Мүсәлман – ән јахшы инсандыр
Ҝөзәл хасијјәт – онун саһибини Ҹәһәннәм одундан хилас едә биләҹәк фәзиләтләрдән ән јахшысыдыр.
“Биз сизи (әдаләтли вә сечилмиш) бир үммәт етдик ки, сиз бүтүн инсанларын әмәлләринә (Гијамәтдә) шаһид оласыныз, Пејғәмбәр дә сизин өзүнүзә шаһид олсун...” (мәнасы) (“Әл-Бәгәрә” сурәси, ајә 143). Билирикми биз, һансы әмәл диҝәрләриндән даһа артыг Гијамәт ҝүнүндә Ҹәннәтә салыр? Пејғәмбәр ﷺ дејир: “Ҹәннәтә апаранлардан башлыҹасы – мүттәгилик (Аллаһдан горхмаг) вә хош хасијјәтдир”. Ҝөзәл хасијјәт – инсанлары Ҹәннәтә дахил едәәҹк ән бөјүк јахшылыг, ҹомәрдлик, мәзијјәтдир. Мөминләрин Ҹәннәт бағларына ҝирмәјә неҹә тәләсдикләрини Мүтәал Аллаһ ﷻ тәсвир етмишдир. Мүгәддәс Гуранда дејилир (мәнасы): “Һансылар ки... гәзәбләрини удар вә инсанлары бағышлајар, Һәгигәтән Аллаһ јахшылыг едәнләри севир” (“Али-Имран” сурәси, ајә 134).
Чүнки онлар јахшы хасијјәт саһибләридир вә онлар Ҹәннәтә ҝирәнләрдир. Оруҹ тутан, дуа едән, амма хасијјәти пис, дили илә гоншусуна зәрәр верән гадын һаггында Пејғәмбәрдән ﷻ сорушанда о деди ки, о (гадын) Ҹәһәннәм әһлиндәндир, чүнки баша дүшмәјиб ки, Ислам – јахшы хасијјәт динидир, инсанлар арасында ҝөзәл гаршылыглы мүнасибәтләр динидир. Ибадәт она ҝөрә едилир ки, о, хасијјәтимизи јахшылашдырсын вә гәлбимизи тәмизләсин, адамларла гаршылыглы мүнасибәтләримизи јахшылашдырсын. Бунун үчүн Пејғәмбәр ﷻ бир чох һәдисләриндә сәһәбәләринә баша салырды ки, онлар өз хасијјәтини јахшылашдырмаға сәј ҝөстәрсинләр. Бу, бизи Ҹәннәтдә Пејғәмбәрә ﷺ јахынлашдырыр. Мисал кими бу ҝөзәл һәдиси ҝөтүрәк: “Һәгигәтән сизләрдән мәним үчүн ән истәклиси вә Мәһшәр ҝүнүндә јанымда отуранлардан ән јахыны – сизләрдән хасијјәти јахшы оландыр”. Инсанларла мүнасибәтләрдә өз хасијјәтини јахшылашдыран инсанлар, - бунлар Пејғәмбәрә ﷺ даһа јахын оланлардыр.
Пејғәмбәрин ﷺ чох ҝөзәл хасијјәти варды. О, сәһв етмәјә, нәсә бир пис иш ҝөрмәјә утанарды, һалбуки Аллаһ ﷻ ону бүтүн бунлардан горумушду. Рәсулүллаһын ﷺ хасијјәтини тәсвир едәрәк сәһабәләриндән биринин дедији кими, “о, ҹаван гыз өз евиндә олдуғундан даһа тәвазөкар (утанҹаг, әдәбли, сакит, динҹ, садә) иди”. Пејғәмбәр ﷺ дөјүшдән башга һеч вахт һеч кими вурмамыш, бир дәфә дә олсун нә гадына, нә гуллугчуја вә нә дә инсанларын һеч биринә әл галдырмамышдыр. Онун әли ипәкдән јумшаг иди. Бир дәфә Исламы јениҹә гәбул едәнләрдән бири Пејғәмбәрин ﷺ тәрәфдарлары илә намаз гылмаға башлајыр, лакин о, билмирди ки, намаз заманы данышмаг олмаз. Она ишарә етмәк үчүн сәһабәләр өз будларына вурмаға башладылар ки, о сәсини кәссин, о исә даһа да чох данышырды. Беләҹә о, өз намазыны корлады вә мәсҹиддә оланлара мане олду. Намазы гылыб гуртарандан сонра ону Пејғәмбәр ﷺ чағырды. Сонра бу адам деди ки, Аллаһ Елчисиндән ﷺ јахшы мүәллим тапмазды: “О, мәним үстүмә гышгырмады вә тәһгиредиҹи сөзләр демәди, амма мәнә деди: “Намаз заманы данышыгдан (сөздән, сөһбәтдән) һеч нәјә јол верилмир”, вә мәнә намазы өјрәтмәјә башлады”. Пејғәмбәр ﷺ бах белә иди. Аллаһ ﷻ ону Гуранда белә сөзләрлә тәсвир етмишдир:
