Ушаглара мүнасибәтдә әдаләтли олун!
Сәһиһ һәдисдә Аллаһ Рәсулу ﷺ дејир:
«Өз ушагларынызын арасында әдаләтли олун, өз ушагларынызын арасында әдаләтли олун, өз ушагларынызын јанында әдаләтли олун», - Пејғәмбәр бу сөзләри үч дәфә тәкрар етди. Ата олмаг Исламда – вәзифәдир. Исламда аталыг – Ҹәннәтә јолдур, әҝәр өз ушагларына тәрбијә верән, өз аиләсини идарә етмәкдә Пејғәмбәрин ﷺ өјүднәсиһәтләрини, ҝөстәришләрини рәһбәр тутан һәгиги ата олсан. Әҝәр беләси олсан – сәнин үчүн бу, Ҹәннәтә јоллардан биридир Бөјүк вә Уҹа Аллаһа апаран, Улу Танрыја нәфәс алма вә нәфәс чыхарма гәдәр јахынлашдыран јоллардан биридир. Онлар елә мүхтәлифдир ки! Аллаһ-тәалаја јахынлашмаг истәјирсәнми, Ҹәннәт сакинләринин сајыда олмаг истәјирсәнми, бунунла белә ки, сән ата, аилә башчысысан, - бу мәгсәдә чатмаг үчүн өз аиләнин ичиндә сәнин чохлу јолларын вар. Ата үчүн, ана үчүн Пејғәмбәрин ﷺ ваҹиб, әһәмијјәтли нәсиһәтләриндән бири өз өвладларына диггәтдә бәрабәрлик вә әдаләти ҝөзләмәк чағырышыдыр, онлары һеч нәдә мәғмун етмәјәрәк, онларын арасында диггәти ејни дәрәҹәдә бөлмәјә чалышараг, һәтта нәвазиш вә өпүшләрдә ушаглар арасында тән, бәрабәр олмагла. Бу, Пејғәмбәрин ﷺ чох ваҹиб сүннәтидир.
Ҝәлин Пејғәмбәрин ﷺ һәдисләриндән биринә нәзәр салаг. Нүмән ибн Бәшир нәгл еләјир ки, онун анасы Бинтү Рәваһәт онун атасындан хаһиш едир ки, о Нүмәнә һәдијјә версин, о исә Рәваһәтин оғланларындан биридир, Рәваһәт узун мүддәт бу хаһиши унудур, Нәһајәт вәд етдији һәдијјә јадына дүшүр вә ону јеринә јетирмәк гәрарына ҝәлир. Онда зөвҹәси она дејир: «Јахшы, бу һәдијјәни вер, вә буну Пејғәмбәрин ﷺ јанында елә, гој Пејғәмбәр ﷺ шаһид олсун». Ҝөрүнүр, һәдијјә чох ваҹиб, гијмәтли иди ки, о (гадын) истәјир Пејғәмбәр ﷺ бунун шаһиди олсун. Нүмән ибн Бәшир дејир: «Атам әлимдән тутду, бу заман мән кичик оғлан идим, вә биз Аллаһ Елчисинин ﷺ јанына ҝәлдик, вә атам деди: «Ја Рәсулүллаһ, доғрудан да бу оғланын анасы истәди ки, мән сәнин јанында оғлума һәдијјә верим».
