝәлинҹә әрәбләр неҹә јашајырдылар?
Әрәбләр өз гардашлары, гардаш оғланлары вә нәслин диҝәр үзвләри илә олдугҹа мөһкәм әлагәләр сахлајыр, вә демәк олар ки, онлар тајфа, гәбилә бирлијини тутмаг наминә јашајыр вә бунун наминә өлүрдүләр.
Һәр тајфа, гәбилә даирәсиндә бу руһ һаким, үстүн амил иди вә онун (тајфанын) бирлијинин мөһкәмләнмәсинә көмәк едирди.
Иҹтимаи гурулушун әсасында исә тајфа, гәбилә бирлијинин дәрки вә гоһумлуг әлагәләрини сахламаг кими шејләр дурурду. Адамлар онларын һәрфи мәнада баша дүшдүкләри принсип тәрәфдарлары идиләр, һансында ки дејилир: “Залим вә ја әзијјәт чәкән, сыхышдырылан олмасындан асылы олмајараг өз гардашына көмәк ет”, сонралар Исламын ҝәтирдији дәјишикликләри етмәдән ки, онларын (дәјишикликләрин) мәнасы залимә көмәк ону залимликдән сахламаг олмалы иди. Бунунла белә ад-санда вә башчылыгда бир-биринә үстүн ҝәлмәк ҹәһди бәзән үмуми әҹдадлары олан тајфаларын арасында тез-тез мүһарибәләрә ҝәтириб чыхарырды.
Мүхтәлиф тајфалар арасында әлагәләр чох зәиф иди, онларын бүтүн гүввәләри исә араларында апардыглары мүһарибәләрә ҝедирди. Бунунла бәрабәр һәм динә, һәм дә ҹүрбәҹүр мөвһумата аид бәзи үмуми әнәнә вә адәтләри позмаг, онлара әмәл етмәмәк горхусу вә еһтијатчылығы бәзи һалларда онларын сәј вә гәддарлығыны мәһдудлашдырырды. Бәзән мүхтәлиф тајфалар арасында бирләшмәјә достлуг вә мүттәфиглик мүнасибәтләри јахуд бир тајфанын о бирисиндән асылылығы ҝәтирирди. О ки галды һарам ајлара, онлар бу инсанлар үчүн онлара јашамаға, доланмаға вә өзләринә рузи әлдә етмәјә имкан верән мәрһәмәт иди.
Јекун вурараг демәк олар ки, әсас етибары илә “ҹаһилијјәт” (исламијјәтдән әввәлки) дөврдә әрәбләрин иҹтимаи вәзијјәти чох зәиф сәҹијјәләнирди. Ҹәһаләт вә мүхтәлиф мөвһумат ҝениш јајылмыш, инсанлар исә даһа чох һејванларын өмрүнә охшар һәјат сүрүрдүләр. Гадынлар алыш-вериш објекти иди, вә бәзән онларла ҹансыз әшја кими рәфтар едирдиләр. Тајфаларарасы әлагәләр зәиф иди, һөкмдарлар, башчылар исә даһа чох рәијјәт һесабына хәзинәләрини долдурмаг вә рәгибләри (дүшмәнләри) илә мүһарибә апармаг һаггында дүшүнүрдүләр.
Игтисади вәзијјәт
Игтисади вәзијјәт Әрәбистанда јаранмыш иҹтимаи шәраитә ујғун иди. Тиҹарәт әсас доланаҹаг мәнбәји иди, лакин јалныз тәһлүкәсизлик, сүлһ, әмин-аманлыг шәраитиндә әнҝәлсиз, манеәсиз тиҹарәт сәфәринә чыхмаг оларды ки, бунун да олмамасы, әҝәр дөрд һарам ај һесаба алынмаса, Әрәбистанда һәмишә һисс олунурду.
Әҝәр пешәләрдән десәк, әрәбләр онларла һәр һансы бир халгдан аз мәшғул олурду, тохуҹулуг, дәри ашлајыб һазырламаг вә онларын арасында мүәјјән инкишаф тапмыш бәзи диҝәр пешә нөвләри илә әсасән Јәмән, Һирә әһалиси вә Шам сәрһәддиндә олан рајонларын сакинләри мәшғул иди. Әдаләт наминә демәк лазымдыр ки, Әрәбистанын дахили рајонларынын әһалиси әкинчилик вә малдарлыгла мәшғул олурду, бүтүн әрәб гадынлары исә иплик әјирирдиләр, лакин мүһарибәләр буну да тәһлүкә алтына гојурду ки, нәтиҹәдә ҹәмијјәт бүтөвлүкдә касыбчылыгдан, аҹлыгдан вә палтар чатышмамазлығындан әзијјәт чәкирди.
давамы вар