“Аллаһын мәрһәмәти сәбәбинә сән онларла јумшаг рәфтар етдин. Әҝәр габа, сәрт үрәкли олсајдын, онлар мүтләг сәнин әтрафындан дағылыб ҝедәрдиләр” (“Али-Имран” сурәси, ајә 159). Сән Ҹәннәт истәјирсән? Онда инсанларла мүнасибәтләрдә өз хасијјәтини јахшылашдыр. Әҝәр сәнинлә пис рәфтар едибләрсә, сән јахшы рәфтар елә. Әҝәр сәни гәзәбләндирибләрсә, аҹыгланма. Әбу Һүрејрәнин сөзләриндән нәгл едирләр ки, Аллаһ ондан разы олсун, бир нәфәр Пејғәмбәрә ﷺ мүраҹиәт едир: “Мәнә мәсләһәт вер”. О (Пејғәмбәр) дејир: “Гәзәбләнмә”. Бундан сонра о шәхс өз хаһишини бир нечә дәфә тәкрар едир, Пејғәмбәр ﷺ исә һәр дәфә дејирди: “Һирсләнмә” (имам әлБухари). Мүсәлманда олмалы ән јахшы ҹәһәт, - һәлимлик, мүлајимлик, јумшаглыгдыр. Һәр ким меһрибанлыг, јумшаглыг, мүлајимлик ҝөстәрәрсә, - бунлар Ҹәннәт әһлидир, онлары Пејғәмбәр ﷺ белә тәсвир етмишдир. Бир дәфә Өмәр бин Абдул Әзиз, мүсәлманларын башчысы, ҝеҹә адамларла Мәдинә мәсҹидиндә иди. Бир киши бу мәсҹиддә јатмышды. Өмәр ону ҝөрмүр вә ајағыны басыр. Киши ҹәлд дуруб хәлифә Өмәрә дејир: “Сән дәлисән, сән ҝөрмүрсән?”.
Өмәр она ҹаваб верир: “Хејр, мән дәли дејиләм”. Вә ҝедир. Ондан достлары сорушдулар: “Мәҝәр о, сәни сөјмәди?”. О, ҹаваб верди: “О мәни сөјмәди, о сорушду мән дәлијәмми, мән дедим ки, јох”. Бир дәфә адлы-санлы нәслә мәхсус олан Әбу Зәрр әл-Гифари Билалы гара гадынын оғлу адландырараг ону тәһгир едир. Буну билән Рәсулүллаһ ﷺ Әбу Зәрри бу сөзләрлә мәзәммәт едир: “Ја Әбу Зәрр, сән чох пис иш ҝөрдүн”. Бу сөзләрдән сонра Әбу Зәрр дәриндән пешман олур. О, Билалын јанына ҝәлир, башыны јерә гојур вә хаһиш едир ки, ајағы илә онун сифәтини бассын: “Сифәтими бас ки, Билал, Аллаһ ﷻ мәни бағышласын”. Анҹаг Билал буну етмир, чүнки о өзү артыг ону бағышламышды. Уҹа Аллаһ бујурур: “Пислији јахшылыгла дәф ет, вә онда аранызда дүшмәнчилик олан шәхс сәнә санки јахын севимли гоһум олаҹагдыр” (“Фуссиләт” (“Мүфәссәл изаһ едилмиш”) сурәси, ајә 34). Мүкафат истәјирсән, үстүнлүк истәјирсән? Пејғәмбәр ﷺ дејир: “Мән зәманәт верирәм... Мән һәтта зарафатда јалан демәјәнә Ҹәннәтин ортасында сарај тәмин едирәм”. Аллаһ-тәала өзүнүн мүттәги бәндәләринин ҹәһәтләри һаггында белә дејир (мәнасы): “Рәһманын (әсил) бәндәләри исә о кәсләрдир ки, онлар јер үзүндә тәмкинлә, тәвазөкарлыгла ҝәзәр, ҹаһилләр онлара сөз атдыглары (хошларына ҝәлмәјән бир бир сөз дедикләри) заман онларла ҝөзәл, јумшаг данышарлар” (“Әл-Фурган” (“Фәргләндирмә”) сурәси, ајә 63).
