Рамазандан сонракы һәјат
Мүсәлманлар үчүн ән ваҹиб олан јахшылыг вә хејирхаһ әмәлләр ајы Рамазан баша чатды. Һәрәкәтләримизи, давранышымызы дәјишдирмәјә, мәнәви кејфијјәтләримизи вә вәрдишләримизи јахшылашдырмаға чалышдығымыз ај. Аллаһ-Тәала демишдир:
“Һәгигәтән, инсанлар өзләрини дәјишмәдикҹә Аллаһ онларын вәзијјәтини дәјишмәз” (“Әр-Рәд” сурәси, ајә 11).
Бу, ҝүҹләндирилмиш ибадәтә көкләнмәјин, бу заманын хүсусијјәтини дәрк етмәјин вә јахшы әмәлләрдә уғур газанмаға чалышмағын ваҹиб олдуғу бир ајдыр. Бу вахт әрзиндә мөминләр өзләрини мүхтәлиф ибадәт нөвләринә өјрәдирләр: оруҹ, әлавә намаз, Гуран охумаг, Аллаһы хатырламаг; һәм дә ҝүнаһлы һәр шејдән чәкинирләр. Бу ајда јашајыб ҝүнаһ ишләтмәјә давам едәрәк өзүнү јахшылыға доғру дәјишмәсә, шүбһәсиз ки, ән бөјүк зијана уғрајанлардан олар.
Тәәссүф ки, биз ҝөрүрүк, бу ај баша чатан кими мәсҹидләр јенидән бошалыр, ҝөрүрүк ки, инсанлар јахшылыг вә ҝүнаһдан узаглашма јолунда шөвгләрини вә чалышганлыгларыны итирирләр, инсанлар Аллаһы зикр етмәји унудараг “ади һәјата” гајыдырлар.
Һафиз Ибн Рәҹәб әл-Һәнбәли (Аллаһ она рәһмәт етсин) демишдир: “Ахмаглар Рамазан ајына дөзмәкдә чәтинлик чәкирләр, чүнки бу ајда ибадәт - намаз вә оруҹ онлары нараһат едир. Бу ҹаһилләрин чоху јалныз Рамазан ајында, оруҹ заманы намаз гылырлар. Онларын бир чоху јалныз Рамазанда бөјүк ҝүнаһлардан чәкинирләр вә бу сәбәбдән онлар үчүн о, узанмыш кими ҝөрүнүр, онларын гәлбләринин ҝүнаһлардан ајрылмасы чәтиндир, буна ҝөрә ҝүнаһлара гајытмаг үчүн ҝүнләри вә ҝеҹәләри (Рамазан баша чатмадан) сајырлар. Бу ҹүр инсанлар билә-билә ҝүнаһларында исрар едирләр; бунлар бәдбәхт инсанлардыр. Вә онларын арасында еләләри дә вар ки, һәтта Рамазанда да ҝүнаһлардан әл чәкә билмирләр” (“Әл-Ләтаиф”, с. 158)
Бир дәфә Бишру әл-Һафијә (Аллаһ она рәһмәт етсин) дедиләр: “Һәгигәтән, јалныз Рамазанда ибадәтдә сәј ҝөстәрән инсанлар вар”, онун ҹавабы белә олду: “Аллаһы јалныз Рамазанда хатырлајан бир халг писдир! Һәгигәтән, салеһ инсан - ил боју сәј ҝөстәрәндир!” (“Әл-Ләтаиф”, с. 396)
Салеһ сәләфләримиз ишләринин ҝөрүлмәсиндән даһа чох онларын гәбул едилмәсиндән нараһат олурдулар. Алты ај әрзиндә онлар Рамазан ајына чатмаг үчүн Аллаһа дуа етмиш, сонра алты ај да јалвармышлар ки, Аллаһ онларын әмәлләрини гәбул етсин.
Јахшы әмәлләрин гәбул едилмәси әламәтләри:
- һәм Рамазанда, һәм дә ондан сонра јахшы ишләр ҝөрмәк вә бу ишдә давамлы олмаг;
- гәлби ибадәтә ачмаг, ибадәтин ширинлијини һисс етмәк вә едилән јахшы әмәлин севинҹи;
- кечмиш ҝүнаһларда төвбә;
- бу ајда ҝөрүлән јахшы ишләрин гәбул олунмајаҹағы горхусу;
- дин үчүн гысганҹлыг вә ҝүнаһын тәзаһүрүнә нифрәт.
