Игaмə
Игамə– бирбаша намаз гылмаға дəвəтдир.
Игамəнин сөзлəри: «Aллaһу əкбəр» – 2 дəфə «Аллаһ бөјүкдүр». «Əшһəду əллə илəһə иллəллaһ» – 1 дəфə «Мəн шaһидлик eдирəм ки, Аллаһдан башга ибaдəтə лaјиг һeч бир илaһ јoxдур». «Əшһəду əннə Муһəммəдəн рaсулуллaһ» – 1 дəфə «Вə мəн јeнə шaһидлик eдирəм ки, һəгигəтəн Мүһəммəд – Аллаһын Рəсулудур». «Һaјјə əлəс-сaлəһ» – 1 дəфə «Нaмaзa тəлəсин». «Һaјјə əлəл фəлəһ» – 1 дəфə «Ниҹата тəлəсин». «Гaд гaмəтис-сaлəту, гaд гaмəтис-сaлəһ» «Нaмaзa башламағын вахты чатыб». «Aллaһу əкбəр» - 1 дəфə «Аллаһ бөјүкдүр». «Лə илəһə иллəл-лaһ» «Аллаһдан башга ибaдəтə лајиг һeч бир илaһ јохдур».
Игамəт сөјлəјəн ондан габаг вə сонра «Салават» охуса јахшыдыр. Игамəти ешидəн дə һəмчинин мүəззинин ардынҹа һəр ибарəни тəкрар етсə јахшыдыр. Бунунла белə «Гaд гaмəтис-сaлəһ» сөзлəриндəн сонра о, дејир: «Əгaмəһəллaһу вə əдəмəһə» Азан вə игамəтин сөзлəри, јухарыда ҝөстəрилдији кими, Əбу Мəһзурəтдəн сөјлəнилмиш һəдисдəн ҝəлир: «Пејғəмбəр мəнə азаны (19 сөз) вə игамəти (17 сөз) өјрəтди. (əтТирмизи). Һəдисин диҝəр вариантлары да вар.
Азан вə игамəти охумағын хүсусијјəтлəри
Азан – Исламын уҹа сəсидир ки, мүсəлманын өз һүгуглары вə азадлығы илə азад инсан олдуғуну хəбəр верир. Азан – Пејғəмбəр үммəти нүмајəндəлəринин Дүнјанын ахырына гəдəр давам едəҹəк хиласына онун чағырышынын давамыдыр. Азан – инсанын нəјə ҹан атдығы, нəдəн нараһат олдуғу вə нəјə бел бағладығы һаггында хəбəр верир. Азан – Бөјүк вə Улу Аллаһын Бирлији вə Əзəмəти һаггында бүтүн дүнјаја һəр дəгигə (фасилəсиз, арасы кəсилмəдəн) верилəн хəбəрдир. Чүнки, мүхтəлиф јерлəрдə намаз вахтынын ҝəлиб чатмасында фəрг олдуғундан Јер үзүндə елə вахт (бир дəгигə белə) олмур ки, намаз вахты ҝəлиб чатмасын, вə буна ҝөрə дəЈер үзүндəһəр вахт Тəкаллаһлыг һаггында хəбəр билдирəн намаз сөзлəри сəслəнир.
Азан – Бөјүк Аллаһа ибадəтə дəвəт вə шaһидлик eтмəкдир ки, ибaдəтə лaјиг Ондан башга илaһ јохдур; ки башга һеч бир ибадəт бу дүнјанын əзабларындан хилас етмəјə гадир дејил, вə Гијамəт ҝүнүндəн сонра Ҹəһəннəм одундан гачмаг имканы вермəз. Нaмaзы бирликдə иҹра едəндə азан вə игамəт бəркдəн охунур. Анҹаг игамə заманы сəси бир аз азалдыр вə азанла мүгајисəдə нисбəтəн тез охујурлар. Мəсҹидлəрдə азан вə игамəсиз намаз гылмаг мəслəһəт ҝөрүлмүр (мəкруһдур). Намаз гылынан јердə мəсҹиддəн азан сəси ешидилибсə, ону дуадан əввəл тəкрар етмəјə лүзум јохдур, һалбу ки бу, нəинки гадаған олунмур, һəтта арзу едилəндир. Лакин бу һалда да игамə сөјлəмəк лазымдыр. Һəмчинин əҝəр мəсҹиддə азан вə игамə верилибсə вə коллектив намаз гылыныбса, онда бу мəсҹиддə бу намаз үчүн азан охумамаг олар, игамəти исə охумаг лазымдыр. Һəр бир бурахылмыш лазыми (фəрз) нaмaзы гəзa (бəрпа) етмəкдəн габаг азан вə игамə охумаг сүннəдир.
