Адаб рехуге
Адаб рехуге
Лъимер гьабизе букIин лъайдал эбел-эмен ургъула лъезесеб цIаралда тIад. Лъимадул хIакъалдасан ккола гIадамазе абизе бигьаяб, берцинаб ва рекъараб цIар кьей. ЦIар кьей ккола эбел-инсуца лъимадуе гьабулеб тIоцебесеб сайгъат.
Хирияв Аварагас ﷺ абуна: «Къиямасеб къоялъ нужер ва нужер инсул цIаралдалъун ахIизе руго. Гьединлъидал магIна лъикIал, берцинал цIарал кье», - ян. (Бухари)
ЦIар кьолелъубги Аварагас ﷺ бицана «ГIабд» (лагъ) абураб рагIи Аллагьасул ﷻ цIаразда хурхинабун кьураб беццараб бугин абун. Масала, ГIабдуллагь, ГIабдуррахIман абурал цIарал ТIадегIанав ﷻ Аллагьасе ﷻ бищун рокьулел цIараздасан ругин. Гьелдаго цадахъ, цересел аварагзабазул, асхIабзабазул ва Аварагасул ﷺ агьлу-хъизамалъул цIарал кьезеги лъикIаб буго. Бищун хирияв ва ракьалда бищун тIибитIараб цIарги нилъер хирияв Аварагасул ﷺ МухIаммад абураб цIар ккола. Гьеб цIаралъул баракаталъул бицун имам Маликица абуна: «Мадинаялъул агьлуялъ дида бицунеб рагIана МухIаммад абураб цIар бугеб рукъалъул агьлуялъе хасаб ризкъи букIунин», - ян.
Гьеб хирияб цIар лъеялдалъун цIар лъурас ва сверухъ ругез цIунизе кколел гIемерал адабалги руго. Аварагас ﷺ абуна: «Дир цIар кьураб лъимада нужеца кьабуге ва лъикIлъиялдасаги гьел махIрум гьаруге», - ян.
ГIумар-асхIаб халиплъун вугеб заманалда МухIаммад абураб цIаралъул адаб толеб букIин бихьидал, гьес Куфаялъул гIадамазухъе буюрухъ битIана МухIаммад абураб цIар бугез гьеб хисеян абун. Аварагас ﷺ бегьизабунин жиндирго цIар кьезеян гьел гIадамаз абидал, ГIумар-асхIабас кьураб буюрухъ чIезе тана. (Навави)
ГIумар-асхIабасдаги лъалеб букIана жиндирго цIар лъезе Аварагас ﷺ бегьизаби ва гьесдаса ﷺ хирияв чиги гьесие вукIинчIо. Амма гьесул ццин бахъана гьел гIадамаз гьеб цIаралъул гьабулеб гьечIеб адаб бихьун.
Къази ГIиязица бицана: «МухIаммад ибн Зайдица цо къваригIел гьечIеб жо абулеб рагIидал, ГIумар-асхIабас гьев жинхъего ахIана ва абуна: «Дида халлъана дур рахъалдасан МухIаммад Аварагасул ﷺ адаб тараб пиша. АллагьасхIаги, жакъа къоялдаса нахъе дур цIар МухIаммад ﷺ букIине гьечIо», - ян. Цинги ГIумар-асхIабас гьесие ГIабдуррахIман абураб цIар кьуна.
Балагьеха асхIабзабаз Аварагасул ﷺ адаб цIунулеб букIараб куцалъухъ. Жакъайин абуни нилъеца МухIаммадин абураб хирияб цIар «Мага», «Магома» «Магашка» ва гьелда релълъаразде хисизабизе бегьиларо.