Рамазандан сонра Бөјүк Аллаһа ибадәт етмәк јахшы әмәлләрин гәбул едилмәсинин бөјүк әламәти һесаб олунур. Аллаһ-Тәала бујурур:
“Өләнәҹән (әҹәлин ҝәлиб чатана гәдәр) Рәббинә ибадәт ет” (“Әл-Һиҹр” сурәси, ајә 99).
Инсанлар һәм Рамазан ајында, һәм дә ондан сонра Аллаһа ибадәт етмәк үчүн бүтүн вахтларыны сәрф етмәлидирләр, чүнки Уҹа Аллаһа итаәткарлыг бир ајла мәһдудлашмыр.
Һафиз Ибн Рәҹәб әл-Һәнбәли (Аллаһ она рәһмәт еләсин) демишдир:
“Рамазан ајындан сонра оруҹ тутмаг, Рамазан ајындакы оруҹун гәбул олундуғуна ишарә сајылыр, чүнки әҝәр Аллаһ гулунун һәр һансы бир һәрәкәтини гәбул едирсә, ондан сонра јахшы бир иш ҝөрмәк имканы да верир, бәзи алимләрин дедији кими: “Јахшы әмәлин мүкафаты - ондан сонракы јахшы әмәлдир”. (“Әл-Ләтаиф”, с. 221)
Мүтәмади олараг салеһ ишләр ҝөрмәјә көмәк едәҹәк бәзи төвсијәләр:
- биз һәр бир шәраитдә даим хејирхаһ ишләр ҝөрмәк үчүн сәмими вә гәтијјәтли олмалыјыг. Буну етмәк үчүн зәифлик вә тәнбәлликдән узаг дурмаг лазымдыр. Мүһәммәд Пејғәмбәр ﷺ дуа едәркән зәифлик вә тәнбәллијин дәһшәтли нәтиҹәләрини нәзәрә алараг онлардан Аллаһа сығынырды:
Аллаһуммә, инни әузу бикә мин әл-әҹзи, вәл-кәсәли (Ја Аллаһ, һәгигәтән, зәифликдән вә тәнбәлликдән гачыб Сәнин мүһафизәнә ҝәлирәм) (Әл-Бухари);
- Мөтәдиллик чох ваҹибдир, өзүмүзү чох јүкләмәмәлијик.
Билдирилир ки, Аишә (Аллаһ ондан разы олсун) демишдир:
“Бир дәфә Пејғәмбәрдән ﷺ сорушдулар: “Аллаһ ән чох һансы ишләри севир?” вә о, дејир: “Һәтта аз олсалар да, һәмишә ҝөрүлән ишләр”. (Әл-Бухари, Мүслим)
Алимләр бу һәдисин ишдә давамлылыға тәшвиг етдијини, һәм дә кичик, лакин давамлы бир ишин әһәмијјәтли, лакин дәјишкән бир ишдән даһа јахшы олдуғуну сөјләјирләр;
- Биз билмәлијик ки, әввәлләр етдијимиз јахшы әмәлләрдән имтина етмәк јолверилмәздир. Абдуллаһ ибн Әмрин сөзләриндән билдирилир:
“Аллаһ Рәсулу мәнә деди: “Абдуллаһ, ҝеҹә намазыны гылан, сонра тәрк едән биринә бәнзәмә” (әл-Бухари вә Мүслим)
- әмәлләринә ҝөрә ҝүндәлик һесабат (мүһәсәба).
Нәтиҹә чыхармаг вә фајдалы дәрсләр алмагла кечмиш ҝүнүн һәрәкәтләрини вә әмәлләрини тәһлил един. Бунунла јахшы вәрдишләринизи практикада мөһкәмләндирмәји баҹардығынызы ҝөрә биләҹәксиниз.
Уҹа Аллаһдан оруҹумузу, ибадәтимизи вә диҝәр салеһ әмәлләримизи гәбул етмәсини хаһиш едирәм.
Мүслим Абдулајев
