Сүннәјә риајәт едирик: өзүнә неҹә гуллуг етмәк лазымдыр
Доғрудан да, бизим сағламлығымыз шәхси ҝиҝијена гајдаларына риајәт етмәкдән асылыдыр. Белә ки, дәри чиркләнәндә өз мүдафиә хүсусијјәтләрини итирир, онда хәстәлик јарадан микроорганизмләр чохалмаға башлајыр, тәр вә дәри јағы исә, чүрүјәрәк, пис иј верир.
Дырнагларын алтында да чохлу микроорганизм јығылыр, буна ҝөрә дә мүнтәзәм олараг дырнаглары кәсмәк төвсијә олунур, јахшы оларды ки гысаҹа. Һабелә чиркли әлләр васитәсилә мүхтәлиф бағырсаг инфексијаларына, һелминталара вә и. а. јолухмаг олур, бүтүн бунлара јол вермәмәк үчүн әлләри мүтләг әсаслы сурәтдә, сәлигә илә јумаг вә ҝүндәлик ҝиҝијеник душ гәбул етмәк лазымдыр.
Әҝәр һәр дәфә јемәкдән сонра ағзы јахаламасан вә јухудан габаг дишләри тәмизләмәсән, онда диш әти вә дишләрин ҹидди хәстәликләри инкишаф едә биләр. Һәр һансы бир һәким сизә дејәр ки, дилин мүнтәзәм тәмизләнмәси неҹә ваҹибдир. Чүнки дил – ағыз бошлуғунда хәстәлик төрәдән микроорганизмләрин јығылдығы әсас јердир. Тәнасүл (ҹинсијјәт) үзвләринин шәхси ҝиҝијена гајдаларына риајәт етмәмәк исә гызларда вә гадынларда - уретрит (сидик борусунун илтиһабы), систит (сидик кисәсинин илтиһабы), колпит, бартолинит, кандидоз, оғланларда вә кишиләрдә – уретрит, баланит, баланопостит кими хәстәликләрә ҝәтирә биләр. Мүһәммәд Пејғәмбәр демишдир: «Тәмизләнмә – иманын (динин) јарысыдыр» (Мүслим). Мүсәлманлар һәмишә тәмизлијә хүсуси диггәт јетирмишләр. Шәхси ҝиҝијена гајдаларына риајәт етмәкдән савајы диндарлар дәстәмаз ајини едирләр, һансы ки сағламлыға да хејирхаһ тәсир ҝөстәрир.
Әлләр јумаг
Мүһәммәд Пејғәмбәр ﷺ намаздан габаг, јемәкдән әввәл вә сонра вә сәһәр јухудан ојанандан сонра әлләри јумағы тәһрик едирди. Әбу Һүрәјрәнин сөзләриндән нәгл едирләр ки, Аллаһ елчиси ﷺ демишдир: «Сизләрдән кимсә јухудан ојананда әлини үч дәфә јумамыш ону габа салмасын, чүнки о билмир ки, онун әли һарада ҝеҹәләмишдир» (Бухари, Мүслим). Јемәкдән габаг вә сонра әлләри јумаг мүстәһәбдир (бәјәнилән, севилән, хошаҝәләндир). Сәлман әл-Фариси нәгл едир: «Мән (исламы гәбул единҹә) Төвратда охумушам ки, јемәјин бәрәкәти – ондан габаг кичик дәстәмаздыр. Мән бу барәдә Пејғәмбәрә ﷺ данышдым вә о, деди: «Јемәјин бәрәкәти – кичик дәстәмаздыр һәм ондан әввәл, һәм дә ондан сонра» (Тирмизи). Алимләр бу һәдиси шәрһ едәрәк белә фикрә ҝәлмишләр ки, бурада намаз үчүн едилән дәстәмаз дејил, садәҹә олараг әлләри вә ағзы јумаг нәзәрдә тутулур. (Авн әл-мәбуд).
Јемәкдән сонра ағыз јахаламаг
Ибн Аббасын сөзләриндән нәгл едирләр ки, бир дәфә Аллаһ рәсулу ﷺ сүд ичир, сонра ағзыны јахалајыб дејир: «Онда ки пиј вар» (Бухари, Мүслим). Әбу Һүрәјрә нәгл едир ки, Аллаһ рәсулу ﷺ демишдир: «Әҝәр бу мәним үммәтим үчүн һәддиндән артыг чәтин олмасајды, мән онлара иша намазыны узатмағы вә һәр намаздан габаг сивакдан (гејд, иш тәмизләјән әрәг чубуғу) истифадә етмәји бујурардым» (Бухари, Мүслим).
Әбу Бурда өз атасындан [Әбу Муса әл-Әшаридән] нәгл едир: «Биз миник һејванлвры истәмәк үчүн Рәсулүллаһын ﷺ јанына ҝәлдик, вә мән ҝөрдүм ки, неҹә о, дилиндә сивак ҝәздирир» (Бухари). Әммар ибн Јасир Аллаһ рәсулундан rнәгл едир: «Һәгигәтән, тәбии шејләрә ағзы јахаламаг вә бурну јујуб тәмизләмәк аиддир» (Әбу Дауд).
Давамы вар
ЕЛВИРА СӘДРУТДИНОВА
