Оруҹун тәркиб һиссәләри (әрканлары)
Оруҹ ики әсас компонентдән ибарәтдир, јеринә јетирилдији тәгдирдә етибарлы сајылыр: сәһәр намазынын башламасындан ахшам намазынын башланмасына гәдәр олан мүддәтдә оруҹу позан һәр шејдән чәкинмәк вә нијјәт.
Өз нөвбәсиндә, нијјәт дә үч компонентдән ибарәтдир, бунлара әмәл етмәдән етибарсыз сајылыр.
Нијјәт - мөһкәм бир истәк, нәсә етмәк мәгсәдидир. Јахшы әмәлимизин сајылмасы үчүн нијјәтин үрәкдә олмасы кифајәтдир, амма буну да уҹадан сөјләмәјимиз мәсләһәтдир. Конкрет бир шеј етмәк мәгсәди олмадан садәҹә сөзләри сөјләмәк нијјәт сајылмыр. Нијјәтин ваҹиблији Мүһәммәд ﷺ Пејғәмбәрин ашағыдакы һәдиси илә мүәјјән едилир: “Әмәлләр онларын нијјәтләринә ҝөрә гәбул едилир вә гијмәтләндирилир...” (“Сәһиһ әл-Бухари”, № 1; “Сәһиһ Мүслим”, № 1907).
Әҝәр нијјәт Рамазан ајында оруҹ тутмаг үчүн едилирсә, онда јенә дә лазыми һәрәкәтләр вар
- Оруҹ тутмаг истәјән шәхс оруҹ тутмаға башламаздан әввәл, јәни сәһәр намазынын вахты ҝәлмәмишдән әввәл буну етмәк нијјәтиндә иди. Нијјәт сәһәр намазынын вахтындан сонра едиләрсә, етибарсыз сајылыр, буна ҝөрә оруҹ да һесаб олунмур. Чүнки Пејғәмбәр ﷺ демишдир: “Сәһәр намазы вахты ҝәләнә гәдәр оруҹ тутмаг нијјәтиндә олмајан шәхсин оруҹ тутмасы етибарсыздыр” (Сүнән әд-даругүтни”, № 2/172; әл-Бәјһәки, № 4/202).
- Оруҹ нөвүнүн мүәјјәнләшдирилмәси, јәни шәхс мәһз һансы оруҹу тутмаға һазырлашыр: Рамазан ајы, кәффарә (ҹәримә) оруҹу вә ја ... Әҝәр садәҹә оруҹ тутмаг нијјәтиндәсинизсә, амма мүәјјән олмајан - белә нијјәт етибарсыздыр. Чүнки Мүһәммәд ﷺ Пејғәмбәрин кәламында дејилмишдир: “Әмәлләр онларын нијјәтләринә ҝөрә гәбул едилир вә гијмәтләндирилир вә һәр бир инсана там олараг нә истәдији һесаб едиләҹәкдир...” (“Сәһиһ әл-Бухари”, № 1; “Сәһиһ Мүслим”, № 1907).
- Һәр оруҹ үчүн һәр ҝеҹә нијјәти тәзәләмәк етмәк. Оруҹун етибарлы олмасы үчүн сәһәр намазынын вахтындан әввәл һәр ҝүн ҹари ҝүн үчүн оруҹ тутмаг нијјәти етмәк лазымдыр. Бүтүн ај, бүтүн оруҹлар үчүн бир нијјәт кифајәт дејил, чүнки һәр оруҹ, ҝүндәлик тәкрарланса да, ајры бир ибадәт сајылыр вә јухарыдакы һәдисдән анладығымыз кими, һәр ибадәтин нијјәтә еһтијаҹы вар.
Рамазан ајында фәрз оруҹ үчүн нијјәт ифадәсинин нүмунәси: “Мән сабаһ бу илин Рамазан ајынын фәрз оруҹуну Уҹа Аллаһ хатиринә јеринә јетирмәјә нијјәт етдим”.
Гејд: Имам Әбу Һәнифә мәзһәбинә ҝөрә, һәтта Рамазан ајынын фәрз оруҹунун нијјәти ҝүнорта намазынын вахтындан бир саат әввәл дә едилә биләр. Бәзи илаһијјатчылар һәнәфи мәзһәбинә ҝөрә, сәһәр намазынын вахты ҝәлмәмишдән әввәл нијјәт етмәји унутмуш шәхсә оруҹ тутмаг үчүн бир нијјәт етмәк фүрсәтинә иҹазә верирләр. Имам Маликин мәзһәбинә ҝөрә исә, Рамазан ајынын бүтүн оруҹлары үчүн илк ҝүндә бир дәфә нијјәт етмәјә иҹазә верилир. Буна ҝөрә дә бундан истифадә етмәк вә Имам Маликин мәзһәбинә ҝөрә бүтүн ај үчүн нијјәт етмәк, һабелә һәр оруҹ үчүн һәр ҝеҹә нијјәт етмәк мәгсәдәујғун оларды ки, нијјәт етмәји унутсаг, оруҹсуз галмајаг.
