Хәстәләрә гајғы
Хәстәләрә гајғы
Исламда бүтүн инсанларын, о ҹүмләдән хәстәләрин гајғысына галмаг әмр олунмушдур. Хәстәлијә дүчар олан, ағрыја дөзән вә онунла мүбаризә апаран адам о барәдә фикирләшир ки, јени ҝүн ону севиндирән хәбәр ҝәтирәҹәкми, Аллаһ-Тәаланын она рәһми ҝәләрми, Уҹа Аллаһ она итирилмиш сағламлығыны гајтарармы?
Белә инсан һәр кәсин өз ишләри вә проблемләри илә мәшғул олан бу дүнјада тәк-тәнһа гала биләр. Елә ола биләр ки, һеч ким она баш чәкмәз вә јадына салан да аз олар. Ән писи одур ки, һеч ким онун сағламлығы илә олан проблемә диггәт јетирмир. Ону садәҹә олараг бир әшјаны унудан кими унуда биләрләр.
Лакин Исламда иш тамамилә башга ҹүрдүр. Бүтүн инсанлара јахшылыг вә хошбәхтлик етигад едән Ислам бизә изаһ едир ки, ону шадландырыб үрәк-дирәк вермәјә хәстә адамдан чох һеч кимин еһтијаҹы јохдур. Руһи вә ҹисмани хәстәјә гајғыны доктриналарындан (нәзәријјәләриндән) бири едәрәк, Ислам бу мөвзуја бөјүк диггәт јетирир.
Ислам ганунлары (шәриәт) һәр хәстәјә ҝәрҝин, ағыр вәзијјәтә дүшмүш адам кими бахыр. Демәли, она гајғы ҝөстәрән, јардым әлини узадан, әһвал-руһијјәсини галдыран, ону сакитләшдирән, ҹисмани ағрыдан хилас едән вә она мәнәви руһ верән олмалыдыр.
Ислам бүтүн мүмкүн үсулларла хәстәнин һәјатыны бәзәмәји, ҝөзәлләшдирмәји вә онун ағыр јүкүнү олдугҹа јүнҝүлләшдирмәји һөкм едир. Шәриәт һәтта хәстәјә Рамазан ајында фәрз оруҹу кәсмәјә, сахламаға иҹазә верир. Әҝәр диндар сәһһәтинә ҝөрә һәҹҹә ҝедә билмирсә, өз јеринә о, башга адам ҝөндәрә биләр.
Һәмчинин ади гајдада намаз гыла билмәјән хәстәнин өзүнә голај, раһат вәзијјәтдә намаз гылмаг һаггы вар – отуруб, узаныб – вә һәтта бәзи һәрәкәтләри ҝөзләри илә еләјә биләр!
Дәстәмаз аланда судан она зијан дәјә билән хәстә судан истифадә етмәкдән ваз кечиб тәјәммүм едә биләр (су олмајан јердә тәмиз торпаға вә тоза әлләрини сүртүб дәстәмаз алмаг, тәһарәт вә ја гүсл етмәкдән ибарәт дини ајинләрдән бири).
Шәриәт хәстәни бәзи вәзифәләрдән вә ибадәт һәрәкәтләриндән азад етмәклә вә ја онлары јүнҝүлләшдирмәклә мәһдудлашмыр, бунларын һамысына әлавә олараг Ислам бизи тәкидлә хәстәнин јанында олмаға вә она олдугҹа чох мәнәви руһ вермәјә сөвг едир.
Буна ҝөрә Аллаһ Рәсулу ﷺ хәстәләрә баш чәкмәји вә онларын евдә ја да хәстәханада мүалиҹә етмәји мүсәлманларын борҹу, вәзифәси һесаб едирди. Әбу Һүрејрәдән нәгл олунур ки, Рәсулүллаһ ﷺ демишдир:
“Беш һәрәкәт мүсәлманларын бир-биринә мүнасибәтдә вәзифәси сајына дахилдир: салама ҹаваб вермәк, хәстәјә баш чәкмәк, ҹәназәни јола салмаг, дәвәти гәбул етмәк вә асгырана хејир арзуламаг”. (Бухари, 1240; Мүслим, 2162).
Аллаһ Елчиси ﷺ һәм дә бизә мәлумат вермишдир ки, хәстәјә баш чәкән Ҹәннәтдә өз пајыны алаҹагдыр. Әбу Һүрејрәдән нәгл олунур ки, Рәсулүллаһ ﷺ демишдир:
“Аллаһ хатиринә хәстәјә баш чәкәнә ҹарчы мүраҹиәт едир (мәләкләрдән, һансы ки дејир): “Сәни разы галасан, Аллаһ мүкафат вериб сәни тәмизләсин, јолун хејирли олсун вә Ҹәннәтдә сәнә јер гисмәт олсун”. (Ибн Мәҹаһ, 1443; Тирмизи, 2008).
