Никаһ вә калым (башлыг), чамаданлар
Никаһ вә калым (башлыг), чамаданлар
Абдуллаһ Ибн Аббасдан нәгл олунур ки, Рәсулүллаһ ﷺ демишдир: “Биз һесаб едирик ки, ики севән үчүн издиваҹдан (никаһдан) башга јахшы һеч бир шеј јохдур” (Ибн Мәҹәһ)
Аллаһ Рәсулунун ﷺ һәдисиндә һабелә дејилир: “Никаһа ҝирмәк мәним Сүннәмә аиддир, мәним Сүннәмә ујғун һәрәкәт етмәјәнләрин мәнә һеч бир аидијјәти јохдур” (Ибн Мәҹәһ, 1846) Бу нәҹибанә һәдисләрдән биз аилә гурмағын ваҹиблији һаггында нәтиҹә чыхарырыг. Бәшәр нәсли бир аилә ҹүтлүјүндән башламышдыр – улу ата-бабамыз Адәм вә Һәввадан. Әрәб сөзү “никаһ” евләнмә демәкдир, лакин нә үчүнсә Дағыстанда халг арасында диҝәр әрәб сөзүнү ишләдирләр – “мәһр”, вә тез-тез белә ибарә ешитмәк олар: “мәһәр гојмаг”, јәни Ислам нормалары илә кәбин кәсмәк. Әслиндә “мәһр” – издиваҹа ҝирәндә әрин ҝәлинә вердији һәдијјәдир.
Никаһланмада мәһр өдәмәк ваҹиб сүннәдир, һәтта әҝәр о, ҹүзи дә олса. Онун өдәнилмәси ҝәлинә һәдијјә кими ганунла мүәјјән едилмишдир. Исламда ҝәлинә ҝөрә башлыг (калым) јохдур вә “чамаданлар” јохдур. Мәһри калымла долашыг салмаг олмаз, калым – ҝәләҹәк арвад үчүн онун атасына вә аиләсинә верилән пул вә ја малдыр. Исламда калым јохдур, бу мүхтәлиф халгларын Исламдан әввәлки адәтләринин галығыдыр ки, һәр һалда галыб вә ҹәһаләтә, авамлыға ҝөрә бу ҝүн дә халг арасында ишләдилир.
Дағыстанда никаһдан габаг гызлыг мәрасимләринә әсасән гоһумлар ҝәлинин јанына чохлу “чамадан” вә гијмәтли һәдијјәләрлә ҝәлирләр ки, бунлары да мәһр сајмаг олмаз. Бу да Исламда јохдур, бунларын һамысы бәзән адамларын һәјатыны чәтинләшдирән әнәнәләрдир. Мәһр исә – адахлы оғланын ҝәлин үчүн кәбинлик һәдијјәсидир. Мәһр зөвҹәјә верилир вә јалныз она мәхсусдур. Мәһрин өдәнилмәси әр үчүн мүтләг шәртдир, вә онун мигдары һәр ики тәрәфин разылығы илә мүәјјән олунур. Мәһр кими ҝәләҹәк зөвҹә һәр һансы бир әмлакы истәјә биләр. Адәтән мәһрин мигдары бу јашајыш мәнтәгәсиндә гадынларын гәбул етдикләри нормаја мүвафиг олараг мүәјјән едилир. Бунунла белә гызын јахшы ҹәһәтләри нәзәрә алыныр – ҝөркәми, нөгсансызлығы, тәмизлији, әгли (зеһни) имканлары, јашы, әдәб-әхлагы, тәрбијәси, бәкарәти (исмәти) вә и. а. Мүһәммәд Пејғәмбәрин ﷺ һәдисиндә дејилиб ки, гадынларын ән јахшысы – һәм өзү ҝөзәл олан, һәм дә јүнҝүл мәһр тәјин едәнидир.
Бунун үчүн бәшәријјәтин ҝөзәл јарысынын нүмајәндәләри бөјүк мәһр тәјин едиб өз нишанлысыны чәтин вәзијјәтә салмамалыдырлар. Әҝәр ҝәләҹәк әр-арвад мәһрин мигдарыны мүәјјән едә билмәсәләр, буну никаһы гејдә алан (кәбин кәсән) тәклиф едә биләр. Сүннәјә әсасән төвсијә олунур ки, мәһр 34 грамдан аз олмајан вә 1700 грам ҝүмүшдән чох олмајан мигдара ујғун олсун. Елә һаллар да мәлумдур ки, гадынлар мәһрсиз издиваҹа разылыг вермиш ја да дәрһал әринә демишләр ки, шәртләшдирилмиш мәһрин верилмәсини бағышлајыр вә ону алмамышлар. Белә дә олуб ки, гыз ҝәләҹәк әриндән онлар әр-арвад оланда она Гураны вә Ислам елмләрини өјрәтмәји хаһиш етмишдир. Белә мисал (преседент) Аллаһ Рәсулунун ﷺ дөврләриндә сәһабәләриндән бири илә олмушдур. Тәбии ки, бу, ҝәлинин разылығы илә һәјата кечирилир. Әлбәттә, һәр гыз нишанлысындан мәһр кими ҝөзәл һәдијјә алмаг истәјир, анҹаг мүстәсна да олур.
Сәһл ибн Сад әс-Саидидән нәгл олунур ки, Рәсулүллаһ ﷺ демишдир: “Мәһр үчүн һеч олмаса дәмир үзүк ахтар”. (Бухари, 5087; Мүслим, 1425). Ислам – јүнҝүлләшдирмә динидир вә инсанлар үчүн чәтинликләр јаратмыр. Јахшы мадди вәзијјәтин олмамасы аилә гурмамаг үчүн сәбәб ола билмәз. Мәһр – аилә гурмаг үчүн атылан аддымлардан биринҹисидир, тәләб едир ки, бир-бирини севән ики үрәк Бөјүк Танрынын бујуруғуна риајәт едәрәк ҝөзәл аилә јарадырлар ки, орада гаршылыглы анлашма, сәмимилик, севҝи вә мәрһәмәт һөкм сүрүр, ушаг ҝүлүшү ешидилир вә, әлбәттә, Јараданын мәрһәмәтинә үмид вар. Вә Аллаһ еләсин ки, һәмишә вә һамынын евиндә белә олсун!
МҮҺӘММӘД АЛИМЧУЛОВ