Вә онда Мүһәммәд Пејғәмбәр ﷺ сорушур: «Ја Бәшир, бу оғландан башга сәнин јенә оғланларын вармы?». Буна Бәшир ҹаваб верир ки: «Бәли, ја Рәсулүллаһ!». Пејғәмбәр ﷺ јенә суал верир: «Сән һамысына белә һәдијјә вермисән?». Бәшир ҹаваб верир: «Хејр». Онда Аллаһ Рәсулу ﷺ дејир: «Онда мәни шаһид еләмә, мән һагсызлыг шаһиди олмаг истәмирәм». Бу һәдисин мүхтәлиф рәвајәтләри (вариантлары) вар ки, онлар чох ваҹибдир вә өзүндә хүсуси мәна дашыјырлар. Диҝәр рәвајтдә нәгл олунур ки. Аллаһ Рәсулу ﷺ Бәширдән сорушур ки: «Еј Бәшир, сән ушагларынын һамысынамы белә һәдијјәләр етмисән?», ҹавабында о, дејир: «Хејр». Вә онда Рәсулүллаһ ﷺ ондан сорушур: «Мәҝәр сән бу оғлундан ҝөзләдијин јахшылығы онлардан да истәмирсәнми?». «Сән о бири оғланларына да һәмин һәдијјәләри вермәјинҹә мән шаһид олмајаҹағам». Диҝәр рәвајәтдә, Бәшир Пејғәмбәрин ﷺ јанына ҝәлиб дејәндә: «Ја Рәсулүллаһ, шаһид ол, мән өз оғлума хүсуси һәдијјә етмәк истәјирәм», онда Аллаһ Елчиси ﷺ сорушур: «Онун гардашлары вармы, вә онларын һамысына белә һәдијјәләр вермисәнми?», Бәшир ҹаваб верир: «Хејр». Мүһәммәд Пејғәмбәр ﷺ дејир: «Белә олмаз». Јәни ушагларын тәрбијәсиндә белә олмаз, бу онларын тәрбијәсиндә фајда вермәз. Сонра о. дејир: Тәбии ки, бәрабәрлијә о ҹүр риајәт олунур ки, сәнин өвладларындан – оғланларындан, гызларындан - һеч бири өзүнү һәр һансы бир тәрздә сәнин аиләнин изафи (артыг, ҝәрәксиз) үзвү һисс етмәсин. Тәбии ки, ушаглардан кимисә ганыширин, истәкли, оғланлардан кимисә баҹарыглы олур, кимәсә үрәк даһа чох ҹан атыр, вә бу һәлис, Пејғәмбәрин ﷺ бу чағырышы бизи емосијалара ујмадан әдаләтли олмаға чағырараг һиссһәјәҹанларымызы низама салыр вә һәр шеји өз јеринә гојур.
Вә, тәбии ки, өвладларымыздан кимисә мәғмун едәндә, мәсәлән, гызлары, - бу онларын үрәкләриндә чох пис тәәссүрат гојур, онларын әхлагына, рәфтанына, онларын Аллаһ-тәалаја итаәтинә, һәр шејә тәсир едир, вә нәһајәт онларын сәнин өзүнә мүнасибәтинә, оналарын сәнин өзүнә меһрибанлығына тәсир едир. Буна ҝөрә дә Аллаһ Рәсулу ﷺ бу һәдисдә бизи белә һагсызлыгдан чәкиндирир, бизи өвладларымызы ејни бәрабәрдә тәрбијәләндирмәк үчүн чалышмаға чағырыр. Әлбәттә, чохлу суаллар ортаја чыхыр. Бу. әтрафында алимләрин чохлу шәрһләри олан фәсилдир. Аллаһ Рәсулунун ﷺ бу һәдисини һәмишә һәрфи мәнада анламаг лазым дејил. Тәбиидир ки, ушаглар вар, онлара чох хәрҹләмәк лазымдыр. Мисал үчүн, әҝәр ушаглардан бири мәктәбә ҝедирсә, бу оғлана, әлбәттә чох вәсаит хәрҹләмәли олурсан, нәинки ондан јашҹа кичијинә, һансына ки мәктәб ләвазиматы олмаг тәләб олунмур. Сөһбәт мәһз ондан ҝедир ки, ушагларын һамысы сәнин онлара мүнасибәтини вә сәнин севҹини ејни дәрәҹәдә һисс етсинләр. Ән башлыҹасы бах будур! О ки галды һәр кәсин тәләбатындан, һәр кәсин јашындан асылы олараг хәрҹләрин фәргинә – бу башга мәсәләдир. Бурада, әлбәттә, тәләбата ујғун олараг лазыми хәрҹләр етмәјә һаггымыз вар.