Һәм дә Аллаһ Елчиси ﷺ хәстәнин јанында јалныз јахшылыгдан данышмағы, онун әһвал-руһијјәсини вә мәнәви руһуну галдырмағы, она үмид вериб сағалмасына вә үмумијјәтлә јашамаға, һәјата мејл, һәвәс јаратмағы бујурмушдур.
Әбу Сәид Әл-Хүдридән нәгл олунур ки, Рәсулүллаһ ﷺ демишдир: “Хәстәнин јанына ҝәләндә онун үрәјинә узун өмүрә инам салын, бу, һеч нәјин габағыны алмаса да, она тәсәллидир”. (Тирмизи, 2087; Ибн Мәҹа, 14, 38).
Аллаһ Рәсулу ﷺ хәстәјә тәсәлли верәрәк она данышарды ки, хәстәлик ҝүнаһларын бағышланмасыдыр вә ону ҝәләҹәк һәјатда ҹәзадан хилас едәҹәкдир, әҝәр о, бу сынаға мәтанәтлә дөзүб сәбир ҝөстәрсә.
Әбу Сәид Әл-Хүдридән нәгл олунур ки, Пејғәмбәр ﷺ демишдир:
“Мүсәлмана нә үз версә дә, истәр јорғунлуг, узун сүрән хәстәлик, һәјәҹан, гәм-кәдәр, аҹы хәбәр,пис һадисә, бәдбәхтлик вә ја һәтта тикан батмасы олсун, Аллаһ мүтләг буна ҝөрә онун ҝүнаһларындан бирини бағышлајаҹагдыр”. (Бухари, 5641; Мүслим, 2573).
Беләликлә, Ислам бизә хәстә мүсәлманын мәнәви руһуну практики олараг ҝөјләрә гәдәр галдырмағы бујурур ки, о өзүнү ҹәмијјәтдә көмәксиз вә атылмыш адам кими һисс етмәсин, һисс етсин ки, һамы онун гајғысына галыр вә она һәр көмәји ҝөстәрмәјә һазырдыр.
Исламда тәкҹә хәстә мүсәлманлара дејил, дининдән, миллијјәтиндән, дәрисинин рәнҝиндән, иҹтимаи вәзијјәти вә статусундан асылы олмајараг һәр бир хәстә адама еһтирамла јанашмаг төвсијә олунур.
Аллаһ-Тәала Гурани-кәримдә бујурмушдур (мәнасы):
“Биз Адәм өвладына (бүтүн инсанлара) ағыл, дәрракә, билик верәрәк вә Аләмдә (Каинатда) оланларын һамысыны онлара табе едәрәк јарадылмыш мәхлугатын һамысындан үстүн етдик”. (“Сәфватәт-тәфасир”, Әл-Исра сурәси: 70).
Адәм өвлады олдуғуна ҝәрә Исламда һәр инсана һөрмәт вар, буна ҝөрә дә мүсәлманлар хәстәләнән һәр адамын гајғысына галыр вә ону мүалиҹә едирләр, һәтта әҝәр о, мүсәлман олмаса да.
Јәһуди оғлан хәстәләнәндә Рәсулүллаһ ﷺ она баш чәкди. Имам Әл-Бухари исә өзүнүн сәһиһ һәдисләр топлусунда бу мөвзу үчүн “Чохаллаһлыг тәрәфдарына баш чәкмәк” адланан хүсуси фәсил ајырды.
Һәгиги Ислам руһунда тәрбијә олунмуш мүсәлман һәкимләри вә мүалиҹә едәнләри Ислам мәдәнијјәтинин бүтүн дөврләриндә һәр хәстәјә доланаҹаг мәнбәји кими бахыб ондан музд алараг дејил, илк нөвбәдә онун инсан олдуғуну нәзәрә алараг рәфтар етмишләр.
Онлар һәмишә хәстәјә чәтин вәзијјәтдә вә онларын јардымы вә дәстәјинә еһтијаҹы олан инсан кими рәфтар етмиш вә она нәинки тибби, һәм дә психоложи, иҹтимаи, игтисади вә диҝәр јардым ҝөстәрмишләр.
Мүсәлман һәкимләр өз пасијентләри илә белә нәҹиб руһда рәфтар етмишләр. Мүсәлман дөвләтиндә хәстәләрә дөвләтли вә касыб, әрәб вә ја гејри-әрәб, ағ вә ја гара, мүсәлман вә ја гејри-мүсәлман арасында фәрг гојулмадан, онларын иҹтимаи статус вә вәзифәсиндән асылы олмајараг јүксәк кејфијјәтли тибби јардым ҝөстәрилмишдир.
Әксәр һалларда һамы үчүн мүалиҹә пулсуз олмушдур. Вә пасијентләр өзләринин малијјә вә иҹтимаи вәзијјәтиндән асылы олмајараг ејни сәвијјәли хидмәтдән истифадә етмишләр. Беләликлә, Ислам јардыма вә дәстәјә еһтијаҹы олан аламларын һамысына гајғы ҝөстәрир.