Онлар башгаларына нә тәһгирлә, нә сөјүшлә, нә дә гарғышла ҹаваб вермирләр. Пејғәмбәр ﷺ демишдир: “Мөмин өјрәшмиш достдур, вә ким вәрдиш алмырса вә кимә адамлар вәрдиш олмурларса, бурада һеч бир јахшылыг (хејир) јохдур). Мөмин – јахшы адамдыр, о нәсә сатанда ја да аланда чох ҝөзәлдир (јахшыдыр), борҹларыны гајтаранда вә борҹа аланда чох јахшыдыр, өз аиләси илә, өз гоншулары, әтрафдакы инсанларла чох јахшыдыр. Гонаглара әрз вә еһтирам – ҝөзәл хасијјәтин ән мүһүм, әһәмијјәтли, ваҹиб ҹәһәтләриндән (әламәтләриндән) биридир. Бир дәфә Пејғәмбәрә ﷺ гонаг ҝәлир, лакин онун јемәји јох иди, һәмчинин онун зөвҹәләриндә дә јемәк јох иди, онда Пејғәмбәр ﷺ сәһабәләриндән сорушду: “Рәсулүллаһын гонағыны ким гәбул едәр?”. Әнсарлардан бир киши дуруб деди: “Мән, ја Рәсулүллаһ”. Анҹаг о билмирди ки,онун евиндә јемәк вармы, јенә һәр һалда гонағы өзләринә апарды. Евә ҝәләндә зөвҹәсиндән сорушду: “Евимиздә јемәк вармы?”.
О (арвады) деди: “Ушагларын гидасындан башга евдә јемәк јохдур”. Әнсар деди: “Ушаглары јатырт”. О (зөвҹә) ушаглары једиртмәмиш јатыртды. Сонра онлар гонағы масаја дәвәт етдиләр, өзләри исә бир тәрәфдә отуруб һеч нә јемәдиләр. Гонаг једи, ичди. Вә сәһәриси Пејғәмбәр ﷺ деди: “Доғрудан да сиз дүнән ҝөрән ишә Аллаһ ﷻ тәәҹҹүбләнмишди”. Вә Аллаһ ﷻ вәһј ҝөндәрди: “Онлар өзләринә нисбәтән онлара үстүнлүк верирләр, һәтта әҝәр өзләри еһтијаҹ һисс етсәләр дә. Шәхси хәсислијиндән горунанлар сәфа сүрәҹәкләр (хошбәхт олаҹаглар)!” (“әл-Ғашијә” сурәси, ајә 9). Ҝөзәл хасијјәт – саһибини Ҹәһәннәм одундан хилас әдәҹәк ән јахшы фәзиләтләрдән биридир. Ән тамдәјәрли иман саһибләри - јахшы хасијјәтә малик мүсәлманлардыр. Пејғәмбәр ﷺ үчүн ән мәнфурлар – бошбоғазлар (гејбәтчиләр), ҝопчулар (өзүнү өјәнләр) вә ловға (тәкәббүрлү) кәсләрдир. Аллаһ Рәсулу ﷺ тез-тез зарафат едәрди, амма өз зарафатларында о, һәмишә һәгигәтин тәрәфдары иди. Пејғәмбәр ﷺ сәһабәләрдән Әл-Әшәд ибн Әл-Гејс адлы бирисини ҝөрдү – бу, јүксәк әхлаглы сәһабәләрдән бири иди. Пејғәмбәр ﷺ ону јахшы хасијјәтинә ҝөрә тәрифләди вә ӘлӘшәдә деди: “Сәндә ики хассә вар, онлары Аллаһ вә Онун рәсулу севирләр, - бу, мүлајимлик, (һәлимлик, јумшаглыг) вә дөзүмлүлүк, мөһкәмликдир”. Пејғәмбәр ﷺ бу сәһабәни чох истәјирди.
Бу адам сифәтдән ҝөзәл дејилди, вә бир дәфә, о, өз малларыны сатмагла мәшғул олан заман, Рәсулүллаһ ﷺ јахынлашыб ону архадан елә гуҹаглады ки, о, чеврилиб ону (Пејғәмбәри) ҝөрә билмәди. О, гышгырды: “Бурах мәни! Кимдир бу?” – чеврилиб Пејғәмбәри ﷺ таныјанда исә мөһкәмҹә она сыхылды. О ки галды Аллаһ Елчисинә, о тәкрар етмәјә башлады: “Бу гулу (бәндәни) ким сатын алар?”. Буну ешидән Әл-Әшәд деди: “Ја Рәсулүллаһ! Аллаһа анд олсун, сән ҝөрәрсән ки, мән – тезсатылан мал дејиләм!”. Бу сөзләрә Рәсулүллаһ деди: “Лакин Аллаһын һүзурунда сән белә дејилсән!” (јахуд да: “Аллаһын дәрҝаһында сәнин гијмәтин јүксәкдир!”). Аллаһ-тәала бизи, Пејғәмбәр ﷺ хатиринә, һәлим вә мөһкәм,Уҹа Аллаһы мәдһ едән миннәтдар бәндәләр еләсин вә Ахирәтдә бизә Рәсулун ﷺ шәфаәтини вәһб (бәхш) етсин. Амин!
СОЛТАН ИСМАЈЫЛОВ
