Ҝөзәл бал

әввәли гәзетин өтән сајында

Баба пәтәкләрдән бирисинин гапағыны ачыб Әлијә чохлу ары ҝөстәрди.

- Бах, - деди о Әлијә. – Бурада мүхтәлиф арылар вар. Бах бу – фәһлә арыдыр. Онлар тозҹуг јығыр, шан дүзәлдир вә бал еләјирләр. Бунлар исә – еркәк арылардыр. Онлар о гәдәр дә чох дејилдирләр. Ортадакы бу узун ары исә – анаҹдыр. Краличәјә охшар бир шеј. О, чохлу-чохлу јумурта төкүр, сонра онлардан мүхтәлиф арылар чыхыр.

- Чох јахшы! – деди Әли, ҝөзәл һәшәратлара бахараг. – Онлар елә мараглыдырлар ки.

- Бу, доғрудур, - башынын һәрәкәти илә разылашды баба. – Вә чох фајдалыдырлар.

Баба шан чәрчивәләрини неҹә јығмағы Әлијә ҝөстәрди.

Артыг евдә Әли өзү шанлары хүсуси гурғуја гојду ки, онун көмәји илә бал сыхмаг олурду. Оғлана чох мараглы иди. Чүнки бунларын һамысыны өмрүндә биринҹи дәфә едирди.

-Билирсәнми сән, - бирдән сорушду бабасы, - арылар һаггында Гуранда нә дејилир? Дүз сөзүмдүр!

Әли тәәҹҹүблә бабасына бахды.

- Гуранда? Арылар һаггында? Доғруданмы?

- Аһа, - баба башы илә ишарә етди. – Вә орада һәтта балын мүалиҹә хүсусијјәтләриндән дејилир. Бөјүк Аллаһ-Тәала демишдир: “Арыларын гарынларындан инсанлар үчүн шәфа олан мүхтәлиф рәнҝли бал чыхыр”.

- Уф сәни, - ҝүлүмсүндү Әли. – Јәни ки, Аллаһ садәҹә олараг арылары чох фајдалы јаратмамыш, һәтта онлар һаггында бизә Гуранда да данышмышдыр? –-- Әлбәттә, - тәсдиг етди баба. – Буна ҝөрә дә халис бал – әла дәрмандыр. Чүнки әҝәр Аллаһ ﷻ бујурубса ки, бу – дәрмандыр, онда бу, доғрудан да беләдир. Чүнки арылары О ﷻ јаратмышдыр, вә О, Өз јаратдыглары һаггында һамыдан чох билир.

Һамысы дүздүр, фикирләшди Әли. Вә бу доғрудан да чох јахшыдыр ки, балын фајдалы хүсусијјәтләри һаггында Гуранда дејилир. Ана данышырды ки, инсанлар чохлу илләр әрзиндә мүхтәлиф дәрманлар фикирләшиб тапырдылар, вә бириләри доғрудан да көмәк едирди, диҝәрләри исә фајдасыз вә ја һәтта зәрәрли олурдулар. Бурада исә – сәнинчүн халис тәбии дәрман, һансы ки дәгиг дәрмандыр, вә ону бир чох хәстәликләрдә истифадә етмәк олар.

- Һәр ҝүн арылар бөјүк мәсафәдә учурлар, вә онларын һәр бири мүхтәлиф ҝүлләрдән чох аз маддә јығыр, онлардан сонра бал олур. Ары өзү чох кичикдир. Һалбуки арылар чохдурлар, онда бал да нәтиҹәдә чох олур – белә ки, бизә һәм еһтијат үчүн, һәм гоншулара пајламаға, вә һәтта сатмаға да чатыр, әҝәр артығы галса, - деди баба.

- Бәс нијә бал дадына вә рәнҝинә ҝөрә белә мүхтәлифдир? – сорушду Әли. – Һәтта ондан мүхтәлиф ијләр ҝәлир. Мән шәһәрдә достумҝилдә бал јемишдим, һеч дә сәнинки кими белә дејилди. О, чај кими белә гара иди. Достум деди ки, бу, шабалыд балыдыр.

- Бал чох мүхтәлиф олур, - деди баба. – Бу, арыларын отурдуглары ҝүлләрдән асылыдыр. Бу, печенје илә олдуғу кимидир: хәмирә дарчын гојсан, дарчынлы печенје олар, какао гошсан – шоколадлы олар, мејвә әлавә етсән – мејвәли олар. Әҝәр ары тез-тез, мәсәлән, ҹөкә ағаҹлары чох битән јерә учуб ҝәлирсә, онда балы елә белә дә адландырырлар – ҹөкә балы, һалбуки ары тәкҹә ҹөкәләрә дејил, башга биткиләрә дә гона биләр.

Әҝәр јахында гарабашаг тарласы олса, онда гарабашаг балы олур. Биткиләр мүхтәлифдир, одур ки бал да мүхтәлиф алыныр. Вә, мәнҹә, бу чох јахшыдыр.

-Аһа, - башы илә разылығыны билдирди Әли. – Әҝәр тәкҹә бир нөв олсајды, онда, јәгин ки, белә мараглы олмазды. Атама Арслан әми дағ балы ҝәтирмишди – белә ағ вә чох дадлы иди. Онлар ары сахлајырлар. Анҹаг дағларда.

Ахшам онлар чај ичир, вә нәнә Әлијә исти ев чөрәјинә әтирли гызыл рәнҝли бал јахмаға көмәк едирди.

- Нәнә, билирсәнми ки, арылар һаггында Гуранда дејилир?

- Билирәм, Әли, - ҝүлүмсүндү нәнә. – Баба буна ҝөрә ары сахламаға башлады ки – евимиздә һәтта Аллаһын ﷻ китабында сөһбәти ҝедән бу ҝөзәл дәрман олсун.

Әли ҝүлүмсүнүб үстүндә бал олан чөрәкдән дишләди. Мараглыдыр, дүшүндү о, ана илә ата билирләрми? Белә гәрара ҝәлди ки, онлара мүтләг данышсын: бал – садәҹә олараг тәкҹә дадлы дәрман дејил. Бу, һаггында Гуранда данышылан дәрмандыр.

Аллаһ-Тәала демишдир: “Арыларын гарынларындан инсанлар үчүн шәфа олан мүхтәлиф рәнҝли бал чыхыр” (сурә 16 “Арылар”, ајә 69).