Абдулла бин Әмр Рәсулүллаһын ﷺ сөзләрини чатдырыр: «Һәгигәтән, һаглылар Аллаһтәаланын јанында нурсачан тахтларда олаҹаглар. Бунлар – гәрарларында әдаләтли оланлар вә өз аиләсинә мүнасибәтдә әдаләтли оланлардыр». Чохлу һаллар олур ки, ушаглар өз валидејнләринин диггәтиндән кәнар галырлар. Әлбәттә, әҝәр бу ушаглар бир аиләдәдирләрсә – белә дә олур. Анҹаг чох вахт белә һала да раст ҝәлирик: бир атанын өвлаадлары мүхтәлиф аналарын јанында тәрбијә алыр, бөјүјүр. Бир ана сәнинлә јашајыр, о бири бошанандыр, о исә сәнин гызыны, сәнин ушагларыны тәрбијәләндирир, вә бу ушаглар чох вахт, тәәссүф ки, валидејн диггәтиндән, ата диггәтиндән кәнар галырлар. Бу гызлар, бу оғланлар ата диггәтиндән, ата нәвазишиндән мәһрумдурлар, бу ушаглар атасына бир гәдәр инҹик галырлар. Белә олмамалыдыр! Бу һәдис бүтүн һаллара аиддир, о ҹүмләдән вә әҝәр бүтүн өвладларын сәнин јанындадырса, вә әҝәр онлар ајры јашајырларса, бошанмыш ана илә јашајырларса, вә бу һалда да өвладларымызы јаддан чыхармаға һаггымыз јохдур. Тәәссүфләр олсун ки, белә һагсызлыг ҹәмијјәтимиздә мөвҹуддур. Лакин бу иман ҝәтирәнә (мөминә) хас дејил.
Мүсәлман белә пис, чиркин вәзијјәтдән узаг олмалыдыр. Өвладларын арасында диггәтин бәрабәр бөлүнмәси әдаләтиндә вә бу барәдә гајғыда валидејнләр үчүн бөјүк немәт, онлар үчүн хошбәхтлик вә Аллаһ-тәаланын онлардан ризасы вар. Аишәнин шаһиди олдуғу һадисәләрдән бирини ҝәтирәк. Аишә данышарды ки, бир дәфә онун евинә јемәксиз галмыш бир гадын ҝәлмишди, ики гызы илә еһтијаҹы олан гадын: «О мәндән јемәк истәди, мәндә исә бир хурмадан башга һеч нә јох иди, ону да бу гадына вердим. О бу хурманы ҝөтүрүб ики јерә бөлдү вә гызларына верди, өзү исә һеч нә јемәди» Бу һәрәкәт Аишәни тәәҹҹүғләндирди, вә Пејғәмбәр ﷺ ҝәләндә буну она данышды, о деди: «Аллаһ-тәала бу гызларла сынадығы валидејнләр үчүн бу гызлар ҹәһәннәмдән мүһафизә олаҹаглар». Јәни ушаг бөјүтмәк, хүсусилә гызлары, - бөјүк фәзиләт, бөјүк вәзифә, борҹдур ки, әвәзиндә Аллаһ-тәала мүкафат вә өз ризасыны верир. Нәзәрдә тутулур ки, гызлара тәрбијә верәнләрә Уҹа Аллаһ хүсуси мүкафат вәд етмишдир. Онларын тәрбијәси, тәминаты, бунларын һамысы һаггында Аллаһ Рәсулунун ﷺ һәдисләриндә чох-чох дејилмишдир, Аишә (Аллаһ ондан разы олсун) башга һәдис дә сөјләмишдир ки, јенә дә јанында ики гыз олан гадына раст ҝәлир: «Мән бу гадына үч хурма вердим, о һәр гызына бир хурма вериб бирини өзүнә сахлады, вә бу гызлар ики хурманы једиләр, ана исә өз хурмасыны јемәк истәјирди.
Бу вахт гызлардан бири анасынын хурмасыны да јемәк истәди, ана бу хурманы тән јары бөлүб онлара верди». Аишә бу һәрәкәт барәдә Рәсулүллаһа ﷺ данышды, Мүһәммәд Пејғәмбәр ﷺ ҹаваб верди: «Һәгигәтән, Аллаһ-тәала бу гадына Ҹәннәт тәмин едир вә ону ҹәһәннәм әзабларындан азад етмишдир». Валидејнләрин гызлара диггәти, онлара, бүтөвлүкдә өвладлара гајғысына ҝөрә валидејнләрдән Аллаһ-тәала ﷻ чох разы олур.
ДАНАТ ЗӘРИПОВ