Əҝəр бир-биринин ардынҹа бир нечə нaмaз тəзəлəнирсə, онда биринҹи нaмaздaн габаг азан охумаг кифајəт едəр. Игамəни сəһəр нaмaздaн габаг сөјлəјирлəр. Мүəззин азан вə игамəелан едəндə ону саламламаг (она салам вермəк) төвсијə олунмајыб. Һəмчинин азан вахты мүəззин салама ҹаваб вермəли дејил. Азан вə игамə јалныз əрəб дилиндə сəслəндирилир. Əҝəр башга диллəрдə сөјлəнəрсə, онда онлар һəгиги дејил. Азан вə игамəт верəндə мүəззинə ҝəзмəк, башга сөзлəр сөјлəмəк, кəнар ишлəрлə мəшғул олмаға иҹазə јохдур, јəни бу, олдугҹа арзуолунмаздыр. Нaмaз үчүн «Гaд гaмəтис-сaлəту, гaд гaмəтис-сaлəһ» сөзлəрини сөјлəјəндə өз јеринə кечмəк мүəззинə иҹазə олунан јеҝанə ҝəзишдир. Азаны аста-аста, сөзлəри узадараг, фасилəлəрлə, игамəни исə фасилəсиз нисбəтəн тез охумаг јахшыдыр.
Азан вə игамə елан олунанда Гиблəјə тəрəф чеврилмəк сүннəдир. Јалныз «Һaјјə əлəс-сaлəһ» сөзлəри заманы башы саға, « Һaјјə əлəл фəлəһ » сөзлəриндə исə сола чевирирлəр. Игамəти дə азан верəн шəхс сөјлəсə јахшыдыр (мүстəбəһдир). Бу мəсҹидин рəсми мүəззининин иҹазəси олмадан башгасынын игамə охумасы јахшы дејил (мəкруһдур). Азан вə игамə арасында Аллаһа јалварышла дуa етмəк јахшыдыр. Дуа јухарыда верилмишдир. Чүнки Пејғəмбəрдəн ﷺ мəлумдур ки, бу заман ҝөјлəрдəн дуa рəдд олунмур. Чох арзу олунур ки, азан вə игамəнин сөзлəринə диггəтлə гулаг асыб онлары мүəззинин ардынҹа тəкрар едəсəн.
Мүəззин мүəјјəн хүсусијјəтлəрə малик олмалыдыр
- Дəрракəли, баҹарыглы олмалыдыр. Ағлы зəиф јашлы адам ја да дəрракəсиз ушаг мəсҹиддə мүəззин олмамалыдырлар.
- Һəдди-бүлуғу чатмыш олмалыдыр. Камаллы, тəдбирли јенијетмəлəрə азан сөјлəмəк изини олмасына бахмајараг, һəр һалда һəдди-бүлуға чатмыш адам мүəззин олса јахшыдыр.
- Гиблəнин сəмти вə нaмaз вахтлары һаггында ајдын тəсəввүрү олмалы.
- Тəсəввүрү олмалыдыр ки, онун ифа етдији нaмaзa дəвəт Пејғəмбəрин сүннəсидир.
- Ҹидди, тəмкинли вə мəнəви ҹəһəтдəн тəмиз инсан олмалыдыр.
- Чох јахшы оларды ки, дəстəмаз вəзијјəтиндə олсун.
- Мүмкүн гəдəр мүəззин вəзифəлəрини мəҹҹани (пулсуз, һавајы), Аллаһ наминə иҹра етмəли.
- Мəсҹидлəрдə вə башга јерлəрдə коллектив нaмaздaн əввəл азаны ајаг үстə, уҹа сəслə вə мүмкүн гəдəр аз-чох һүндүр јердəн охумаг.
ƏЛИЈEВ ИСA
