Һәбибин фәзиләти вә Тәбибин тәрифәлајиг сифәтләри

Имам Әбу Һәнифә

О ки галды имам ӘбуҺәнифәјә, о Нумән Сабитин оғлудур. О, тәбиинләрдәндир, о, бөјүк фәгиһ (фигһ билиҹиси), абид (Аллаһа ибадәт едән), заһид (аскет), ариф (Аллаһы дәрк едән), мүттәги иди (Аллаһдан горхан иди). Суфјан ибн Үајнәт демишдир: “Мәним ҝөзләрим Әбу-Һәнифәјә бәнзәр инсан ҝөрмәјиб”.

Һәммәддән нәгл олунуб ки, ҝүнләрин бир ҝүнү о, бир дәстә адамын јанындан кечәндә онлар дедиләр : “Бу шәхс бүтүн ҝеҹәни намаз илә ҹанландырыр”. Вә о бундан сонра бүтүн ҝеҹәни ҹанландырмагдан әл чәкмир вә дејирди: “Аллаһа ибадәтә аид ҹәһәтләрин мәндә олмадығы һалда бу хүсусијјәтләрлә мәни тәсвир едәндә мән Уҹа Аллаһдан утанырам”. Онун мөҹүзәләриндән бирини имам Әбу Ләјс Сәмәргәндијјә сөјләмишдир.

Әбу-Һәнифәни јујанда, Аллаһын она рәһми олсун, онун алнынын үстүндә белә јазы олан өртүк пејда олду: Сағ әлиндә: Әмәлләринизә ҝөрә ҹәннәтә ҝирин! Сол әлиндә: Биз јахшы ишләр ҝөрәнләрин мүкафатыны пуч етмәрик. Гарны үстүндә: Рәбби онлары Өзүндән бир мәрһәмәт (бағышланма), разылыг вә ичәрисиндә онлар үчүн түкәнмәз немәтләр олан ҹәннәтләрлә мүждәләр. Ону хәрәјә гојанда сәда ҝәлди: “Еј ҝеҹәләри јатмајыб ајыг-сајыг галан, узун мүддәт дуа охујан, чохлу тәһәҹҹүд едән, чох оруҹ тутан, Рәбби сәнә Дәр-үс-сәлама (Ҹәннәтә) иҹазә верди”.

Ону мәзара гојанда јенә дә сөјләјәнин сәси ҝәлди: “Раһатлыг вә рузи вә ҹәннәт ләззәти (зөвгү, нәш’әси,зөвгү)”. О, Бағдадда Һиҹринин 150- ҹи илиндә вәфат етмишдир. Бу, Әш-Шәфиинин доғулдуғу илдир, Аллаһын она рәһми олсун вә онун 70 јашы варды.

Имам Малик

Имам Маликә ҝәлинҹә исә – о, Әнас Әл-Әсбаһинин оғлудур. О – имамларын имамы вә сүннәнин тәрәфдары, мүдафиәчиси, үммәти доғру, дүз јолла апаран Мәдинә алимидир. Онун имамлығы вә бөјүклүјүндә, тәрки-дүнјалығы вә јаддашында чохлу һәдис сахлајыб онларда Рәсулүллаһы тә’рифләмәсиндә алимләр јекдилдирләр. Чүнки һәдис сөјләмәздән әввәл о, дәстәмаз алар, дөшәјинин кәнарында отурар, саггалыны дарајар, әтирләрдән истифадә едәр, раһат, еһтирамла вә тәнтәнәјлә әјләшәр, сонра исә һәдис данышарды. Бу барәдә она дејәндә, о, деди: “Мән Аллаһ Рәсулунун һәдисини јүксәлтмәји (тә’рифләмәји) севирәм”.

Әш-Шәфии деди: “Мән Маликин дарвазасында Хорасан атларындан ат вә Мисир гатырларындан гатыр ҝөрдүм ки, онлардан јахшыларыны ҝөрмәмишдим вә Маликә дедим: “Онлар неҹә дә ҝөзәлдирләр!”. О, деди: “Онлар мәндән сәнә һәдијјәдир”. О (Әш-Шәфии) деди: “Бу атлардан вә гатырлардан һеч олмаса бирини өзүнә гој ки, она миниб ҝедә биләсән”. О (Малик) деди: “Аллаһын истәклиси (Пејғәмбәр) јатан торпағы (јери) һејван дырнаглары илә тапдаламаға Уҹа Танрыдан утанырам”. Онун Мәдинә торпағына олан ҹомәрдлијинә вә һөрмәтинә, еһтирамына бахын. О, 95-ҹи илдә анадан олмуш вә 179-ҹу илдә 84 јашында вәфат етмишдир.

Имам Әһмәд

О ки галды имам Әһмәдә, о, Әбу Абдуллаһ Әһмәддир – Мүһәммәд оғлу – Һәнбәл Шејбанијјә оғлу.

О, чох бөјүк алим, заһид (ибадәтлә мәшғул олан, пәһриз едән, аскет), мүттәги (Аллаһдан горхан, диндар, мө’мин) иди. О (Әһмәд) данышмышдыр ки, јухуда АЛЛАҺЫ ҝөрмүш вә сорушмушдур: “Һәр шејдән јахшы сәнә јахынлашдыран нәдир?” Вә О, ҹаваб вермишдир: “Мәним Кәламым (Гуран)”. - Ја Рәббим, мә’насыны дәрк етмәклә (баша дүшмәклә) ја онсуз? - дејә сорушдум. -Дәрк етмәклә вә онсуз, - ҹаваб белә иди. Гүтејбәт демишдир: “Әҝәр Әһмәд Сүфјан Севринин, Маликин, Әвзәијјәнин, Лејс бну Сә’дин дөврүндә олсајды, о, онлардан да ҝөркәмли оларды”. Ондан сорушублар ки, Әһмәд тәбиинләрдән идими.

О, ҹаваб вермишдир: “О, чох бөјүк тәбиинләрдән иди”. О, 164-ҹү илдә доғулмуш, 73 јашында Бағдадда вәфат етмишдир. Онун фәзиләтләриндән бу кичик китабчада данышмаг мүмкүн дејилдир. Онларын јолу илә ҝетмәкдә АЛЛАҺ бизә јардымчы олсун. Амин.